i uznał, że powód zastosował w umowie klauzule niedozwolone, które wpływają na wysokość dochodzonego roszczenia. Takim postanowieniem było określenie kosztów dodatkowego wynagrodzenia prowizyjnego w niebagatelnej kwocie 7771 zł (sięgającej niemalże kwoty pożyczki 9000 zł) za udostępnienie pozwanej środków pieniężnych oraz prawo do pobrania opłaty za tzw. Twój Pakiet w wysokości 1100 zł. Za przygotowanie umowy pożyczki powódka pobrała bowiem opłatę przygotowawczą w wysokości 129 zł, a za udostępnienie środków pieniężnych odsetki umowne w wysokości 2880 zł. W ocenie Sądu Rejonowego, brak było podstaw do pobierania podwójnego wynagrodzenia za to samo. Sąd Rejonowy uznał, że należy zakwestionować praktykę, w której pożyczkodawca na podstawie umowy pożyczki pobiera dodatkowe wynagrodzenie prowizyjne w bardzo wysokich kwotach (w niniejszej sprawie prowizja stanowi 86,34% kwoty pożyczki). Zapis o prowizji uznać należy za zmierzający do obejścia przepisów o ochronie praw konsumentów oraz o odsetkach maksymalnych. Takie działanie nie zasługuje na ochronę prawną, albowiem jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów, dlatego jest nieważne (art. 58 § 1 i 2 k.c.). Sąd uznał również, że niedozwoloną klauzulę stanowi kwota 1100 zł z tytułu ceny (...), przewidującego możliwość odroczenia płatności czy obniżenia raty albo otrzymywania powiadomień w drodze smsów. Sąd zauważył, że (...) „w zasadzie” został odgórnie narzucony pozwanemu, który nie miał możliwości zrezygnowania ze wskazanej opcji. Sąd Rejonowy przyjął, że przy ustaleniu, iż powód zastosował klauzule abuzywne w zakresie prowizji (7771 zł) oraz opcji Twój Pakiet (1100 zł), na rzecz powoda w związku z zawartą umową do zapłaty pozostała kwota pożyczki – 9000 zł, opłata przygotowawcza – 129 zł, odsetki umowne – 2880 zł, łącznie 12009 zł. Skoro pozwany spłacił już, według oświadczenia powoda, 4181 zł, to do spłaty pozostała kwota 7828 zł. Kwota ta została zasądzona w pkt II wyroku z odsetkami za opóźnienie od dnia 20 października 2019 roku do dnia zapłaty. W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu, jako nieuzasadnione. Sąd Rejonowy przytoczył treść przepisu art. 481 § 1 k.c. i uznał, że należało zasądzić odsetki od daty wskazanej przez powoda, to jest od dnia 20 października 2020 roku, czyli od dnia płatności weksla, ponieważ pozwany miał wiedzę co do swojego zadłużenia, znał treść pisemnego wezwania do zapłaty, a tym samym stanowisko powoda. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia o kosztach procesu Sąd Rejonowy wskazał przepisy art. 108 § 1 k.p.c., art. 98 § 1 k.p.c. i art. 100 zd. 1 k.p.c. * Od wyroku z dnia 28 maja 2021 roku apelację wniósł powód, reprezentowany przez pełnomocnika, zaskarżając rozstrzygnięcia zawarte w punktach III i IV. Powód zarzucił: „1. Naruszenie art 10 ustawy z 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe w zw. z art. 48 ustawy z 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe i art. 6 kc poprzez przyjęcie, iż ciężar dowodu w niniejszej sprawie spoczywał na stronie powodowej w sytuacji, gdy powództwo zostało oparte na podstawie weksla in blanco a tym samym sprawa niniejsza nosiła charakter sprawy wekslowej powodując, iż obowiązek udowodnienia wad wypełnionego weksla, niezgodności z deklaracją wekslową czy też nieistnienia zobowiązania, bądź wykazania, iż zobowiązanie to nie opiewa na kwotę wskazaną w treści weksla zgodnie z zawartym przez strony porozumieniem obarcza stronę pozwaną a nie powodową, co w konsekwencji doprowadziło do częściowego oddalenia powództwa. 2. Naruszenie art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim poprzez jego nie zastosowanie co doprowadziło do odmowy zasądzenia przez Sąd I instancji całości kwot z tytułu pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego, podczas gdy koszty mieszczące się w limicie wprowadzonym przez ww. przepis wyłączone są spod możliwości badania, czy stosowe postanowienia stanowią niedozwolone klauzule umowne. 3. Naruszenie art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim poprzez przyjęcie, że wysokość Prowizji i opłaty za Twój Pakiet zawartej w umowie pożyczki nr (...) wiążącej strony jest niedopuszczalna, podczas gdy łączna kwota powyższych kosztów wraz z opłatą przygotowawczą nie przekracza limitu kosztów pozaodsetkowych zawartych w ustawie o kredycie konsumenckim w art. 36a ustawy. 4. naruszenie art. 58 § 1, 2 i 3 kc w zw. z art. 353 1 kc. art. 5 kc oraz art.
