Sygn. akt III AUa 718/22 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 10 stycznia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. odmówił przyznania ubezpieczonemu J. M. prawa do emerytury górniczej, gdyż ustalono mu już prawo do tego świadczenia ze względu na wiek na podstawie art. 50a ust. 2 ustawy emerytalnej. Brak więc jest podstaw prawnych do przyznania kolejnej emerytury górniczej, ponieważ można ją nabyć tylko jeden raz. W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczony domagał się jej zmiany i przyznania prawa do górniczej emerytury podnosząc, że od nabycia prawa do świadczenia przepracował ponad 30 miesięcy i w związku z tym przysługuje mu prawo do ponownego ustalenia wysokości emerytury z uwzględnieniem aktualnej kwoty bazowej do obliczenia części socjalnej w oparciu o art. 53 ust. 1 i ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podając okoliczności wskazane w zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 1 marca 2022 r., sygn. akt X U 202/22 Sąd Okręgowy w Katowicach zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał J. M. prawo do górniczej emerytury na podstawie art. 50a ustawy emerytalnej od dnia 30 grudnia 2021 r. i zobowiązał ZUS do przeliczenia jej wysokości zgodnie z art. 53 ust. 4 tej ustawy. Na podstawie akt rentowych ustalił Sąd, że ubezpieczony ur. (...) pobiera od 1 stycznia 2011 r. emeryturę górniczą przyznaną na podstawie art. 50a ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W dniu 30 grudnia 2021 r. odwołujący się wystąpił z wnioskiem o emeryturę na podstawie art. 50a tej ustawy wnosząc o jej przeliczenie i obliczenie części socjalnej od aktualnej kwoty bazowej do, tj. zgodnie z art. 53 z uwagi na przepracowanie 30 miesięcy. Wniosek ten został załatwiony odmownie zaskarżoną decyzją. Podał nadto Sąd, że bezspornym było, że ubezpieczony legitymuje się 25-letnim okresem pracy górniczej, ukończył 50 lat i nie jest członkiem OFE oraz że od nabycia uprawnień emerytalnych pozostawał w ubezpieczeniu przez 30 miesięcy. Przechodząc do rozważań prawnych Sąd Okręgowy przytoczył treść art. 50a ust. 1 i ust. 2, art. 50c ust. 1 i ust. 2 oraz art. 53 ust. 4 i ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i stwierdził, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji odwołał się do utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, zgodnie z którym na emeryturę można przechodzić kilka razy. Wskazał Sąd, że J. M. od 31 stycznia 2011 r. pobiera emeryturę górniczą ze względu na wiek na podstawie art. 50a ust. 2 ustawy emerytalnej. Bezspornym było, że ubezpieczony osiągnął 25 lat pracy górniczej i równorzędnej, w tym co najmniej 10 lat pracy górniczej określonej w art. 50c ust. 1 oraz wiek emerytalny wynoszący 50 lat i nie jest już członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Spełnia więc wszystkie przesłanki do przyznania mu emerytury górniczej na mocy art. 50a ust. 1 tej ustawy. Sąd Okręgowy odwołał się również do orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, zgodnie z którym przepisy art.50a i art.50e ustawy emerytalnej stanowią autonomiczne i odrębne względem siebie podstawy nabycia prawa do dwóch odrębnych emerytur górniczych. Pierwsza dotyczy emerytury górniczej w wieku obniżonym, która przysługuje po osiągnięciu wymaganego wieku i odpowiedniego stażu jakiejkolwiek pracy górniczej i równorzędnej. Druga dotyczy emerytury górniczej bez względu na wiek i zajmowane stanowisko, która przysługuje po przepracowaniu 25 lat kwalifikowanej pracy górniczej – wykonywanej pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Tym samym osoba uprawniona do górniczej emerytury przyznanej na podstawie art.50e (poprzednio art.48 ust.1) tej ustawy może nabyć prawo do górniczej emerytury w oparciu o art.50a, po spełnieniu warunków określonych w tym przepisie. Zdaniem Sądu I instancji odwołującemu się przysługuje zatem prawo do emerytury górniczej na podstawie art. 50a ust. 1 i obliczenia jej wysokości zgodnie z art. 53 ust. 4 w z związku z ust.3, gdyż po przyznaniu prawa do świadczenia podlegał przez co najmniej przez 30 miesięcy ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu lub rentowym. W konsekwencji Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 2 kpc zmienił zaskarżoną decyzję orzekając jak w sentencji wyroku. Powyższy wyrok zaskarżył organ rentowy zarzucając:
