w zw. z art. 385 3 pkt 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy zapis umowny - § 1 ust. 7 umowy cesji wierzytelności pomiędzy (...) Sp. z o.o. a pozwanym, w kontekście całej umowy stanowi niedozwolone postanowienie umowne z uwagi na brak przewidzenia po stronie cedentki jakichkolwiek aktów staranności, w tym także ustalenie odpowiedzialności pozwanego za zapłatę w razie odmowy zapłaty przez ubezpieczyciela „z jakichkolwiek przyczyn”, a więc także zawinionych przez cedentkę - wobec czego uznać należy, że Sąd I instancji błędnie uznał związanie pozwanego zapisem umownym stanowiącym niedozwolone postanowienie umowne; b) art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie podczas gdy sposób postępowania cedentki był nieuczciwy, sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz w istotny sposób zniekształcał zachowanie pozwanego z uwagi na okoliczności towarzyszące, wobec czego zachowanie to nie powinno korzystać z ochrony prawnej. Pozwany wniósł o: 1) zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości; 2) zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych za obie instancje. W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o:
Zgodnie z art.
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Powyższe przepisy wprowadzają do prawa cywilnego postanowienia dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: dyrektywa 93/13). Przepisy te stanowią istotny element systemu ochrony konsumenta przed wykorzystywaniem przez przedsiębiorców silniejszej pozycji kontraktowej, związanej z możliwością jednostronnego kształtowania treści wiążących strony postanowień, w celu zastrzegania klauzul niekorzystnych dla konsumenta (klauzul abuzywnych). Zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG „nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumentów, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. W myśl natomiast art. 3 ust.1 powołanej dyrektywy warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe jeżeli stają w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczną nierównowagę wynikającą z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumentów. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1830) w cenie uwzględnia się podatek od towarów i usług oraz podatek akcyzowy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów sprzedaż towaru (usługi) podlega obciążeniu podatkiem od towarów i usług lub podatkiem akcyzowym. Przez cenę rozumie się również stawkę taryfową. Jak zaś stanowi art. 5 tejże ustawy, w przypadku rozbieżności lub wątpliwości co do ceny za oferowany towar lub usługę konsument ma prawo do żądania sprzedaży towaru lub usługi po cenie dla niego najkorzystniejszej. Zgodnie z art. 2 analizowanej ustawy ma ona zastosowanie w obrocie jedno bądź dwustronnie profesjonalnym, a zatem ma zastosowanie do umowy zawartej przez pozwanego jako konsumenta z (...) Sp. z o.o., działającą na rynku jako przedsiębiorca. W świetle normy zawartej w art. 3 ust. 2 ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług, podana w umowie stawka dobowa za najem pojazdu zastępczego powinna zawierać należny podatek od towarów i usług. Tymczasem z postanowienia zawartego w § 4 ust. 1 umowy z dnia 28 sierpnia 2018 r. nie wynika ile wynosi dobowa stawka najmu, uwzględniająca należny podatek od towarów i usług. W związku z powyższym, zdaniem Sądu Okręgowego rzeczona stawka nie została określona w sposób jednoznaczny. Powracając do normy zawartej w art.
k.c., w ocenie Sądu Okręgowego nie ulega wątpliwości, że dobowa stawka z tytułu najmu pojazdu zastępczego stanowi główne świadczenie stron, jednak w świetle art. 3 ust. 2 ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług, Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, że została określona w przedmiotowej umowie najmu w sposób niejednoznaczny. W ocenie Sądu Okręgowego nie budzi też wątpliwości, że przedmiotową umowę pozwany zawarł jako konsument i że postanowienie określające dobową stawkę najmu nie było przedmiotem indywidualnych uzgodnień pomiędzy pozwanym a wynajmującym. Sąd Okręgowy stoi zatem na stanowisku, że wobec niejednoznaczności postanowienia, w którym określono dobową stawkę z tytułu najmu, w zasadzie stawka ta nie została przez strony ustalona. Tymczasem stawka w wysokości 600 zł + VAT (738 zł), na którą powołuje się formułując swoje żądanie strona powodowa, zdaniem Sądu Okręgowego rażąco odbiega od stawek rynkowych. Jak wynika z pisma ubezpieczyciela z dnia 25 września 2018 r. stawka 350 zł, obejmująca należny podatek od towarów i usług, jest stawką rynkową – po tej stawce wynajmują pojazdy zastępcze tej samej klasy co pojazd pozwanego współpracujące z ubezpieczycielem wypożyczalnie. Powódka nie wykazała, że stawka w wysokości 350 zł brutto nie jest stawką rynkową, a w zasadzie nawet tego nie kwestionowała. W tej sytuacji orzekający w sprawie Sąd nie ma podstaw aby kwestionować, że obowiązująca we współpracujących z ubezpieczycielem wypożyczalniach stawka jest stawką rynkową. W związku z powyższym, określoną przez stronę powodową stawkę w kwocie 738 zł brutto Sąd Okręgowy uznał za rażąco zawyżoną. Zdaniem Sądu Okręgowego zastrzeżenie w umowie rażąco wygórowanego świadczenia wzajemnego sprzeczne jest z dobrymi obyczajami ponieważ godzi w zasadę ekwiwalentności świadczeń jak również rażąco narusza interes konsumenta, który zostaje obciążony nadmiernym i niewspółmiernym do uzyskanej korzyści świadczeniem. Reasumując, w ocenie Sądu Okręgowego § 4 ust. 1 umowy najmu z dnia 28 sierpnia 2008 r. stanowi niedozwolone postanowienie umowne i jako takie, zgodnie z art.