kc poprzez błędne ich zastosowania do stosowanych przez stronę powodową opłat w postaci prowizji i opłaty za Twój Pakiet i uznanie wskazanych wyżej opłat za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a także stanowiące niedozwolone klauzule umowne co prowadzi do naruszenia interesów konsumenta, co w konsekwencji doprowadziło do oddalenia powództwa.
i art. 385 3 k.c. (s. 11 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), jednak stanowisko to nie daje odpowiedzi na pytanie, czy możliwość taka zachodzi również w odniesieniu do weksla, który przecież umową nie jest, a którego treść i zasady wypełnienia regulują w sposób szczegółowy przepisy ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 roku – Prawo wekslowe (Dz. U. Nr 22, poz. 282). Błędne jest przy tym inne stanowisko Sądu Rejonowego, który przyjął, że w rozpoznawanej sprawie zobowiązanie wekslowe wynikało z łączącej strony umowy regulowanej przepisami Kodeksu cywilnego (s. 8 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Zobowiązanie wekslowe wynika z faktu wystawienia weksla przez dłużnika, a w przypadku weksla niezupełnego w chwili jego wystawienia (weksla in blanco) dodatkowo z faktu wypełniania weksla przez wierzyciela. Zobowiązanie wekslowe nie wynika natomiast z umowy pożyczki, w szczególności z umowy pożyczki uregulowanej przepisami Kodeksu cywilnego. Z umowy pożyczki wynika co najwyżej zobowiązanie, którego wykonanie przez pożyczkobiorcę lub – w praktyce rzadko – przez pożyczkodawcę może być zabezpieczone przez wystawienie weksla. Z przepisu art. 720 § 1 k.c. jednoznacznie wynika, że przez umowę pożyczki: 1) dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a 2) biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Nie można przy tym utożsamiać zobowiązania pożyczkobiorcy (jak przyjął to Sąd Rejonowy – k. 107) i w ogóle umowy pożyczki z instytucją depozytu nieprawidłowego. Umowa pożyczki (art. 720 k.c.) i depozyt nieprawidłowy (art. 845 k.c.), nawet jeżeli jego źródłem jest umowa, to odrębne zdarzenia prawne, pomimo pewnych podobieństw w zakresie skutków ich zaistnienia, w szczególności w zakresie treści obowiązku zwrotu pieniędzy lub innych rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku. ÷ W wyroku z dnia 13 września 2018 roku, C-176/17, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zajął między innymi stanowisko, że art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29) należy interpretować w ten sposób, iż sprzeciwia się on przepisom krajowym takim jak te będące przedmiotem postępowania głównego, pozwalającym na wydanie nakazu zapłaty opartego na wekslu własnym, który stanowi gwarancję wierzytelności powstałej z umowy kredytu konsumenckiego, w sytuacji, gdy sąd rozpoznający pozew o wydanie nakazu zapłaty nie jest uprawniony do zbadania potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków tej umowy, jeżeli sposób wykonania prawa do wniesienia zarzutów od takiego nakazu nie pozwala na zapewnienie przestrzegania praw, które konsument opiera na tej dyrektywie. Wprawdzie przytoczony wyżej wyrok dotyczy przede wszystkim zagadnień proceduralnych na tle przepisów polskiego Kodeksu postępowania cywilnego związanych dopuszczalnością wydania nakazu zapłaty na podstawie weksla w sprawach przeciwko konsumentom, jednak w uzasadnieniu wyroku Trybunał Sprawiedliwości poruszył szerszy aspekt zagadnienia, które stanowiło podstawę pytania prejudycjalnego przedstawionego przez sąd polski. Trybunał wskazał między innymi, że: 1) dyrektywa 93/13 zobowiązuje państwa członkowskie, co wynika z jej art. 7 ust. 1 w zw. z jej motywem dwudziestym czwartym, do zapewnienia stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami, 2) zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości, sąd krajowy jest zobowiązany do zbadania z urzędu, czy dane warunki umowy wchodzące w zakres stosowania dyrektywy 93/13 mają nieuczciwy charakter, a także do tego, aby dokonawszy takiego badania, zniwelować brak równowagi między konsumentem a przedsiębiorcą, o ile sąd ów posiada niezbędne ku temu informacje dotyczące stanu prawnego i faktycznego, 3) po