k.c., stanowiącego zresztą implementację do prawa polskiego dyrektywy nr 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Kompetencja sądu do zbadania z urzędu tego, czy klauzula w umowie jest postanowieniem nieuczciwym, stanowi w tej sytuacji zarówno środek do realizacji celu określonego w art. 6 dyrektywy 93/13, to znaczy uniemożliwienia związania konsumenta nieuczciwym postanowieniem, jak i do przyczynienia się do osiągnięcia celu art. 7 tej dyrektywy, ponieważ przeprowadzenie przez sąd z urzędu takiej oceny może działać jako czynnik odstraszający oraz przyczynić się do zapobiegania nieuczciwym warunkom w umowach zawieranych pomiędzy konsumentami a sprzedawcami lub dostawcami (m.in. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 21 listopada 2002 roku w sprawie C-473/00 oraz z dnia 27 czerwca 2000 roku w sprawie C-240/98), zgodnie z treścią którego postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Zgodnie z § 2, jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Za nieuzgodnione indywidualnie uważa się te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (§ 3 i 4). Powód w piśmie z dnia 5 lutego 2021 roku powoływał się na okoliczność, że zawarte w umowie pożyczki jej koszty nie przekraczają limitów pozaodsetkowych kosztów kredytu określonych w ustawie z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim. Nie oznacza to jednak, że obciążenie całością tych kosztów było zgodne z prawem i uzasadnione. W przypadku umowy stron nie budzi wątpliwości, że została ona zawarta przy użyciu wzorca umowy (formularza), o czym świadczy z jednej strony masowość zawieranych umów przez powoda oraz identyczność ich brzmienia w stosunku do różnych klientów, a także fakt, że w formularzu wszystkie dane są wpisane komputerowo. Ponadto nie budzi również wątpliwości, że postanowienia w niej zawarte dot. przede wszystkim wynagrodzenia są dla strony pozwanej rażąco niekorzystne, rażąco naruszając jej interesy. Jak podniósł Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 września 2011 roku w sprawie VI ACa 291/11 określenie „rażąco” należy stosować do znacznego odchylenia przyjętego uregulowania od zasady uczciwego wyważenia praw i obowiązków, natomiast za rażące naruszenie interesów konsumenta nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym (por. wyrok Sąd Apelacyjny w Warszawie z dnia 14 grudnia 2010 roku w sprawie VI ACa 487/10). Zdaniem Sądu I instancji w przypadku umowy stron właśnie z taka rażącą dysproporcją praw i obowiązków stron, na niekorzyść konsumenta mamy do czynienia. Powód nie wykazał, że całość kwoty pozaodsetkowych kosztów pożyczki odpowiada rzeczywistym kosztom związanym z jej udzielenie. Koszty związane z udzieleniem przedmiotowej pożyczki zostały przez powoda przedstawione w piśmie procesowym z dnia 5 lutego 2021 roku. Jako uzasadnione koszty Sąd Rejonowy w niniejszej sprawie uznał jedynie: zapłaconą przez pożyczkodawcę kwotę podatku dochodowego od osób prawnych od kwoty udzielonej pożyczki 19% od 4.000 złotych = 760 złotych, wynagrodzenie za pośrednictwo w udzieleniu pożyczki wypłacone na rzecz pośrednika 232,20 złotych, koszt pozyskania kapitału 8,9 %, co od kwoty kapitału 4.000 złotych daje 356 złotych. Suma rzeczywistych wymienionych wyżej kosztów związanych z udzieleniem przedmiotowej pożyczki wyniosła zatem 1348,20 zł. Za niekwestionowaną Sąd uznał również naliczoną przez pożyczkodawcę opłatę przygotowawczą w kwocie 129 zł. Wynagrodzeniem za korzystanie z cudzego kapitału są odsetki umowne w wysokości nie przekraczającej wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie. Zdaniem Sądu Rejonowego powodowi z tytułu udzielenia niniejszej umowy pożyczki należy się kwota 4.000 złotych kapitału, 1.348,20 złotych rzeczywistych pozaodsetkowych kosztów, 129 złotych opłaty przygotowawczej, 772,80 złotych odsetek umownych, czyli łącznie 6.250 złotych. Kwotę tę należało pomniejszych o sumę dokonanych przez pozwanego wpłat na poczet zobowiązania 776 złotych, co daje zasądzoną w wyroku kwotę 5.474 złotych. O odsetkach od powyżej kwoty orzeczono na podstawie art. 481 § 1 k.c. W pozostałej części powództwo należało natomiast oddalić jako nieudowodnione. Odnosząc się do kwestii skuteczności i zasadności dokonanego wypowiedzenia, to stwierdzić należy iż możliwość dokonania wypowiedzenia wynika wprost z punktu 8.1. umowy Pisma zostały nadane listem poleconym za pośrednictwem Poczty Polskiej. Powód nie może kwestionować, że były podstawy do wypowiedzenia, skoro dokonał wpłat tylko 3 rat, przy czym ostatniej w grudniu 2019 roku. Od powyższego wyroku wniosły apelacje obie strony postępowania. W apelacji z dnia 22 grudnia 2022 roku (data nadania w placówce pocztowej) pełnomocnik pozwanego M. S. zarzucił wyrokowi naruszenie: 1. art. 5 w zw. z art. 101, art. 102 i art. 104 Prawa wekslowego poprzez pominięcie i nierozważenie roszczenia formułowanego w oparciu o weksel i zasądzenie odsetek umownych za opóźnienie w równowartości dwukrotności odsetek ustawowych, chociaż weksel i deklaracja wekslowa takiego nie zawierały; 2. art. 10 w zw. z art. 101, art. 102 i art. 104 Prawa wekslowego, art. 720 k.c. i art. 359 k.c. w zw. z art. 3, art. 54 ust. 2 i art. 47 ustawy o kredycie konsumenckim, art. 58 § 1, 2 i 3 k.c. i art. 353 1 k.c. w zw. z art.
