Sygn. akt II Ka 271/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 14 października 2022r. Sąd Okręgowy w Koninie II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: Sędzia SO Agata Wilczewska Sędziowie: Sędzia SO Robert Rafał Kwieciński Sędzia SO Karol Skocki Protokolant: sekr. sąd. Marta Burek przy udziale prokuratora Szymona Kolibowskiego po rozpoznaniu 14 października 2022r. sprawy R. M. oskarżonego z art.286§1k.k. na skutek apelacji wniesionych przez obrońcę oskarżonego oraz przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego J. K. od wyroku Sądu Rejonowego w Koninie z 12 maja 2022r., sygn. akt II K 130/18 I. Uchyla zaskarżony wyrok i na podstawie art.327§4k.p.k. i art.17§1pkt 7k.p.k. w zw. z art.439§1pkt8 k.p.k. umarza postępowanie karne wobec oskarżonego R. M. o zarzucany mu czyn z art.286§1k.k. II. Kosztami procesu obciąża Skarb Państwa. Karol Skocki Agata Wilczewska Robert Rafał Kwieciński UZASADNIENIE Formularz UK 2 Sygnatura akt IIKa 271/22 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników: 2
(2)pomiędzy J. K. a R. M. umowa pożyczki i przeniesienia własności nieruchomości położonej w obrębie W. o powierzchni 0,83ha nr geod.471 na zabezpieczenie wierzytelności jest nieważna, mimo iż nie był znany z oczywistych względów w poprzednim postępowaniu, stanowił nowy istotny fakt lub dowód pozwalający na wznowienie prawomocnie zakończonego śledztwa wobec oskarżonego o zarzucany mu czyn z art.286§1k.k., którego istota sprowadzała się do doprowadzenia pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem z uwagi na fakt nie przekazania pokrzywdzonemu pełnej, wynikającej z umowy kwoty pożyczki. Zwłaszcza, że w dalszym toku postępowania, po wznowieniu śledztwa w żaden sposób nie zmodyfikowano opisu czynu zarzucanego oskarżonemu, mając na uwadze okoliczności wynikające z wyroku stwierdzającego nieważność umowy pożyczki. Również Sąd I instancji rozpoznając sprawę po wniesieniu aktu oskarżenia oceniał tylko te same dowody, które już uprzednio były przedmiotem oceny Sądu, który badał zasadność umorzenia śledztwa wobec podejrzanego wówczas R. M. i oceniając teraz zgoła odmiennie (mimo że w obu tych postępowaniach procedował w takim samum składzie) te same dowody, które były już zgromadzone przed umorzeniem postępowania, poczynił inne ustalenia faktyczne i doszedł do przekonania, że oskarżonemu, w oparciu o te same dowody, znane już Sądowi przed wydaniem decyzji o utrzymaniu w mocy postanowienia o umorzeniu śledztwa, można przypisać winę w zakresie zarzucanego mu czynu z art.286§1k.k., zmieniając pierwotny zarzut tylko poprzez uzupełnienie jego opisu o znamię wprowadzenia w błąd co do zamiaru zapłacenia pełnej kwoty pożyczki i ustalając wypłaconą pokrzywdzonemu pożyczkę na kwotę 40.000zł. Sąd w żaden sposób nie odniósł się też do zeznań pokrzywdzonego czy jego żony składanych po wznowieniu postępowania w sprawach cywilnych, a także przed Sądem I instancji z których wynikało, że pokrzywdzony przystępując do aktu notarialnego myślał, że przystępuje do umowy kupna sprzedaży, a nie do umowy pożyczki. Niezależnie od tego czy zeznania te można było uznać za wiarygodne czy też nie, Sąd nie poczynił odmiennych ustaleń faktycznych niż te wynikające z treści zarzutu. Sąd ustalił więc, że pokrzywdzony był świadomy, że zawiera umowę pożyczki, przy czym został oszukany w ten sposób, że nie wypłacono mu pełnej kwoty pożyczki. Ustalenia te Sąd poczynił tylko i wyłącznie na podstawie dowodów znanych przed umorzeniem śledztwa, niezależnie od treści wyroku sądu cywilnego stwierdzającego nieważność tej umowy. Mimo że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd powołał się na wyrok cywilny jako nowy fakt, to nie wskazał czy i w jaki sposób wyrok ten wpłynął na możliwość dokonania odmiennej oceny pozostałych