Sygn. akt. I 1 C 854/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 grudnia 2021 r. Sąd Rejonowy w Gdyni - I Wydział Cywilny, Sekcja do spraw rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym w składzi

§ 1k.c.

postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W myśl art.

§ 3k.c.

nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.

1. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że przedmiotowa umowa jest umową jednostronnie profesjonalną, albowiem powodowie nie zawierali jej w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, bądź zawodowej, lecz występowali jako konsumenci w rozumieniu art. 22 1 k.c. w celu sfinansowania zakupu nieruchomości dla zabezpieczenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Nie ma tu znaczenia zawód wykonywany przez powodów, w szczególności przez powoda będącego radcą prawnym. W orzecznictwie podnosi się bowiem, że normatywna definicja konsumenta wynikająca z art. 22 1 k.c. nie odnosi się do cech osobowych konkretnego podmiotu, w tym jego wiedzy i doświadczenia, a ocenie statusu konsumenta nie powinny służyć okoliczności pozaustawowe nie wynikające z tego przepisu (por. postanowienie SN z dnia 18 czerwca 2020r., II CSK 623/19, L.).
2. W okolicznościach niniejszej sprawy należało uznać, że skoro wysokość prowizji została określona we wzorcu umownym, stosowanym na podstawie upoważnienia zawartego w umowie, tj. w Taryfie opłat i prowizji, to brak było możliwości negocjowania zapisu dotyczącego wysokości przedmiotowej opłaty bankowej. Potwierdzają to również zeznania świadka M. S., która zeznała, że w takim przypadku nie ma możliwości negocjowania opłat i prowizji. Jak wskazuje się w orzecznictwie wszelkie klauzule sporządzone z wyprzedzeniem będą klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnienia i okoliczności tej nie niweczy fakt, że konsument mógł znać ich treść ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego Warszawa z dnia 15 maja 2012 r., VI ACa 1276/11, L.). Postanowieniem indywidualnie uzgodnionym w myśl przepisu art.

§ 1k.c.

nie jest postanowienie, którego treść konsument mógł negocjować, lecz takie postanowienie, które rzeczywiście powstało na skutek indywidualnego uzgodnienia ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2015 r., VI ACa 995/14, L.). (przesłanka ukształtowania praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, przesłanka rażącego naruszenia interesów konsumenta) 6. Mimo powyższego – zdaniem Sądu – nie sposób uznać, aby kwestionowany przez powodów zapis umowny stanowił klauzulę abuzywną z uwagi na brak pozostałych przesłanek określonych w art.

kc. Jak wskazuje się w doktrynie w stosunkach z konsumentami szczególne znaczenie mają te oceny zachowań podmiotów w świetle dobrych obyczajów, które odwołują się do wartości takich jak: szacunek wobec partnera, uczciwość, szczerość, zaufanie, lojalność, rzetelność i fachowość. Postanowienia umów, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta, nie pozwalając na realizację tych wartości, będą uznawane za sprzeczne z dobrymi obyczajami. W szczególności w taki sposób kwalifikowane są wszelkie postanowienia, które zmierzają do naruszenia równorzędności stron stosunku, nierównomiernie rozkładając uprawnienia i obowiązki między partnerami umowy ( vide: M. Bednarek [w:] E. Łętowska (red.) System prawa prywatnego, t. 5, Warszawa 2006, s. 662-663; W. Popiołek [w:] K. Pietrzykowski (red.) Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, 2005, art.

, nb 7; K. Zagrobelny [w:] E. Gniewek (red.) Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2008, art.

, nb 9). Sprzeczne z dobrymi obyczajami będą także działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności ( vide: I. Wesołowska [w:] C. Banasiński (red.) Niedozwolone postanowienia umowne, w: Standardy wspólnotowe w polskim prawie ochrony konsumenta, Warszawa 2004, s. 180).