k.c. i art. 385 2 k.c., art. 353 k.c. i art. 354 k.c. w zw. z art. 720 k.c. oraz art. 316 § 1 k.p.c. z uwagi na:
k.c., art. 385 2 k.c., art. 210 § 2 i art. 316 § 1 k.p.c. poprzez ich niezastosowanie z urzędu, mimo że umowa pożyczki w pkt 1.1, 1.2 i 1.4 obejmuje naliczanie odsetek od kredytowanych kosztów pożyczki i przyjęcie za zasadne zadłużenia podawanego przez powoda w zakresie odsetek i ich rozliczenia; 4. art. 383 1 k.c. i art. 385 2 k.c. w zw. z art. 36a art. 3 ustawy o kredycie konsumenckim poprzez przyjęcie, że prowizja, opłata za Twój Pakiet i opłata przygotowawcza są należne do wysokości poniesionych kosztów i nie wynikają z klauzul abuzywnych oraz że klauzula abuzywna może być modyfikowana przez sąd. 5. na skutek obrazy ww. przepisów prawa błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieustaleniu:
w zw. z art. 36a ust. 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim poprzez jego błędną wykładnię skutkującą nieuzasadnionym przyjęciem, że postanowienia umowy pożyczki w szczególności w zakresie: opłaty za tzw. Twój Pakiet oraz wynagrodzenia prowizyjnego są abuzywne, pomimo, że ustawa nie zakazuje powódce pobierać ww. opłat, strony ułożyły stosunek prawny wedle swego uznania, a postanowienia umowy są sformułowane w sposób jednoznaczny, jasny i precyzyjny, a ponadto usługa „Twój pakiet” jest całkowicie fakultatywna wybierana na etapie składania wniosku, z kolei wynagrodzenie prowizyjne jest świadczeniem wpisanym wprost i w sposób jasny, co wyklucza kontrolę abuzywności, a ponadto koszty te mieszczą się w kryterium ustawowym maksymalnych kosztów pozaodsetkowych, przez co ewentualne naruszenie interesów konsumenta nie ma charakteru „rażącego”; 2) art. 353 1 k.c. w zw. z art. 65 k.c. w zw. z pkt 1.4
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. W omawianej sprawie wysokość opłaty prowizyjnej należnej powodowi za udzielenie pożyczki w kwocie 4.000 złotych wyniósł 3.071 złotych, co w przeliczeniu na trzyletni okres kredytowania wynosi 1.023,66 złotych rocznie. Tak określona prowizja nie jest w ocenie Sądu Okręgowego rażąco zawyżona i nie narusza dobrych obyczajów. Wobec powyższego, zgodzić należy się z zarzutem pełnomocnika powódki, że uznanie całości wysokości opłaty prowizyjnej za abuzywną przez Sąd I instancji było niezasadne. Powyższe rozważania nie uprawniają jednak do stwierdzenia, zawartej między stronami umowie nie można postawić skutecznego zarzutu opartego na powołanym przepisie art.