wszczęciu drugiej fazy postępowania, to jest jeśli konsument wniesie zarzuty wobec nakazu zapłaty, sąd krajowy może dysponować informacjami dotyczącymi okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnymi do zbadania z urzędu potencjalnie nieuczciwego charakteru warunku umowy wchodzącej w zakres stosowania dyrektywy 93/13. Z przytoczonego wyżej stanowiska Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika, że aby możliwe było zbadanie czy dane warunki umowy wchodzące w zakres stosowania dyrektywy 93/13 mają nieuczciwy charakter, sąd krajowy musi dysponować wiedzą o okolicznościach faktycznych dotyczących stosunku podstawowego, a więc przede wszystkim o treści umowy, z której wynika roszczenie dochodzone przez powoda na podstawie weksla, oraz o rodzaju (podstawie faktycznej) i wysokości roszczenia lub roszczeń wynikających z tej umowy, które zostały ujęte w wekslu i które są dochodzone w pozwie. Mając na uwadze przytoczone wyżej stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, należy uznać, że konieczne jest rozpoznanie sprawy o roszczenie wynikające z weksla również w kontekście stosunku podstawowego uzasadniającego istnienie i zakres roszczenia wynikającego z tego stosunku, a zabezpieczonego przez wystawienie weksla, w szczególności weksla niezupełnego w chwili wystawienia, jeżeli pozwanym (dłużnikiem) jest konsument, a powodem (wierzycielem) przedsiębiorca, i roszczenie wynika z prowadzonej przez powoda działalności gospodarczej. Należy przy tym wskazać, że dotyczy to w szczególności wypadku, w którym powodem (wierzycielem) jest remitent, czyli pierwszy wierzyciel wekslowy. W związku z powyższym, należy przyjąć, że niezależnie od rodzaju zarzutów podniesionych przez pozwanego konsumenta w sprawie cywilnej, w której podstawą faktyczną powództwa jest weksel zabezpieczający roszczenia kredytodawcy z umowy o kredyt konsumencki, sąd powinien z urzędu co najmniej wyjaśnić, jakich roszczeń wynikających ze stosunku podstawowego, a zabezpieczonych wekslem, powód dochodzi w tej sprawie. Biorąc pod uwagę, że w omawianym wypadku roszczenie wekslowe dochodzone przez powoda (przedsiębiorcę) przeciwko pozwanemu (konsumentowi) nie jest oderwane od roszczeń wynikających ze stosunku podstawowego, powód powinien wskazać, jakiego rodzaju roszczenie lub roszczenia wynikające ze stosunku podstawowego są objęte wekslem, ale również żądaniem pozwu, jeżeli pozew dotyczyłby tylko części roszczenia wekslowego. Chodzi o wskazanie zarówno wysokości, jak i podstawy faktycznej roszczenia lub roszczeń wynikających ze stosunku podstawowego. W rozpoznawanej sprawie z uzasadnienia pozwu wynikało między innymi, że na dochodzoną pozwem kwotę składają się „suma pozostałych do zapłaty rat pożyczki” oraz „należne maksymalne odsetki za opóźnienie, liczone zgodnie z art. 481 § 2 1 k.c. za każdy dzień opóźnienia w płatności każdej z rat” (k. 4). Po złożeniu przez powoda pisma procesowego z dnia 30 października 2019 roku z załącznikami (k. 60-63) można było założyć, że powód dochodził pierwotnie: 1) kwoty 18140 zł z tytułu „sumy pozostałych do zapłaty rat pożyczki” oraz 2) kwoty 25,81 zł z tytułu odsetek za opóźnienie w płatności rat pożyczki. Kwota 18140 zł stanowi bowiem różnicę pomiędzy sumą rat pożyczki (20880 zł) a sumą wpłat dokonanych przez pozwanego przed wniesieniem pozwu (2740 zł). (580 zł ·36) – 2740 zł = 18140 zł Z kolei kwota 25,81 zł stanowi sumę kwot odsetek za fakt opóźnienia w zapłacie rat. Kwota ta została wskazana w piśmie zawierającym oświadczenie o wypowiedzeniu pożyczki i wezwanie do wykupu weksla (k. 6, 75). Suma kwot 18140 zł i 25,81 zł stanowi kwotę dochodzoną pozwem. Na etapie wniesienia pozwu, ale również na etapie wniesienia pisma procesowego z dnia 31 marca 2021 roku, nie było jednak dokładnie wiadomo, jakiego rodzaju roszczenia składają się na kwotę 18140 zł, a mianowicie: 1) jaka część tej kwoty to „kapitał” wypłaconej pożyczki i skredytowanych kosztów (określony w harmonogramie spłat jako „pożyczka”), a jaka część odsetki kapitałowe (określone w harmonogramie spłat jako „odsetki umowne”), 2) jakiego rodzaju roszczenia i w