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 50a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez uznanie, że ubezpieczony począwszy od 30 grudnia 2021 r. spełnia przesłanki do nabycia prawa do kolejnej emerytury górniczej ze względu na wiek, podczas gdy zgromadzone dowody w postępowaniu administracyjnym i sądowym nie dają podstaw do przyznania mu prawa do tego świadczenia,
- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 kpc poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, poprzez naruszenie zasady wszechstronnego rozważenia całego zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyznanie po raz kolejny świadczenia z art.50a ustawy emerytalnej. W oparciu o te zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania. Po przytoczeniu stanu faktycznego i prawnego sprawy skarżący stwierdził, że J. M. nie uzyskał prawa do kolejnej emerytury na podstawie art. 50a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. Organ rentowy odwołał się do wyroków Sądu Apelacyjnego w Katowicach: z dnia 5 marca 2013 r., sygn. akt III AUa 1117/12, z dnia 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt III AUa 2216/15, z dnia 7 listopada 2013 r., sygn. akt III AUa 2233/12 oraz z dnia 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt III AUa 1895/16, w których podano, że ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wśród rodzajów emerytur górniczych rozróżnia emeryturę górniczą bez względu na wiek i zajmowane stanowisko w przypadku wykonywania pracy górniczej pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przez co najmniej 25 lat przyznawaną na podstawie jej art.50e ust.1 oraz przewidzianą w art.50a emeryturę górniczą bez względu na datę urodzenia górnika przyznawaną w obniżonym wieku (55 lub 50 lat) przy 10 lub 15-letnim okresie pracy górniczej określonej w art. 50c ust. 1 w ogólnym okresie ubezpieczenia górnika (20/25 lat). Przewidziana w art.50a górnicza emerytura – pomimo, iż warunki do jej uzyskania określono w dwóch odrębnych ustępach tego przepisu – faktycznie stanowi rodzajowo tożsame świadczenie. W konsekwencji ubezpieczony, któremu z chwilą osiągnięcia wieku 50 lat przyznano prawo do górniczej emerytury na podstawie ust. 2 art. 50a, tj. wobec wykazania okresu pracy górniczej wynoszącego łącznie z okresami pracy równorzędnej co najmniej 25 lat, w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej, o której mowa w art.50c ust.1, po ukończeniu 55 lat życia – tylko z tej przyczyny – nie nabędzie prawa do górniczej emerytury przewidzianej w ust. 1 art. 50a, albowiem w istocie po jego stronie nie wystąpiły jakiekolwiek przesłanki uzasadniające uzyskanie prawa do kolejnego świadczenia – nadal uzależnionego od wykazania okresu pracy górniczej wynoszącego łącznie z okresami pracy równorzędnej co najmniej 25 lat, w tym co najmniej jedynie 10 lat pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust.
- Brak jest więc podstaw do przyznania ubezpieczonemu prawa do kolejnego świadczenia, gdyż przyznana została mu już emerytura górnicza ze względu na wiek na podstawie art. 50a ust. 2 ustawy emerytalnej. Nie jest też w związku z tym uprawniony do wyliczenia wysokości świadczenia na podstawie art. 53 ust.
- Ubezpieczony wniósł o oddalenie apelacji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: apelacja zasługuje na uwzględnienie. Wskazać na wstępie należy, że strony nie wniosły (w apelacji, bądź w odpowiedzi na apelację) o przeprowadzenie rozprawy, a postępowanie przeprowadzone przez Sąd Okręgowy w Katowicach i zarzuty podniesione w apelacji pozwalały na przyjęcie, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Stąd też Sąd II instancji skierował sprawę na posiedzenie niejawne (art. 374 kpc). Spór w rozstrzyganej sprawie dotyczył wysokości emerytury w kontekście art. 53 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 504) przy czym w istocie sprowadzał się do oceny, czy ubezpieczony J. M. pobierający górniczą emeryturę przyznaną na podstawie art. 50a ust. 2 tej ustawy może uzyskać prawo do takiej emerytury w oparciu o art. 50a ust.
- Zgodnie z art. 50a ust. 1 tej ustawy prawo do emerytury górniczej przysługuje pracownikowi, który ukończył 55 lat życia, ma okres pracy górniczej wynoszący łącznie z okresami pracy równorzędnej co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 10 lat samej pracy górniczej określonej w art.50c ust.