k.c. W ocenie Sądu Okręgowego poddana kontroli umowa rażąco naruszała interesy konsumenta w zakresie w jakim przewidywała, że zapłata wynagrodzenia za korzystanie z pożyczonych środków określona jako „prowizja”, została uniezależniona od długości trwania umowy i naliczona już w dacie jej zawarcia. Powód mógł tym samym domagać się skutecznie prowizji tylko za okres obowiązywania umowy, w dacie w której umowa została skutecznie rozwiązana uprawnienie do jej zapłaty wygasło. Skoro bowiem prowizja ma między innymi rekompensować kredytodawcy koszty związane z obsługą dłużnika i koszty towarzyszące, o tyle jest ona zasadna tak długo, jak długo trwa stosunek zobowiązaniowy w pierwotnie ustalonej przez strony formie. Innymi słowy – w niniejszej sprawie zasadne jest naliczanie przez powoda prowizji tak długo, jak pozwany spłacał raty pożyczki, a zatem był „obsługiwany” przez powoda. W sytuacji, w której na skutek wypowiedzenia umowy i wezwania do zapłaty całość zadłużenia roszczenie to stało się wymagalne, brak jest podstaw do dalszego naliczania prowizji. W omawianej sprawie umowa między stronami została zawarta w dniu 17 wrześniu 2019 roku, jej skuteczne wypowiedzenie nastąpiło na początku kwietnia 2020 roku. Umowa trwała około 6 miesięcy, a więc przez około 16,66 % przewidzianego na wstępie okresu i tylko za ten okres należy się prowizja, której wysokość winna być ustalona proporcjonalnie. W ocenie Sądu Okręgowego, skoro prowizja jest należna za czas trwania umowy, a umowa była skutecznie realizowana w 16,66 %, to jedynie w takiej części pozwana winna zapłacić przypadającą na nią prowizję. Tym samym, ustalając wysokość zasądzonej kwoty, Sąd przyjął, że jedynie kwota 512 złote tytułem prowizji może być uznana jako zasadna i w tym zakresie powództwo podlegało uwzględnieniu. Sąd Okręgowy tożsame kryteria oceny roszczenia powoda zastosował w stosunku do żądania zapłaty wynagrodzenia z tytułu tzw. „Twojego pakietu”. W przedmiotowej sprawie brak jakichkolwiek dowodów potwierdzających tezę zawarcie umowy w tej części nie zostało indywidualnie uzgodnione chociażby w tym znaczeniu, że jej akceptacja nie była konsekwencją dobrowolnej decyzji pożyczkobiorcy ale stanowiła obligatoryjny element umowy pożyczki bez akceptacji którego nie powód nie zgodziłby się na jej udzielenie. Przepis art.
wprowadza wprawdzie domniemanie, w myśl którego nie są indywidualnie uzgodnione te postanowienia, które zostały przejęte z wzorca zaproponowanego przez kontrahenta. Zastosowanie tego domniemania warunkuje jednak w ocenie Sądu Okręgowego przyjęcie, że wzorzec zawierający dodatkowe postanowienia stanowił obligatoryjny składnik umowy głównej i co równie ważne jego przyjęcie nie było dowolne. W niniejszej sprawie nawet przyjmując, że powód zawierając umowę z pozwanym posługiwał się wzorcem, na treść którego pozwany mógł mieć rzeczywisty wpływ, nie sposób uznać, że zawarcia umowy obejmującej tzw. „Twój pakiet” zostało pozwanemu automatycznie narzucone. Jednocześnie uznanie, że wynagrodzenie za korzystanie z wskazanego wyżej pakietu uprawnień winno uwzględniać również okres nie obowiązywania umowy nie znajduje, przy uwzględnieniu powyżej już zaprezentowanej argumentacji żadnego uzasadnienia. Tym samym przy zastosowaniu powyżej zaprezentowanej proporcji uznać należało, że z omawianego tytułu powodowi należy się jedynie wynagrodzenie w kwocie 133 zł. Przy tak ustalonych okolicznościach Sąd Okręgowy uznał, że w wykonaniu umowy na stronie pozwanej ciążył obowiązek zapłaty łącznej sumy 4.774 zł, na którą składały się: kwota 4000 zł , tytułem zwrotu pożyczki, kwota 645 zł, tytułem części ustalonej opłaty prowizyjnej i opłaty z tytułu usługi „Twój pakiet” oraz 129 zł, tytułem opłaty przygotowawczej. Wskazana kwota winna być jednocześnie pomniejszona o 584,19, zł. Jak wynika z ustaleń faktycznych pozwany zwrócił trzy raty pożyczki, które zostały zarachowane na poczet powyżej opisanych należności wskazaną wyżej kwotą. W konsekwencji należało zasądzić od pozwanego na