jakiej wysokości obejmuje kwota dochodzona z tytułu „kapitału” pożyczki; z twierdzeń powoda nie wynika bowiem, jakiej dokładnie kwoty powód domaga się od pozwanego z tytułu zwrotu wypłaconych pozwanemu pieniędzy, jakiej kwoty domaga się od pozwanego z tytułu skredytowanej prowizji oraz czy i jakich kwot domaga się od pozwanego z tytułu skredytowanej opłaty przygotowawczej i wynagrodzenia z tytułu (...); nie można również tego ustalić w odwołaniu się do harmonogramu spłat, ponieważ nie wynika z niego, w których ratach „pożyczki” i w jakich kwotach zawarte są świadczenia z tytułu prowizji, opłaty przygotowawczej i wynagrodzenia z tytułu (...). ÷ Przystępując do dalszych rozważań, należy odnieść się do ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji. Prawidłowe są ustalenia Sądu pierwszej instancji co do daty zawarcia umowy oraz stron umowy. Część ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji dotyczących treści umowy pożyczki nie jest natomiast prawidłowa lub jest co najmniej nieścisła. Wprawdzie w treści umowy zawarty jest zapis mówiący, że „Kwota Kredytowanych Kosztów Pożyczki wynosząca 9000,00 zł zostanie potrącona z pożyczki tytułem pokrycia kosztów, o których mowa w pkt 1.4 Umowy, w momencie wypłaty środków pieniężnych na rachunek Pożyczkobiorcy” (pkt 1.3c umowy), jednak w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy takie „potrącenie” w rzeczywistości nie miało miejsca, a pożyczkobiorcy została wypłacona kwota 9000 zł. Koszty udzielenia pożyczki zostały natomiast skredytowane. Nie jest również prawidłowe lub jest co najmniej nieścisłe stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że za przygotowanie umowy pożyczki powódka pobrała opłatę przygotowawczą w wysokości 129 zł, a za udostępnienie środków pieniężnych pobrała odsetki umowne w wysokości 2880 zł. Przy zawarciu umowy pożyczki pozwany ani nie uiścił opłaty przygotowawczej, ani też nie uiścił z góry umówionych odsetek kapitałowych. Należności z tego tytułu miały zostać zapłacone przez pożyczkobiorcę w przyszłości, w ramach spłacania rat objętych harmonogramem. Umowa pożyczki dotyczyła kwoty 9000 zł i taka kwota została wypłacona pożyczkobiorcy (k. 53, 59 ). W związku z zawarciem umowy pożyczki A. Z. zobowiązał się ponieść następujące koszty: a) opłatę przygotowawczą w kwocie 129 zł, b) wynagrodzenie prowizyjne w kwocie 7771 zł, c) wynagrodzenie w kwocie 1100 zł z tytułu przyznania na wniosek pożyczkobiorcy (...), o którym mowa w punkcie 15 umowy (punkt 1.4 umowy). Suma wskazanych wyżej kosztów wynosi 9000 zł. Koszty te zostały skredytowane przez pożyczkodawcę, w takim znaczeniu, że nie podlegały zapłacie przy zawarciu umowy, lecz później. Całkowita kwota pożyczki (9000 zł) oraz kredytowane koszty pożyczki (9000 zł) zostały oprocentowane według stałej stopy procentowej wynoszącej 9,84 % w stosunku rocznym. Umówiona kwota odsetek kapitałowych wyniosła 2880 zł. Całkowita kwota do zapłaty przez pożyczkobiorcę wynosiła 20880 zł. Płatność tej kwoty miała nastąpić w 36 równych ratach – po 580 zł. Załącznikiem numer 1 do umowy pożyczki był dokument zatytułowany jako „Harmonogram spłat”, który został podpisany przez A. Z. i przedstawiciela pożyczkodawcy (k. 67). We wskazanym wyżej dokumencie oznaczona została wysokość miesięcznych rat (580 zł) i terminy ich płatności, a także wysokość dwóch części składających się na każdą z rat, oznaczonych odpowiednio jako „pożyczka” i „odsetki umowne”. Terminy płatności kolejnych rat wskazane w „Harmonogramie spłat” przypadały na dwudziesty pierwszy dzień kolejnego miesiąca, poczynając od dnia 21 kwietnia 2019 roku, a kończąc na dniu 21 marca 2022 roku. Zgodnie z postanowieniem zawartym w punkcie 2.2 umowy, „termin spłaty raty uważa się za zachowany w przypadku wpływu na właściwy rachunek Pożyczkodawcy środków przeznaczonych na spłatę Całkowitej Kwoty do Zapłaty najpóźniej w dniu wyznaczonym do spłaty”. W punkcie 2.5 umowy pożyczki zawarte zostało postanowienie o następującej treści: „Wierzytelności Pożyczkodawcy z tytułu niniejszej Umowy pokrywane są w ramach danej Raty, rozpoczynając od Rat zaległych najwcześniej