Sygn. akt V AGa 163/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 października 2022r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia SA Barbara Konińska Protokolant: Anna Fic-Bojdoł po rozpoznaniu w dniu 26 października 2022r. w Katowicach na rozprawie sprawy ze skargi (...) S. I. W. I. Spółki jawnej w K. przeciwko (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością we W. o uchylenie wyroku sądu polubownego
(1)k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego skarżąca składając podpis pod dokumentem umowy zaakceptowała postanowienia zawarte zarówno w umowie, jak i w załącznikach, stanowiących jej integralną część. Nie sposób zaś uznać, by treść umowy sprzeciwiała się naturze umowy serwisu brokerskiego zakładającego wyłączność obsługi określoną szeroko w części wstępnej OWWU, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Skarżąca do dnia wystąpienia z roszczeniem o zapłatę kary umownej nie kwestionowała zasadności jej zastrzeżenia, jak i podstaw wyliczenia. Skarżąca jako przedsiębiorca, traktowana jest jako profesjonalista, do którego stosuje się odpowiednio miernik należytej staranności w działaniu, a w chwili zawierania umowy miała świadomość wysokości ewentualnej sankcji pieniężnej, którą zobowiązana będzie ponieść w przypadku naruszenia stosunku prawnego z (...). Na podzielenie nie zasługiwał też zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego, tj. art. 95 § 2 k.c. w zw. z art. 98 k.c. i art. 96 k.c. oraz art. 103 i art. 104 k.c. skoro jak już podniesiono to wyżej skarżąca udzieliła firmie brokerskiej pełnomocnictwa wyłącznego. Zgodnie z treścią § 4 ust. 1 pkt 4 umowy serwisu brokerskiego skarżąca zobowiązała się do: udzielenia brokerowi prawa wyłączności przy reprezentowaniu interesów ubezpieczeniowych, co oznacza że ustanawia brokera w tym zakresie jedynym pełnomocnikiem do prowadzenia spraw ubezpieczeniowych. Zatem powyższe postanowienie w sposób jednoznaczny zobowiązało skarżącą do udzielenia pełnomocnictwa wyłącznego. Obowiązek ten wynika też z § 19 OWWU, zgodnie z którym klient udziela brokerowi wyłącznego pełnomocnictwa do reprezentacji przed zakładami ubezpieczeń w sprawach ubezpieczeniowych objętych zakresem umowy serwisu brokerskiego. Wyłączność pełnomocnictwa nie wynika zatem z samej z treści pieczątki przybitej na liście brokerskim, lecz z postanowień umowy, OWWU oraz pisma skarżącej z dnia 19 września 2019 r., którym skarżąca potwierdziła fakt, że pełnomocnictwo udzielone (...) ma charakter wyłączny. Przybicie pieczęci „pełnomocnictwo wyłączne” w oparciu o upoważnienie umowne nie wypełnia znamion przestępstwa przerobienia ani podrobienia dokumentu. Przy tym zawierając stosunek prawny z firmą brokerską skarżąca podjęła decyzję o ukształtowaniu treści pełnomocnictwa w sposób uniemożlwiający jego odwołanie zgodnie z treścią art. 101 § 1 k.c. Zrzeczenie się odwołalności pełnomocnictwa było bezpośrednio związane z podstawowym stosunkiem prawnym, łączącym strony co wynika z szerokiego uzasadnienia tego celu na wstępie OWWU. W treści umowy jednoznacznie zaś wskazano, że odwołanie pełnomocnictwa w formie pisemnej jest równoznaczne ze złożeniem oświadczenia o wypowiedzeniu umowy. Nie mógł zostać uwzględniony zarzut skarżącej powołującej się na naruszenie art. 483 § 1 k.c. w zw. z art. 484 § 1 k.c. w zw. z art. 471 k.c. Skarżąca zawarła w dniu 15 września 2017r. umowę z serwisu brokerskiego. Jej istotą było wykonywanie przez (...) czynności z zakresu pośrednictwa ubezpieczeniowego, w szczególności: negocjowania warunków ubezpieczenia i wysokości składek, zgodnego ze sztuką brokerską pośredniczenia w zawieraniu oraz zawierania umów ubezpieczeniowych ze wskazanym przez skarżącą zakładem ubezpieczeń, obsługi i wykonywania już zawartych umów ubezpieczenia, informowania skarżącej o ekspiracji polis zawartych przez (...) w imieniu i na rzecz skarżącej, pomoc w likwidacji szkód spornych (§ 2 umowy serwisu brokerskiego). Szczegółowy zakres obowiązków i uprawnień stron umowy został określony w treści OWWU. Czynności wykonywane przez (...) na rzecz skarżącej opierały się na zasadzie wyłączności, która konstytuowała wyłączne uprawnienie do reprezentowania interesów skarżącej na podstawie listu brokerskiego (czyli pełnomocnictwa), o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 4 umowy oraz w § 19 OWWU. Tym samym naruszenie przez skarżącej zasady wyłączności w rozumieniu § 34 OWWU stanowiło nienależyte wykonanie umowy, za które skarżąca ponosiła odpowiedzialność określoną w umowie i które zostało obarczone karą umowną. Po myśli tego postanowienia OWWU „Klient ponosi odpowiedzialność z tytułu nienależytego wykonania, bądź niewykonania Umowy Serwisu Brokerskiego i jest zobowiązany do zapłaty kary umownej na rzecz Brokera według następujących zasad:
- a)w razie naruszenia przez Klienta wyłączności Brokera, w szczególności poprzez skorzystanie w trakcie trwania Umowy Serwisu Brokerskiego z usług innego brokera lub agenta ubezpieczeniowego, lub poprzez samodzielne zawieranie umów ubezpieczenia, a także niemające podstaw informowanie zakładów ubezpieczeń o wygaśnięciu umocowania Brokera, Klient zapłaci na rzecz Brokera karę umowną w wysokości Rocznej Składki, przy czym jeżeli Klient naruszy wyłączność Brokera w Okresie Wznowieniowym Klient zapłaci na rzecz Brokera karę umowną w wysokości podwójnej Składki Rocznej. Jeżeli Broker nie zawarł jeszcze na rzecz Klienta żadnej polisy oraz w pierwszym roku współpracy Brokera Ubezpieczeniowego z Klientem, wysokość kary umownej odpowiada 0,5% wartości sumy ubezpieczenia wg ubezpieczeniowej wartości odtworzeniowej lub sumy wskazanej na dotychczasowych polisach (zależnie od tego, która z nich jest wyższa) dla przedmiotów ubezpieczenia będących przedmiotem Umowy Serwisu Brokerskiego; w każdym przypadku kara umowna nie może być niższa niż 1.000 zł.” W konsekwencji zgodnie z zacytowanym wyżej paragrafem OWWU i wbrew temu co twierdzi skarżąca samodzielne zawieranie umów ubezpieczenia stanowiło naruszenie wyłączności a tym samym nienależyte wykonanie zobowiązania przez skarżącą. Przeciwniczka zaś w toku postępowania przed Sądem Arbitrażowym wykazała, iż skarżąca w czasie obowiązywania umowy zawarła konkretne umowy ubezpieczenia pojazdów bez udziału (...), co stanowiło jej naruszenie, będące podstawą do wystąpienia z żądaniem zapłaty kary umownej. Instytucja kary umownej, jako dodatkowe zastrzeżenie umowne, ma na celu wzmocnienie skuteczności wykonania przedmiotu umowy zgodnie z treścią zawartego stosunku prawnego. Przewidziana sankcja pieniężna związana z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy (zobowiązania niepieniężnego) stanowi gwarant spełnienia świadczenia przez stronę umowy, jednocześnie zapewniając wierzycielowi możliwość uzyskania odszkodowania w sposób uproszczony. Zgodnie z art. 484 § 1 k.c. w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody; żądanie odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary nie jest dopuszczalne, chyba że strony inaczej postanowiły. Zastrzeżenie kary umownej na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania nie zwalnia dłużnika z obowiązku jej zapłaty w razie wykazania, że wierzyciel nie poniósł szkody (postanowienie Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2019 r., II CSK 381/18, LEX nr 2615119). W efekcie naruszenie przez skarżącą postanowień umowy w zakresie wyłączności brokera, poprzez zawieranie umów ubezpieczenia samodzielnie lub za pośrednictwem innej osoby uprawniało (...) a następnie a na podstawie umowy cesji wierzytelności także przeciwniczkę do wystąpienia z roszczeniem o zapłatę kary umownej. Przy tym wbrew temu co twierdzi skarżąca do naruszeń wyłączności pełnomocnictwa doszło nie tylko po dniu 30 marca 2018 r., ale także przed złożeniem przez skarżącą oświadczenia woli o rozwiązaniu stosunku prawnego, co wynika jasno z uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Nie mógł zostać wobec tego podzielony także zarzut dotyczący naruszenia art. 510 § 1 k.c. co do tego, że umowa przelewu z dnia 28 grudnia 2020 r. jest nieważna, albowiem oparta została zdaniem skarżącej na nieistniejącej wierzytelności. Jak już wskazano wyżej nienależyte wykonywanie umowy przez skarżącą polegało na naruszeniu postanowień § 19 OWWU, dotyczących zasady wyłączności (...), tj. na: skorzystaniu w trakcie trwania umowy z usług innego brokera lub agenta ubezpieczeniowego, lub poprzez samodzielne zawieranie umów ubezpieczenia. Szczegółowa procedura wyliczenia kary umownej opiera się zaś na treści OWWU i danych przedstawionych przez Skarżącego. Podstawą wyliczenia kary umownej stanowi zaś § 34 a OWU. Po myśli § 34 lit.
- a)OWU, Klient ponosi odpowiedzialność z tytułu nienależytego wykonania, bądź niewykonania Umowy Serwisu Brokerskiego i jest zobowiązany do zapłaty kary umownej na rzecz Brokera według następujących zasad: w razie naruszenia przez Klienta wyłączności Brokera, w szczególności poprzez samodzielne informowanie zakładów ubezpieczeń o wygaśnięciu umocowania brokera, Klient zapłaci na rzecz Brokera karę umowną w wysokości Rocznej Składki, przy czym jeżeli Klient naruszy wyłączność Brokera w Okresie Wznowieniowym Klient zapłaci na rzecz Brokera karę umowną w wysokości podwójnej Składki Rocznej. Dlatego też wobec braku przesłanek określonych art. 1206 § 1 pkt. 5 k.p.c. i art. 1206 § 2 pkt 2 k.p.c. skarga podlegała oddaleniu. O kosztach postępowania Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z § 8 ust.1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015r., poz.1800 ze zm.). SSA Barbara Konińska