rzecz powoda 4188,81 zł. Wskazaną należność należy uzupełnić o należne skapitalizowane odsetki. Sąd Okręgowy ustalając ich wysokość uznał, że należą się one od kwoty 4000 zł. a więc od udzielonej pożyczki i co za tym idzie wynoszą połowę ustalonych w umowie odsetek - 644 zł. Uwzględnić należało jednak fakt, że pozwany na poczet powyższego świadczenia w ramach spłaty trzech rat pożyczki zapłacił kwotę 188,81 zł. W konsekwencji należało zasądzić skapitalizowane odsetki w wysokości 455,19 zł. Odnosząc się do apelacji pozwanego wskazać tak należy, że wydając zaskarżone orzeczenie Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia powołanych apelacji przepisów art. 10 w zw. z art. 101, art. 102 i art. 104 Prawa wekslowego, art. 720 k.c. i art. 359 k.c. w zw. z art. 3, art. 54 ust. 2 i art. 47 ustawy o kredycie konsumenckim, art. 58 § 1, 2 i 3 k.c. i art. 3531 w zw. z art. 3851 k.c. i art. 3852 k.c., art. 353 k.c. i art. 354 k.c. w zw. z art. 720 k.c. oraz art. 316 § 1 k.p.c. Z całą mocą należy podkreślić, że wydając zaskarżone orzeczenie Sąd Rejonowy co do zasady prawidłowo poddał ocenie treść łączącej strony umowy przełamując tym samym wynikającą z przepisów prawa wekslowego zasadę abstrakcyjności zobowiązań wekslowych. Sąd Okręgowy nie podziela jednocześnie stanowiska, że nieprawidłowe wypełnienie weksla przez powoda wynikało z nieskutecznego wypowiedzenia umowy pożyczki. W powyżej przedstawionych rozważaniach Sąd Okręgowy zaprezentował stanowisko w zakresie zakresu abuzywności łączącej strony umowy. W tym miejscu należy jedynie podkreślić, że abuzywność postanowień dotyczących prowizji i opłaty za tzw „Twój pakiet” odnosi się tylko do przyjęcia na podstawie umowy, że przysługiwała ona także po rozwiązaniu umowy. W konsekwencji za całkowicie niezasadne uznać należało także zarzuty pozwanego co do skuteczności wypowiedzenia umowy pożyczki i co za tym idzie wymagalności dochodzonego niniejszym pozwem roszczenia. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do uznania, że umowa stron podlega modyfikacji również w zakresie sposobu spłaty pożyczki. Tymczasem obowiązujące przepisy prawa nie pozwalają na taką modyfikację. W aktach sprawy znajduje się ostateczne wezwanie do dobrowolnej zapłaty w terminie 7 dni zaległych dwóch rat pożyczki wymagalnych w dniach 27 stycznia 2020 roku i 27 lutego 2020 roku w łącznej wysokości 514 złotych skierowane przez powoda do pozwanego w dniu 28 lutego 2020 roku, które zostało mu doręczone w dniu 2 marca 2020 roku (wezwanie k. 59, potwierdzenie doręczenia k. 60). Podkreślić należy, że formułując powyższe wezwanie powód prawidłowo ustalił wysokość zadłużenia pozwanego odwołując się do wiążących strony postanowień umowy. Z uwagi na bezskuteczność powyższego wezwania powód wysłał w dniu 3 kwietnia 2020 roku do pozwanego wypowiedzenie umowy pożyczki wraz z wezwaniem do wykupu weksla. Pismo to zostało doręczone pozwanemu w dniu 7 kwietnia 2020 roku (wypowiedzenie k. 61, potwierdzenie doręczenia k. 62). Trafnie zatem Sąd Rejonowy uznał, że wobec wypowiedzenia i wezwania do zapłaty oraz wykupu weksla nie było wątpliwości co do trafności żądania powoda co do zasady, a w tym podstawy do wypełnienia weksla zgodnie z deklaracją wekslową. W świetle powyższego należało zatem na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienić zaskarżony wyrok w punkcie „1” i obniżyć zasądzoną w nim kwotę 5.474 złotych do kwoty 4.644 złotych, a pozostałej części powództwo oddalić W pozostałej natomiast części apelacje stron podlegały oddaleniu jako niezasadne na podstawie art. 385 k.p.c. Konsekwencją zmiany wyroku co do roszczenia głównego była również konieczność zmiany rozstrzygnięcia co do kosztów procesu, o których orzeczono zgodnie z określoną w art. 100 zd. 1 k.p.c. zasadą ich stosunkowego rozdzielenia. Na tej samej podstawie orzeczono o kosztach procesu za instancję odwoławczą, mając na względzie wynik postępowania w tej instancji. Paweł Hochman
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.