pierwsze k.c., postanowienia te nie wiązałyby powodów i to od momentu zawarcia umowy kredytowej. Powyższe rozstrzygnięcie powoduje, że postanowienia te stają się bezskuteczne wobec powodów. Skutkiem nieważności umowy kredytu hipotecznego było uznanie, że spełnione przez powodów świadczenia nie miały oparcia w łączącym strony stosunku prawnym. Nie oznacza to jednak, że uzyskane w ten sposób wzbogacenie pozwanego nastąpiło bez podstawy prawnej. Na konieczność odróżnienia podstawy prawnej świadczenia i wzbogacenia zwracano od dawna uwagę w doktrynie (por. W. Serda, Nienależne świadczenie, Warszawa 1988, s. 40). Do nienależnego świadczenia stosuje się przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, konkretnie art. 409 k.c. Świadczenie kredytobiorcy w postaci raty płaconej na podstawie nieważnej kredytu powoduje wygaśnięcie w odpowiedniej części jego długu z tytułu otrzymania bezpodstawnego wzbogacenia w postaci wypłaconego kredytu. Jeśli strony wzajemnie dokonywały świadczeń w jednej walucie, oznacza to, że pozwany bank stał się wzbogacony po spłacie nominalnej wartości kredytu. Porównując kwotę wypłaconego kredytu oraz wysokość świadczeń spełnionych przez powodów nie może być wątpliwości, że obecnie pozwany bank pozostaje bezpodstawnie wzbogacony kosztem powodów. Łączna suma wpłat powodów przewyższa wartością uzyskanej wypłaty, to zaś oznacza konieczność uwzględnienia powództwa o zapłatę. Odnosząc się do żądania głównego powodów sprowadzającego się do ustalenia nieważności umowy kredytowej, należy uznać je za zasadne. Uznając, że przywołane przez stronę powodową klauzule w rzeczywistości są abuzywne, bezskuteczne i nie wiążą powodów, umowa jako sprzeczna z przepisami prawa jest nieważna na podstawie art. 58 k.c., a bez wyeliminowanych postanowień jej wykonanie nie jest możliwe. Powodowie mają przy tym interes prawny określony w treści art. 189 k.p.c. w ustaleniu tej nieważności, bowiem takie ustalenie rozstrzyga ostatecznie o ich prawach i obowiązkach, które wynikają z istniejącego stosunku zobowiązaniowego. Ustalenie nieważności przedmiotowej umowy ma ten skutek, że strony nie są nią związane i od początku nie były. Są więc obowiązane zwrócić sobie wzajemnie to, co już świadczyły na rzecz drugiej strony umowy wzajemnej. Zgodnie z art. 69 ust. 2 pkt 4a ustawy Prawo bankowe, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności - w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Nieprecyzyjne i dowolne odwołanie się do bliżej nieznanej tabeli kursów sporządzanej na wewnętrzne potrzeby przez bank narusza wskazany przepis. Szczególnie istotne jest to, że strona powodowa nie wiedziała i nie mogła wiedzieć, według jakiego kursu ostatecznie zostanie przeliczona rata. Z każdym kolejnym miesiącem powodowie nie wiedzieli w praktyce ile wynosi rata, którą zobowiązani są uiścić. Sąd uznał, że pozwany bezsprzecznie naruszył art. 69 ust. 2 pkt 4a ustawy Prawo bankowe. Ze względu na wyeliminowanie abuzywnych klauzul waloryzacyjnych z umowy, brak jest jakiegokolwiek obiektywnego miernika według którego można przeliczyć kurs walut. Powoduje to w efekcie nieważność całej umowy kredytowej – zgodnie z treścią art. 58 k.c. Dodać ponadto trzeba, że umowę należy ocenić jako sprzeczną z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami także i z tej przyczyny, że nawet, gdyby za rzeczywistą przyczynę wytoczenia powództwa uznać nie tyle skutki tzw. spreadu, co sam fakt znacznego wzrostu kursu franka szwajcarskiego, w dniu zawarcia umowy powodowie obejmowali swoją świadomością możliwość kilkuprocentowej zwyżki i jej skutki. Taka świadomość ryzyka nie obejmuje, w ocenie Sądu, świadomego ryzyka uwolnienia kursu waluty przez kraj emisji i w efekcie znacznej zwyżki kursu. Na pracownikach banku, jako na profesjonalistach, spoczywa obowiązek wyczerpującego wyjaśnienia konsumentowi skutków takich zdarzeń, istoty gwarantowania waluty przez kraj emisji i możliwych skutków jej uwolnienia, w celu uzyskania pełnego obrazu ryzyka i możliwości jego rozważenia. Ponadto, o sprzeczności umowy z zasadami współżycia społecznego, w powiązaniu z powyższymi rozważaniami świadczy także fakt, że w przypadku tak znacznego, niemożliwego do przewidzenia wzrostu kursu waluty, cały ciężar tego zdarzenia został przerzucony na kredytobiorcę. Bank natomiast wypłacił powodom kredyt w złotych polskich, a następnie tylko deklarował fakt konieczności zakupu waluty obcej, jednak nie wykazał, aby za pobierane od powodów raty, rzeczywiście po tym rosnącym kursie ją nabywał. Powodowie wprawdzie formalnie byli poinformowani przez bank o ryzyku związanym ze wzrostem kursu franka to jednak w ocenie Sądu informacje jakie zostały im udzielone powodują, że nie można uznać, iż mieli oni świadomość faktycznych niebezpieczeństw związanych z zawarciem umowy. Bank