a następnie w ramach Raty bieżącej, w następującej kolejności: (a) kwota z tytułu Pożyczki; (b) Odsetki Umowne” (k. 64v). A. Z. dokonał jedenastu wpłat na rzecz pożyczkodawcy. Środki uiszczone przez pozwanego wpłynęły na rachunek pożyczkodawcy kolejno w dniach: 1) 15 kwietnia 2019 roku – 580 zł, 2) 17 czerwca 2019 roku – 1160 zł, 3) 16 października 2019 roku – 1000 zł, 4) 30 stycznia 2020 roku – 291 zł, 5) 6 marca 2020 roku – 400 zł, 6) 24 kwietnia 2020 roku – 200 zł, 7) 11 sierpnia 2020 roku – 150 zł, 8) 30 grudnia 2020 roku – 100 zł, 9) 21 stycznia 2021 roku – 100 zł, 10) 12 lutego 2021 roku – 100 zł, 11) 11 marca 2021 roku – 100 zł (k. 69 – zestawienie wpłat, niekwestionowane przez pozwanego). O ile jeszcze w czerwcu 2019 roku pozwany dokonał wpłaty kwoty odpowiadającej sumie rat za maj i czerwiec 2019 roku, o tyle późniejsze wpłaty były nieregularne i nie odpowiadały wysokości bieżących i zaległych rat pożyczki. Z powyższego zestawienia nie wynika, w jaki sposób zostały zarachowane wpłaty dokonane przez pozwanego. Sąd Rejonowy nie analizował również zagadnienia właściwego zarachowania wpłat. Nie są również prawidłowe ustalenia Sądu pierwszej instancji dotyczące okoliczności zawarcia przez pozwanego umowy pożyczki, a mianowicie co do tego, że pozwany znajdował się w trudnej sytuacji finansowej, wręcz „spirali zadłużenia”. Sąd Rejonowy nie wyjaśnił bliżej, w jaki sposób rozumie przytoczone wyrażenie, pochodzące raczej z języka potocznego, niż z dziedziny prawa lub ekonomii, jednak należy wskazać, że ustaleń w tym zakresie Sąd dokonał jedynie na podstawie twierdzeń (wyjaśnień pozwanego), który na ich potwierdzenie nie przedstawił żadnych dowodów. Wprawdzie powód nie wypowiedział się co do wyjaśnień złożonych przez pozwanego na rozprawie w dniu 8 marca 2021 roku, a stosownie do przepisu art. 230 k.p.c., gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd może fakty te uznać za przyznane, jednak może to nastąpić przy uwzględnieniu wyników całej rozprawy. W rozpoznawanej sprawie pozwany nie złożył odpowiedzi na pozew. Pierwsze twierdzenia przytoczył dopiero na rozprawie. Pozwany nie wskazał na jaki cel potrzebował gotówki i w jaki sposób ją wykorzystał. Pozwany nie wskazywał przy tym dokładnie w czym miałaby się wyrażać jego trudna sytuacja finansowa. Wskazał jedynie ogólnikowo, że miał już zaciągnięty kredyt w banku i nie miał zdolności kredytowej (k. 57v). Nie wiadomo jednak w jakim banku pozwany miał zaciągnięty kredyt, w jakiej kwocie, na jaki cel, czy miał trudności z jego spłatą, czy też nie. Nie ma zatem podstaw proceduralnych do ustalenia, że w chwili zawierania umowy pożyczki z powodem pozwany znajdował się w trudnej sytuacji finansowej. Tylko ubocznie należy wskazać, że sama tylko sytuacja osobista lub majątkowa konsumenta zawierającego umowę nie jest okolicznością, która może decydować o tym, że konkretne postanowienia umowy będą stanowić niedozwolone postanowienia umowne w znaczeniu prawnym. Z punktu widzenia oceny, o jakiej mowa w przepisie art.
k.c., punktem wyjścia jest konkretna treść umowy, nie zaś motywacja, jaką kierował się konsument, zawierając umowę, czy też sytuacja życiowa, w jakiej się znajdował, zawierając umowę. ÷ Należy przypomnieć, że na etapie wniesienia pozwu, ale również na etapie wniesienia pisma procesowego z dnia 31 marca 2021 roku, nie było dokładnie wiadomo, jakiego rodzaju roszczenia składają się na kwotę 18140 zł. Nie było również wiadomo, w jaki sposób została obliczona przez powoda kwota 25,81 zł stanowiąca sumę kwot odsetek za fakt opóźnienia w zapłacie rat, w szczególności powód nie wskazał, od jakich konkretnie kwot i za jakie konkretnie okresy kalendarzowe obliczył te odsetki. Ma to istotne znaczenie chociażby dlatego, że odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego powstają osobno za każdy dzień opóźnienia i stają się wymagalne osobno za każdy dzień opóźnienia3. Jak już wyżej wyjaśniono, z umowy pożyczki wynikało kilka różnych roszczeń, których sumę można zbiorczo określić jako „kapitał” pożyczki ujęty w kolumnie trzeciej „Harmonogramu spłat”. Są to:
k.c. Z przepisu art.