- Stosownie natomiast do ust. 2 omawianego artykułu wiek emerytalny dla pracowników posiadających co najmniej 20 lat pracy górniczej i równorzędnej (kobiety) lub 25 lat takiej pracy (mężczyźni), w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej – wynosi 50 lat. Okoliczności faktyczne rozstrzyganej sprawy były bezsporne i w zasadzie zostały prawidłowo wskazane przez Sąd Okręgowy w Katowicach. Należy je jedynie uzupełnić poprzez podanie, że ubezpieczony ur. (...), po raz pierwszy nabył prawo do górniczej emerytury od 30 grudnia 2007 r. przyznanej mu decyzją z dnia 3 stycznia 2008 r. Była to emerytura z art. 50e (poprzednio art. 48) ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przysługująca bez względu na wiek i zajmowane stanowisko pracownikom, którzy pracę górniczą wykonywali pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przez okres wynoszący co najmniej 25 lat. Następnie decyzją z dnia 18 lutego 2011 r. J. M. uzyskał prawo do górniczej emerytury na podstawie art. 50a ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. (por. k. 247-250 I tomu akt rent.). Ubezpieczony miał wówczas ponad 50 lat oraz 26 lat i 9 miesięcy (321 miesięcy) pracy górniczej wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pod ziemią. Wniosek z 30 grudnia 2021 r. był zatem trzecim wnioskiem o górniczą emeryturę. J. M. wskazał w nim, że domaga się przeliczenia części socjalnej świadczenia w związku z przepracowaniem ponad 30 miesięcy po przejściu na emeryturę (por. k.118 II tomu a. rent.) – i stanowisko to konsekwentnie podtrzymywał w swych pismach procesowych toku postępowania sądowego (v. k. 2., 8-9 i 37-38 a.s.). Zauważyć jednak należy, że z treści art. 53 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jednoznacznie wynika, że pozostaje on w ścisłym wniosku z ust.3 tego artykułu. Aby skorzystać z możliwości obliczenia tzw. części socjalnej emerytury (24% kwoty bazowej) z daty złożenia wniosku o to świadczenie, należy – poza podleganiem przez co najmniej 30 miesięcy ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym po nabyciu uprawnień do świadczenia, którego podstawę wymiaru wskazano za podstawę wymiaru emerytury – spełniać warunki do nowego świadczenia (kolejnej emerytury). Wynika to wprost z odesłania w art. 53 ust. 3 do art. 21 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 tej ustawy, czyli podstawę wymiaru emerytury dla osoby, która miała wcześniej ustalone prawo do emerytury stanowi podstawa wymiaru emerytury – w wysokości uwzględniającej rewaloryzację oraz wszystkie kolejne waloryzacje przypadające w okresie następującym po ustaleniu prawa do świadczenia (por. art. 21 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 21 ust. 1 pkt 1). Trafnie podniósł skarżący w apelacji, że ubezpieczony nie spełnia warunków do przyznania nowej (innej) górniczej emerytury. Sąd II instancji w pełni podziela stanowisko organu rentowego wywiedzione z utrwalonego orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w Katowicach odnośnie rozróżnienia w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dwóch rodzajów emerytury górniczej: bez względu na wiek i zajmowane stanowisko określonej w art. 50e ust. 1 przyznawaną w razie wykonywania pracy górniczej pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przez co najmniej 25 lat oraz przewidzianą w art.50a w obniżonym wieku (55 lub 50 lat) przy 10 lub 15-letnim okresie pracy górniczej określonej w art. 50c ust. 1 w ogólnym okresie ubezpieczenia (20/25 lat). Górnicza emerytura przewidziana w art.50a – pomimo, iż warunki do jej uzyskania określono w dwóch odrębnych ustępach tego artykułu – faktycznie stanowi rodzajowo tożsame świadczenie. Oznacza to, że ubezpieczony, któremu z chwilą osiągnięcia wieku 50 lat przyznano prawo do górniczej emerytury na podstawie ust. 2 art. 50, po ukończeniu 55 lat życia – tylko z tej przyczyny – nie nabędzie prawa do górniczej emerytury przewidzianej w ust. 1 art. 50a. Nie zaistniały bowiem po jego stronie jakiekolwiek przesłanki uzasadniające uzyskanie prawa do kolejnego świadczenia. Nadal bowiem prawo do świadczenia zależy od wykazania okresu pracy górniczej wynoszącego łącznie z okresami pracy równorzędnej co najmniej 25 lat, w tym co najmniej 10 lat pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust.
- Takie warunki, dotyczące okresu pracy górniczej, J. M. spełniał już w 2011 roku, gdy przyznano mu prawo do górniczej emerytury na podstawie art. 50a ust.
- Mając powyższe względy na uwadze, skoro apelacja okazała się zasadna, Sąd II instancji na mocy art. 386 § 1 kpc zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. /-/ SSA W.Bzibziak