znanych już wcześniej Sądowi dowodów. Przepis art.327§2k.p.k. wymaga natomiast, by ujawnione fakty lub dowody były „istotne. Słowo „istotny” oznacza „taki, który stanowi istotę czegoś, czyli podstawę, zasadnicza treść czegoś; taki jest charakterystyczny, ważny (...) taki, który jest znaczący, duży” (Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, t. 14, red. H. Zgółkowa, Poznań 1998, s. 389). Taki przymiot mają fakty lub dowody, które w wypadku potwierdzenia powodują uznanie umorzenia za bezzasadne. Gdyby były one znane uprzednio, zapobiegłyby wydaniu postanowienia o umorzeniu postępowania. Wynikające z nich ustalenia faktyczne lub możliwości dowodowe mogą doprowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia niż zapadłe poprzednio. Uznanie ujawnionych faktów lub dowodów za istotne zależy od możliwości ich wpływu na stwierdzenie bezpodstawności umorzenia. W niniejszym postępowaniu ani zaś prokurator wznawiając śledztwo, ani prokurator kierując akt oskarżenia, ani Sąd orzekający w I instancji nie wskazali jaki wpływ miał wyrok sądu cywilnego stwierdzający nieważność umowy pożyczki na odmienne rozstrzygnięcie w kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonego za zarzucany mu od samego początku i ostatecznie przypisany ten sam czyn. W zasadzie każdy fakt lub dowód nieznany jest nowym. Skoro mają to być fakty lub dowody nieznane w poprzednim postępowaniu, to jednocześnie są one nowe dla prowadzącego postępowanie. Muszą to jednak być fakty istotne dla możliwości przypisania odpowiedzialności karnej. Ustawodawca wyeliminował możliwość wznowienia postępowania z uwagi na odmienną ocenę strony faktycznej. Chodzi o to, że błędna decyzja o umorzeniu ma wynikać nie z odmiennej oceny zebranych dowodów, lecz z braków w materiale dowodowym. W niniejszej sprawie natomiast wznowienie postępowania i skierowanie aktu oskarżenia do Sądu miało konwalidować jedynie, w ocenie Sądu odwoławczego, błędną, decyzję o umorzeniu postępowania przygotowawczego wynikającą z błędnej oceny znanych już wcześniej dowodów. Należy podnieść, że odmienna ocena tych samych dowodów, nawet po ponownym ich przeprowadzeniu i po ujawnieniu oraz wyjaśnieniu nie znanych dotychczas okoliczności, jeżeli nie są to okoliczności istotne, nie może stanowić podstawy wznowienia prawomocnie umorzonego postępowania przygotowawczego (por. wyrok SN z 28.02.79r. (...) 168/78, OSN KW (...), LEX nr 19546). Podważenie dokonanej merytorycznej oceny dowodów może nastąpić po przeprowadzeniu nowych nie znanych dotychczas dowodów, które mogą mieć istotny wpływ na zmianę tej oceny i stanowić podstawę innej merytorycznej oceny dowodów. W rozpoznawanej sprawie dotyczącej stawianego oskarżonemu określonej treści zarzutu z art.286§1k.k. brak było podstaw faktycznych i prawnych do odmiennej oceny tych samych dowodów, które ocenił Sąd I instancji przypisując oskarżonemu czyn z art.286§1k.k., mimo ujawnienia wyroku stwierdzającego nieważność umowy pożyczki. Stwierdzenie nieważności umowy pożyczki i przeniesienia własności nieruchomości na zabezpieczenie wierzytelności z powodów wskazanych przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu nie pozwalało samo w sobie inaczej ocenić prawdziwości zeznań pokrzywdzonego, który w postępowaniu karnym od początku twierdził, że nie otrzymał całej kwoty pożyczki w wysokości 180.000zł, a jedynie 40.000zł, które to zeznania zostały uznane pierwotnie za niewiarygodne -przed umorzeniem śledztwa, a ocenione jako wiarygodne po wznowieniu śledztwa. Należy wskazać, że pokrzywdzony przed umorzeniem śledztwa nie kwestionował zawarcia umowy pożyczki, a tylko brak zapłaty całej kwoty pożyczki był przedmiotem czynu zarzucanego oskarżonemu. Stwierdzona u pokrzywdzonego przez biegłych w postępowaniu cywilnym ograniczona zdolność podjęcia