1 k.c. wynika, że postanowienie umowy nieuzgodnione indywidualnie, aby mogło być uznane za niedozwolone postanowienie umowne w znaczeniu prawnym, musi odpowiadać wszystkim przesłankom wymienionym w powołanym przepisie4, a mianowicie:
1 k.c. wynika zatem jednoznacznie, że sam fakt, iż dane postanowienie umowne jest w jakikolwiek sposób niekorzystne dla konsumenta nie oznacza jeszcze, że może być uznane za niedozwolone postanowienie umowne. Oczywiście błędne jest przytaczane niekiedy stanowisko, że ocena, czy dane postanowienie umowne ma charakter nieuczciwy, powinna być dokonana przy uwzględnieniu kryterium korzyści płynących z tego postanowienia dla konsumenta i opierać się na założeniu, że jeżeli konsument byłby w lepszej sytuacji, gdyby konkretnego postanowienia nie było, należy przyjąć, że ma ono charakter nieuczciwy. Kierując się powyższym kryterium, należałoby przyjąć, że każde postanowienie umowne przewidujące oznaczone obowiązki dla konsumenta jest postanowieniem nieuczciwym. Oczywista bezzasadność takiej tezy nie wymaga bliższego uzasadniania. Wskazać jedynie należy, że w świetle wskazanego wyżej kryterium przedsiębiorca byłby pozbawiony możliwości zamieszczenia w umowie postanowień przewidujących uprawnienie zwrotu chociażby symbolicznych kosztów zawarcia i wykonania umowy, czy też postanowień przewidujących uprawnienie wypowiedzenia umowy pożyczki lub kredytu przed upływem terminu, na jaki została zawarta. Przepis art. 36a ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim określający maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu oczywiście nie wyklucza możliwości zastosowania w konkretnym wypadku przepisu art.
do oceny postanowień umowy kredytu konsumenckiego zastrzegających obowiązek poniesienia przez konsumenta oznaczonych pozaodsetkowych kosztów kredytu5, jednak nie oznacza to, że każde postanowienie umowne przewidujące koszt kredytu danego rodzaju jest niedozwolonym postanowieniem umownym lub też, że kredytodawca ma obowiązek wykazania każdorazowo rzeczywistego kosztu zawarcia i wykonania umowy. W rozpoznawanej sprawie nie można uznać, że omawiane postanowienia umowne są niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Łączna wysokość zastrzeżonej w umowie prowizji i innych opłat nie przekracza maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu obliczonych według wzoru wskazanego w art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim. Po drugie należy zwrócić uwagę, że umowa pożyczki z dnia 11 marca 2019 roku nie była pożyczką krótkoterminową, lecz została zawarte na okres trzydziestu sześciu miesięcy, czyli trzech lat. Zastrzeżona prowizja nie może zatem zostać uznana za nadmierną w stosunku do okresu kredytowania, pomijając już fakt, że razem z innymi pozaodsetkowymi kosztami kredytu nie przekracza granicy wyznaczonej przez przepis art. 36a ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Ustawodawca nie określa zamkniętego katalogu pozaodsetkowych kosztów, jakie mogą zostać zastrzeżone w umowie o kredyt konsumencki, jak również nie odnosi przepisu art. 36a ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim do kosztów pozaodsetkowych ściśle oznaczonego rodzaju. Określa jedynie maksymalną wysokość kosztów pozaodsetkowych. Z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 roku o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1357), na podstawie której w ustawie z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2014 r. poz. 1497, 1585 i 1662) dodane zostały między innymi przepisy art. 36a – art. 36d, wynika, że wprowadzenie rozwiązań zawartych w tych ostatnich przepisach uwzględnia szacunkowe koszty pożyczek i kredytów krótkoterminowych i długoterminowych ponoszone przez przedsiębiorców w związku z udzielaniem tych pożyczek i kredytów. Powyższe rozwiązania uwzględniają okoliczność, że przy zawieraniu konkretnej umowy pożyczki (kredytu) nie jest ani możliwie, ani celowe określenie konkretnych kosztów przedsiębiorcy związanych z zawarciem konkretnej umowy. Może to nastąpić jedynie szacunkowo, a regulacje ustawowe określają jedynie maksymalną wysokość tych kosztów. Ze względu na treść przepisów art. 36a – art. 36c ustawy o kredycie konsumenckim nie jest uzasadnione wymaganie, aby dochodząc roszczeń wynikających z konkretnej umowy pożyczki (kredytu) przedsiębiorca udzielający pożyczki (kredytu) wykazywał rodzaj i wysokość kosztów poniesionych w związku z zawarciem konkretnej umowy. Pomijając już okoliczność, że ustalenie takich kosztów miałoby i tak do pewnego stopnia charakter szacunkowy (chociażby ze względu na to, że w danym dniu konkretny przedsiębiorca mógł zawrzeć wiele umów o kredyt konsumencki), to dowodzenie wysokości tych kosztów musiałoby się wiązać każdorazowo z czasochłonnym, a przede wszystkim kosztownym postępowaniem dowodowym, co nie leży w interesie żadnej ze stron umowy. W szczególności należy podkreślić, że w razie uwzględnienia powództwa konsument musiałby zostać obciążony kosztami postępowania dowodowego, których wysokość byłaby z reguły znaczna, niejednokrotnie w stopniu nieproporcjonalnie wyższym niż kwota kredytu konsumenckiego, chociażby z uwagi na konieczność przeprowadzania dowodów wymagających wiadomości specjalnych. Zwrócić także należy uwagę, że okoliczność, iż pozwany konsument, zawierając umowę nie uznaje określonych postanowień umowy za niedozwolone, nie jest całkowicie bez znaczenia przy ocenie tych postanowień z punktu widzenia przepisu art.