nie wiąże pozwanego jako konsumenta. Należy zatem rozważyć, czy w takim razie, zgodnie z art.
k.c., umowa nadal wiąże strony w pozostałym zakresie, czy też jest w całości nieważna. Zgodnie z art. 659 § 1 i § 2 k.c. przez umowę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz. Czynsz może być oznaczony w pieniądzach lub w świadczeniach innego rodzaju. Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że niezbędne do zawarcia umowy najmu jest porozumienie stron w zakresie oznaczenia przedmiotu najmu i płacenia czynszu – są to jej elementy przedmiotowo istotne, tzw. essentialia negotii (por. M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny. Tom III. Komentarz. Art. 627–1088. Wyd. 3, Warszawa 2022). W wyrokach Sądu Najwyższego z 29 października 2019 r. sygn. akt IV CSK 309/18 i z 27 listopada 2019 r. sygn. akt II CSK 483/18, nawiązującego w dużej mierze do orzeczenia TSUE wydanego w sprawie C-260/18 (D. vs. R. (...)), gdzie odpowiadając na pytania prejudycjalne Trybunał stwierdził, że powołany art. 6 ust. 1 drugi człon zdania dyrektywy 93/13 sam w sobie nie określa kryteriów dotyczących możliwości dalszego obowiązywania umowy bez nieuczciwych warunków, lecz pozostawia ich ustalenie - zgodnie z prawem Unii Europejskiej - krajowemu porządkowi prawnemu. Oznacza to, w świetle kryteriów przewidzianych w prawie krajowym, że w konkretnej sytuacji należy zbadać możliwość utrzymania w mocy umowy, której klauzule zostały uznane za nieważne. W takim przypadku, jeżeli sąd krajowy uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego prawa utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych postanowień nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że ta umowa nie może dalej obowiązywać bez takich warunków i wtedy sąd powinien orzec jej unieważnienie. Jednocześnie, po raz kolejny wykluczono możliwość uzupełnienia luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które w niej się znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że treść czynności prawnej jest uzupełniana przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie są zatem przepisami o charakterze dyspozytywnym lub przepisami mającymi zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu Okręgowego, w braku ważnego postanowienia określającego dobową stawkę najmu pojazdu zastępczego, przedmiotowa umowa nie może obowiązywać w pozostałym zakresie, a orzekający Sąd nie jest uprawniony do ingerencji w treść niedozwolonego postanowienia i jego samodzielnej zmiany. Brak również przepisów prawa, które mogłyby ją zastąpić, co wskazuje na to, że przedmiotowa umowa najmu jest nieważna. Niemniej jednak nie ulega wątpliwości, że pozwany korzystał z pojazdu zastępczego i żadna ze stron nie miała wątpliwości, że pojazd nie został użyczony (udostępniony pod tytułem darmym). W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że ubezpieczyciel zwrócił udostępniającemu pojazd zastępczy koszty ustalone w oparciu o stawkę rynkową w kwocie 350 zł brutto. Zdaniem Sądu Okręgowego udostepniająca pojazd zastępczy spółka otrzymała zatem świadczenie ekwiwalentne wobec zaoferowanego pozwanemu świadczenia, a zatem żadna ze stron nie została bezpodstawnie wzbogacona kosztem drugiej. W niniejszym postępowaniu powódka domaga się zapłaty różnicy pomiędzy kosztami najmu ustalonymi w oparciu o zastrzeżoną w abuzywnej klauzuli stawkę najmu w wysokości 738 zł brutto a wypłaconą przez ubezpieczyciela kwotą ustaloną przy zastosowaniu stawki rynkowej w wysokości 350 zł brutto. Wobec powyższego, w ocenie Sądu Okręgowego żądanie pozwu nie ma uzasadnionych podstaw, a zatem powództwo należało w całości oddalić. W związku z powyższym, na podstawie art. 385 k.p.c. w punkcie I. wyroku Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w punktach I. i III. w ten sposób, że w punkcie I. powództwo oddalił i w punkcie III. zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia stronie powodowej do dnia zapłaty. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1, § 1 1, § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Na kwotę 900 zł składa się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego w osobie radcy prawnego. O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł w punkcie II. wyroku i na podstawie art. 98 § 1, § 1 1, § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 650 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się przedmiotowego rozstrzygnięcia do dnia zapłaty. Na kwotę 650 zł składa się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego w kwocie 450 zł oraz opłata sądowa od apelacji w kwocie 200 zł. SSO Jacek Barczewski
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.