niewątpliwie nie wskazał im, że ich ryzyko nie jest niczym ograniczone a wzrost kursu franka a w konsekwencji wzrost ich zadłużenia jest całkowicie nieprzewidywalny i niczym nieograniczony. W tej sytuacji w ocenie Sądu powodowie zawierając umowę nie mieli dostatecznej świadomości co do ewentualnych skutków zawartej umowy w razie znaczącego wzrostu kursu franka co miało bez wątpienia wpływ na ich decyzję. W związku z tym umowa ta została zawarta z naruszeniem zasad współżycia społecznego takich jak zasada uczciwości w obrocie gospodarczym. W ocenie Sądu powyższe okoliczności powodują, że żądanie główne o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 253.204,81 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 30 października 2020 r. do dnia zapłaty, z tytułu zwrotu korzyści majątkowej uzyskanej przez pozwanego kosztem powodów bez podstawy prawnej z uwagi na nieważność umowy kredytu hipotecznego okazało się w pełni zasadne. Powołane przez powodów klauzule § 1 ust. 3 i 4, § 8 ust. 2, § 12 ust. 5 umowy oraz § 1 pkt 19 i 26 oraz § 18 ust. 1-4 „Zbioru (...) zasad kredytowania w zakresie udzielania kredytów hipotecznych”, w rzeczywistości okazały się klauzulami niedozwolonymi. Zgodnie z treścią art. 353 1 k.c., strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Jednocześnie zgodnie z art.
k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (art.
Ponadto umowa została zawarta z naruszeniem zasad współżycia społecznego. Okoliczności te łącznie powodują, że umowę stron nalży uznać za nieważną co z kolei skutkuje obowiązkiem zwrotu świadczeń wzajemnie uzyskany przy jej wykonaniu. W te sytuacji na banku ciąży obowiązek zwrotu świadczeń wpłaconych przez powodów w ramach wykonania nieważnej umowy odpowiadających kwocie żądania głównego. Fakt dokonania wpłaty tej kwoty wynika natomiast z załączonych do pozwu dokumentów i nie został przez pozwanego skutecznie zakwestionowany Jako żądanie ewentualne powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów łącznie kwoty 71.562,21 zł tytułem zwrotu nienależnego świadczenia z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, od dnia 30 października 2020 r. do dnia zapłaty, jako różnicę pomiędzy kwotą pobraną przez pozwanego tytułem spłaty kredytu, a kwotą należną z pominięciem klauzul abuzywnych zawartych w § 1 ust. 3 i 4, § 8 ust. 2, § 12 ust. 5 umowy oraz § 1 pkt 19 i 26 oraz § 18 ust. 1-4 „Zbioru (...) zasad kredytowania w zakresie udzielania kredytów hipotecznych”, z uwzględnieniem oprocentowania przewidzianego w umowie, za okres od 13 grudnia 2005 r. do dnia 15 listopada 2020 r. Ponadto powodowie wnieśli o ustalenie, że w stosunku prawnym łączącym powodów z pozwanym, powodów nie wiążą niektóre postanowienia umowne ze względu na ich abuzywny charakter. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, sąd orzeka o roszczeniu ewentualnym tylko w razie oddalenia roszczenia zgłoszonego jako główne. Roszczenie ewentualne wchodzi w miejsce roszczenia głównego wtedy, gdy uwzględnienie tego pierwszego z przyczyn prawnych lub faktycznych nie jest możliwe (por. w. SN z 12 stycznia 2012 r., IV CSK (...); w. SN z 24 czerwca 2009 r.). W związku z powyższym, Sąd uznając roszczenie główne za uzasadnione, odstąpił od orzekania o roszczeniu ewentualnym. Mając na uwadze wszystkie przytoczone okoliczności, Sąd na podstawie art. 405 w zw. z art. 406 k.c. zasądził od pozwanego na rzecz powodów łącznie kwotę 253.204,81 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia 30 października 2020 r. do dnia zapłaty (pkt 1 wyroku). Sąd na podstawie art. 189 k.p.c. w zw. z art. 58 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe w zw. z art.
majac na wzgędzie wskazane wcześniej okoliczności ustalił, że umowa kredytu hipotecznego denominowanego nr (...) zawarta pomiędzy stronami jest nieważna (pkt 2 wyroku). O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. obciążając pozwanego równowartością poniesionej przez powodów opłaty od pozwu – 1.000,00 zł, wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika – 10.800,00 zł, powiększonego o opłaty skarbowe od pełnomocnictw – 34,00 zł, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty z tytułu zwrotu kosztów procesu (pkt 3 wyroku). Istotą sporu była ważność umowy, a żądanie powodów co do ustalenia nieważności umowy było najdalej idące, bowiem rozstrzygało ostatecznie o prawach i obowiązkach stron. Podkreślić bowiem należy, że wygrywającym proces współuczestnikom, o których mowa w art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c., reprezentowanym przez tego samego radcę prawnego, sąd przyznaje zwrot kosztów w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu jednego pełnomocnika (uchwała SN z 30 stycznia 2007 r., sygn. III CZP 130/06). SSO Wojciech Rybarczyk
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.