k.p.c., zwłaszcza w tych wypadkach, w których kwestią bardzo ocenną jest to, czy dane postanowienie narusza interesy konsumenta i czy czyni to rażąco. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy nie można uznać, że postanowienia umowy pożyczki przewidujące obowiązek zapłaty należności z tytułu kosztów pożyczki kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Oczywiste jest, że działalność powoda, jako przedsiębiorcy, jest działalnością gospodarczą, a więc z założenia działalnością nastawioną na osiąganie zysku. Do istoty efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej należy założenie, aby przychody z tej działalności pokrywały ponoszone koszty. Oczywiste jest również, że prowadzenie działalności gospodarczej polegającej na udzielaniu pożyczek i kredytów pieniężnych łączy się z ponoszeniem różnego rodzaju kosztów, z których część może być związana bezpośrednio z wykonywaniem przez ubezpieczyciela oznaczonych umów danego rodzaju, a część tylko pośrednio. Ze swojej istoty koszty o charakterze pośrednim mogą być skalkulowane tylko ryczałtowo, zarówno gdy chodzi o ich rodzaj, jak i wysokość. Z oczywistych względów nie jest możliwe przewidzenie wszystkich skutków prawnych zawartej umowy, jakie mogą wystąpić w przyszłości, w szczególności wszystkich kosztów działalności w przyszłości, zarówno związanych z daną umową (bezpośrednio i pośrednio), jak i niezwiązanych. Chociaż postanowienia przewidujące obowiązek uiszczenia przez pożyczkobiorcę różnego rodzaju opłat są niekorzystne ekonomicznie dla pożyczkobiorcy, tak jak każde postanowienie umowne przewidujące dla dłużnika obowiązek spełnienia określonego świadczenia pieniężnego, to ze względu na długi okres, na który pożyczka została udzielona, nie można uznać, że zastrzeżenie tych opłat rażąco narusza interes konsumenta. Należy zwrócić również uwagę, że pobranie wskazanych kosztów było rozłożone w czasie, prawdopodobnie na okres 3 lat, ze szczególnymi rozwiązaniami w razie wcześniejszego rozwiązania umowy przez konsumenta lub ustania umowy z innych przyczyn. ÷ Mając na uwadze powyższe rozważania, na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony wyrok w części obejmującej rozstrzygnięcia zawarte w punktach III i IV i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu we Włodawie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy ustali przede wszystkim, jakiego rodzaju roszczeń wynikających ze stosunku podstawowego, a objętych wekslem, powód dochodził w rozpoznawanej sprawie. Istotne będzie również określenie, w jakim zakresie postępowanie w rozpoznawanej sprawie zostało umorzone (rozstrzygnięcie zawarte w pkt I wyroku, które jest prawomocne), w jakim zakresie Sąd uwzględnił już powództwo lub również orzekł ponad żądanie (pkt II wyroku, które jest prawomocne) i w jakim zakresie powództwo zostało oddalone. Sąd Rejonowy poczyni ustalenia, w jakim zakresie zobowiązanie pozwanego zostało faktycznie wykonane, mając z jednej strony na uwadze terminy płatności roszczeń dochodzonych przez powoda, a z drugiej terminy, wysokość i rodzaj świadczeń spełnionych faktycznie przez pozwanego. Nie powtarzając w tym miejscu argumentacji ze wcześniejszej części uzasadnienia, należy ją jednie uzupełnić o stwierdzenie, że zasady zarachowywania wpłat dokonywanych przez pożyczkobiorcę określało postanowienie zawarte w punkcie 2.5 umowy pożyczki. W szczególności należy zwrócić uwagę, że wpłaty były zarachowywane w ramach danej raty, poczynając od rat zaległych najwcześniej, a w ramach danej raty kolejno na kwotę „kapitału” i odsetki kapitałowe. Zarachowanie nie polegało natomiast na zaliczaniu wpłat według kolejności wyznaczonej rodzajem należności wynikającej z umowy pożyczki: zwrot pożyczki, odsetki za opóźnienie, opłata przygotowawcza, opłata za (...), odsetki kapitałowe, prowizja. Odrębną kwestią, podlegającą ustaleniu przez Sąd pierwszej instancji, są terminy płatności roszczeń z tytułu wskazanych w umowie pozaodsetkowych kosztów kredytu. Sąd Rejonowy dokona analizy zasadności żądania kwoty 25,81 zł z tytułu odsetek za fakt opóźnienia, mając w szczególności na uwadze treść przepisu art. 115 k.c. Sąd Rejonowy oceni również czy i w jakim zakresie dla rozstrzygnięcia sprawy będzie miała okoliczność, że wyrok z dnia 28 maja 2021 roku uprawomocnił się w części niezaskarżonej (art. 363 § 3 k.p.c., art. 365 § 1 k.c., art. 366 k.c.