decyzji, rozumienia treści podpisywanych dokumentów w chwili podpisywania aktu notarialnego czy znacznie ograniczona zdolność rozumienia odległych następstw podpisanego aktu notarialnego, mogła prowadzić ewentualnie do postawienia oskarżonemu po wznowieniu śledztwa innego zarzutu, natomiast nie mogła wpłynąć na ocenę dowodów, w szczególności zeznań pokrzywdzonego co do faktu otrzymania od oskarżonego w wyniku umowy pożyczki jedynie kwoty 40.000zł, które to dowody miały znaczenie dla przypisania oskarżonemu zarzucanego mu czynu w tej samej postaci jak przed umorzeniem śledztwa. Przy czym należy też wskazać, że przed umorzeniem śledztwa pokrzywdzony nie wskazywał na okoliczności, które pojawiały się dopiero w postępowaniu cywilnym czy po wznowieniu postępowania, dotyczące jego przekonania, że przystępuje do umowy kupna sprzedaży a nie umowy pożyczki. W takim kierunku nie prowadzono też śledztwa po jego wznowieniu. Ponieważ Sąd ma obowiązek kontroli decyzji prokuratora o wznowieniu prawomocnie umorzonego postępowania przygotowawczego w zakresie zarzutu objętego aktem oskarżenia. Obowiązek ten wynika wyraźnie z art. 17§1 pkt 7 k.p.k., przepis ten bowiem ma zastosowanie w każdym wypadku stwierdzenia, że postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie ukończone, w tym także w razie ustalenia, iż okoliczności nie znane w poprzednim postępowaniu nie były okolicznościami istotnymi (art.327§4 k.p.k.), Sąd odwoławczy zmuszony był w oparciu o przepis art.439§1pkt8k.p.k. uchylić zaskarżony wyrok i umorzyć postepowanie karne wobec oskarżonego. Sad odwoławczy zauważa natomiast, że zarzut naruszenia art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k. poprzez wydanie wyroku przez Sąd, w składzie którego zasiadał sędzia, który brał udział w wydaniu postanowienia Sądu Rejonowego w Koninie z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt IIKp77/12 w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia prokuratora z dnia 29 lutego 2012r., sygn. akt
- Ds. 681/11 o umorzeniu śledztwa przeciwko R. M. nie stanowiło bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Orzeczenie to nie było bowiem uchylone. Okoliczność ta mogła jedynie stanowić naruszenie art.41§1k.p.k., gdyby miała wpływ na treść orzeczenia. Wpływu takiego można by upatrywać jedynie wówczas, gdyby drugie orzeczenie było tożsame w swojej treści z pierwszą decyzją wydaną przez Sąd w takim samym składzie, co w tym przypadku nie miało miejsca. Na marginesie tylko Sąd odwoławczy zauważa, że niezasadny z gruntu okazał się zarzut obrońcy oskarżonego dotyczący naruszenia prawa materialnego art.286§1k.k., skoro skarżący kwestionował poczynione przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne. Ustosunkowywanie się do zarzutów dotyczących błędnych ustaleń faktycznych w okolicznościach niniejszej sprawy (uwzględnienia zarzutu bezwzględnej przyczyny odwoławczej) Sąd odwoławczy uznał za bezprzedmiotowe. Z tych samych powodów bezprzedmiotowe było ustosunkowywanie się do zarzutów zawartych w apelacji pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego. Wniosek Obrońcy oskarżonego: - o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania; - o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu; Pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego: - orzeczenie zadośćuczynienia, ewentualnie nawiązki na rzecz J. K. od oskarżonego w wysokości 10.000,00zł, - w zakresie pkt III wyroku zasądzenie na rzecz oskarżyciela posiłkowego J. K. w miejsce kwoty 1344,00zł kwoty 1890,00zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, - o zasądzenie od oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowego kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie odwoławcze według norm prawem przepisanych oraz kosztów dojazdu do Sądu. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Wnioski obrońcy o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania czy też ewentualny wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu okazały się niezasadne. Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności Sąd odwoławczy zmuszony był w oparciu o przepis art.439§1pkt8k.p.k. uchylić zaskarżony wyrok i umorzyć postepowanie karne wobec oskarżonego. W tej sytuacji wnioski pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, wobec umorzenia postepowania karnego wobec oskarżonego, okazały się bezzasadne.
- OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU
- Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności
- ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO 5.
- Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji
- Przedmiot utrzymania w mocy Zwi ęź le o powodach utrzymania w mocy 5.
- Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji
- Przedmiot i zakres zmiany Zwi ęź le o powodach zmiany 5.
- Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji 5.3.
- Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia 1.
- ☒ art. 439 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia Ponieważ Sąd ma obowiązek kontroli decyzji prokuratora o wznowieniu prawomocnie umorzonego postępowania przygotowawczego w zakresie zarzutu objętego aktem oskarżenia. Obowiązek ten wynika wyraźnie z art. 17§1 pkt 7 k.p.k., przepis ten bowiem ma zastosowanie w każdym wypadku stwierdzenia, że postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie ukończone, w tym także w razie ustalenia, iż okoliczności nie znane w poprzednim postępowaniu nie były okolicznościami istotnymi (art.327§4 k.p.k.), Sąd odwoławczy zmuszony był w oparciu o przepis art.439§1pkt8k.p.k. uchylić zaskarżony wyrok i umorzyć postepowanie karne wobec oskarżonego. 2.
- Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 3.
- Konieczność umorzenia postępowania ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia 4.
- ☐ art. 454 § 1 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 5.3.
- Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania 5.
- Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności
- Koszty Procesu Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności II Wobec umorzenia postepowania karnego w stosunku do oskarżonego kosztami procesu, zgodnie z art.632pkt2k.p.k. w zw. z art.634k.p.k., należało obciążyć Skarb Państwa.
- PODPIS Karol Skocki Agata Wilczewska Robert Rafał Kwieciński 1.
- Granice zaskarżenia Kolejny numer załącznika 1 Podmiot wnoszący apelację Obrońca Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja Wina oskarżonego 1.3.
- Kierunek i zakres zaskarżenia ☒ na korzyść ☐ na niekorzyść ☒ w całości ☐ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.
- Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☒ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☐ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☐ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☒ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☒ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 1.
- Wnioski ☒ uchylenie ☒ zmiana 1.
- Granice zaskarżenia Kolejny numer załącznika 2 Podmiot wnoszący apelację Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja Brak orzeczenia zadośćuczynienia 1.3.
- Kierunek i zakres zaskarżenia ☐ na korzyść ☒ na niekorzyść ☐ w całości ☐ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☒ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.
- Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☐ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☒ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☒ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☐ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 1.
- Wnioski ☐ uchylenie ☒ zmiana