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy będzie miał również na uwadze treść przepisów art. 48 w zw. z art. 103 ustawy – Prawo wekslowe, z których wynika, że od niezapłaconej w terminie sumy wekslowej posiadacz weksla własnego wystawionego i płatnego w Polsce może domagać się ustawowych odsetek za opóźnienie, nie zaś odsetek w wyższej wysokości. ÷ Nie są uzasadnione zarzuty przytoczone w punktach 1 i 6 części wstępnej apelacji. Jak już wyżej wyjaśniono, w sprawach, w których powód dochodzi roszczeń z weksla przeciwko konsumentowi, konieczne jest rozpoznanie sprawy również w kontekście stosunku podstawowego uzasadniającego istnienie i zakres roszczenia wynikającego z tego stosunku, a zabezpieczonego przez wystawienie weksla, w szczególności weksla niezupełnego w chwili wystawienia, jeżeli pozwanym (dłużnikiem) jest konsument, a powodem (wierzycielem) przedsiębiorca, i roszczenie wynika z prowadzonej przez powoda działalności gospodarczej. Należy przy tym wskazać, że dotyczy to w szczególności wypadku, w którym powodem (wierzycielem) jest remitent, czyli pierwszy wierzyciel wekslowy. Skoro niezależnie od rodzaju zarzutów podniesionych przez pozwanego konsumenta w sprawie cywilnej, w której podstawą faktyczną powództwa jest weksel zabezpieczający roszczenia kredytodawcy z umowy o kredyt konsumencki, sąd powinien z urzędu co najmniej wyjaśnić, jakich roszczeń wynikających ze stosunku podstawowego, a zabezpieczonych wekslem, powód dochodzi w tej sprawie, to należy uznać, że nie jest aktualne tradycyjne stanowisko, iż to na pozwanym spoczywa w takim wypadku ciężar dowodu, iż nie istnieje wierzytelność wynikająca ze stosunku podstawowego zabezpieczona wekslem. * Na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy pozostawił Sądowi pierwszej instancji rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. Tylko bocznie należy wskazać, że nawet biorąc pod uwagę treść rozstrzygnięć, jakie zostały zawarte w punktach I-III wyroku z dnia 28 maja 2021 roku, rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu, zawarte w punkcie IV tego wyroku, było nieprawidłowe. Pomijając wypadki wynikające z przepisów szczególnych (art. 104 k.p.c., art. 104 1 k.p.c., art. 182 § 4 k.p.c.), rozstrzygnięcie o wzajemnym zniesieniu kosztów procesu w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań może zapaść tylko wówczas, gdy wynik stosunkowego rozdzielenia tych kosztów jest bliski lub równy 0 zł. Sam fakt, że powództwo zostało uwzględnione w około połowie, nie stanowi jeszcze wystarczającej podstawy do wydania rozstrzygnięcia znoszącego wzajemnie koszty procesu. Widoczne jest to w sposób szczególny w rozpoznawanej sprawie, w której pozwany nie poniósł kosztów procesu w znaczeniu określonym przez przepisy art. 98 § 1, 2 i 3 k.p.c. * Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych wyżej przepisów Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji wyroku. 1 Przytoczono dosłowne brzmienie zarzutów i wniosków apelacyjnych, to jest z zachowaniem zastosowanej przez powoda pisowni i interpunkcji. 2 Por.: wyrok SN z dnia 23 września 1998 roku, II CKN 897/97, OSN C 1999, z. 1, poz. 22; wyrok SN z dnia 23 września 1998 roku, II CKN 895/97, Lex nr 35067; wyrok SN z dnia 12 lutego 2002 roku, I CKN 486/00, Lex nr 54355; wyrok SN z dnia 12 września 2002 roku, IV CKN 1298/00, Lex nr 80271; wyrok SN z dnia 11 października 2002 roku, I CKN 1063/00, Lex nr 515435; wyrok SN z dnia 21 października 2005 roku, III CK 161/05, Lex nr 178635; wyrok SN z dnia 27 marca 2008 roku, II UK 86/07, Lex nr 461645; wyrok SN dnia 17 kwietnia 2008 roku, II PK 291/07, Lex nr 837059; wyrok SN z dnia 13 stycznia 2010 roku, II CSK 239/09, Lex nr 560847; wyrok SN z dnia 11 sierpnia 2010 roku, I CSK 661/09, Lex nr 737251; wyrok SN z dnia 26 stycznia 2011 roku, IV CSK 299/10, Lex nr 784969; postanowienie SN z dnia 3 czerwca 2011 roku, III CSK 330/10, Lex nr 885041. 3 Por.: uchwałę SN z dnia 5 kwietnia 1991 roku, III CZP 20/91, OSN C 1991, z. 10-12, poz. 120 i uchwałę SN z dnia 5 kwietnia 1991 roku, III CZP 21/91, OSN C 1991, z. 10-12, poz. 121. 4 Por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 7 listopada 2019 roku, IV CSK 13/19, Lex nr 2741776. 5 Por. na przykład: uchwała SN z dnia 27 października 2021 roku, III CZP 43/20; uchwała SN z dnia 26 października 2021 roku, III CZP 42/20.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.