1. Postanowienia umowy lub wzorca umownego rażąco naruszają interes konsumenta, jeżeli poważnie, znacząco odbiegają od sprawiedliwego wyważenia praw i obowiązków stron. Pojęcie rażącego naruszenia interesów konsumenta nie może być sprowadzane tylko do wymiaru czysto ekonomicznego; należy też uwzględniać niewygodę organizacyjną, nierzetelność traktowania, wprowadzenie w błąd, naruszenie prywatności konsumenta ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z 6 października 2004 r., I CK 162/04, (...) 2005, Nr 12, poz. 136; wyrok Sądu Najwyższego z 13 lipca 2005r., I CK 832/04, B. (...), Nr 11). W wyroku z dnia 13 lipca 2005 r. I CK 832/04 Sąd Najwyższy stwierdził, że „w rozumieniu art. 385[1] § 1 KC "rażące naruszenie interesów konsumenta" oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast "działanie wbrew dobrym obyczajom" w zakresie kształtowania treści takiego stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku”. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006r., I CK 297/05, z dnia 15 stycznia 2016r., I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017, Nr 1, poz. 9, z dnia 27 listopada 2015r., I CSK 945/14, z dnia 30 września 2015r., I CSK 800/14 i z dnia 29 sierpnia 2013r. I CSK 660/12).
2. W ocenie Sądu w rozpatrywanym przypadku nie sposób uznać, aby sporne postanowienie umowne było sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszało interesy powodów jako konsumentów. Przede wszystkim, należało mieć na względzie cel pobrania kwestionowanej opłaty bankowej. Jak wskazuje się w doktrynie celem prowizji i opłat jest zapewnienie bankom wynagrodzenia za wykonywane przez nie czynności i usługi. Wynagrodzenie to może obejmować zwrot kosztów i wydatków poniesionych w związku z wykonaniem danej czynności i ewentualnie godziwą marżę. Możliwe jest pobieranie prowizji, a zwłaszcza opłat w wysokości uśrednionej dla określonego rodzaju czynności czy nawet zryczałtowanej. W piśmiennictwie rozważana jest dopuszczalność ustalania wysokości opłat i prowizji przez wskazanie podstaw do ich ustalenia (opłaty/prowizje „wynikowe”) (por. B. Bajor, Prawo bankowe. Komentarz do przepisów cywilnoprawnych, WKP 2020). Wysokość ustalanych przez banki opłat i prowizji powinna być dostosowana przede wszystkim do kosztów wykonywania poszczególnych czynności i usług powiększonych o określoną marżę, gwarantującą bankowi osiąganie dochodów, z których są finansowane koszty jego działalności oraz dalszy rozwój niezbędny do konkurowania z innymi podmiotami funkcjonującymi na tym rynku ( vide: Z. O., Prawo bankowe. Komentarz, LEX 2013).
3. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego należało stwierdzić, że opłata została pobrana nie tyle za samą czynność techniczną, jaką było sporządzenie aneksu, ale za zmianę treści stosunku zobowiązaniowego na przyszłość. W drodze aneksu strony bowiem dokonały istotnej zmiany warunków udzielenia kredytu, tj. skrócenia okresu kredytowania i zmiany sposobu spłaty kredytu z rat równych na malejące z uwzględnieniem pozostałego okresu kredytowania. Nie budzi również wątpliwości, że celem pobierania różnego typu opłat czy prowizji jest przede wszystkim zrekompensowanie bankowi określonych kosztów związanych z udzieleniem kredytu. Koszty te to nie tylko czynności administracyjne, ale także koszt pozyskania kapitału (np. środki z lokat, nawet jeśli w systemie rezerw cząstkowych bank udostępnia środki, których nie posiada, a przynajmniej w całości nie posiada). W niniejszej sprawie bez wątpienia opłata miała także na celu pokrycie kosztów analizy zdolności kredytowej powodów w zakresie zgody na zmianą okresu kredytowania i formy rat, co wykazano poprzez załączenie opinii dotyczącej oceny zdolności kredytowej. Nadto, jak wskazano powyżej, bank był uprawniony także do naliczenia godziwej marży. Sposób ustalenia opłaty również nie budzi żadnych zastrzeżeń. W świetle przytoczonego powyżej stanowiska doktryny, dopuszczalne jest uzależnienie wysokości opłaty od kwoty aktualnego zadłużenia. Nadto, zdaniem Sądu, wysokość przedmiotowej opłaty bankowej w odniesieniu do w stosunku do skutków, które powstały w związku z zawarciem aneksu, nie była nadmierna, a tym bardziej nie była rażąco wysoka. Opłata została bowiem ustalona na poziomie 0,5 % aktualnej kwoty zadłużenia. Podkreślić przy tym należy, iż w niniejszym przypadku opłata została naliczona zarówno za skrócenie okresu kredytowania, jak też zmianę formuły spłaty kredytu, a zatem w oparciu o pkt 7 i 9 Taryfy opłat i prowizji. (zarzut uchybienia terminowi do rozpatrzenia reklamacji przez podmiot rynku finansowego)
4. W stanowisku końcowym strona powodowa wskazała dodatkową podstawę prawną swojego roszczenia, opartą na art. 8 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2279), zgodnie z którym w przypadku niedotrzymania terminu określonego w art. 6, a w określonych przypadkach terminu określonego w art. 7, reklamację uważa się za rozpatrzoną zgodnie z wolą klienta.
5. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie pozwany bank udzielił odpowiedzi na reklamację w terminie ustawowym. Stosownie bowiem do treści art. 6 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym odpowiedzi na reklamację, należy udzielić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania reklamacji. Do zachowania terminu wystarczy wysłanie odpowiedzi przed jego upływem. W przedmiotowej sprawie bank niewątpliwie udzielił odpowiedzi w powyższym terminie, albowiem w dniu 17 stycznia 2019 r. przesłał odpowiedź na reklamację. Powód wskazywał, że w dniu 7 stycznia 2019 r. złożył także zastrzeżenie za pomocą systemu bankowości elektronicznej, na które nie uzyskał odpowiedzi. Z treści wydruku z systemu komputerowego pozwanego wynika, że w dniu 10 stycznia 2019 r. (godz. 09:45:55) poinformowano powoda o sposobie rozwiązania zgłoszenia. Jednak, nawet gdyby do tego nie doszło, to należało uznać, że pismem z dnia 17 stycznia 2019 r. pozwany dokonał kompleksowego rozpatrzenia wszelkich reklamacji powoda w odniesieniu do spornej opłaty bankowej. Niewątpliwie pismo zostało wysłane przed upływem terminu ustawowego liczonego od daty pierwszego zgłoszenia. Nadto, należy mieć na względzie, że w postępowaniu wszczętym przez klienta przeciwko podmiotowi rynku finansowego o zapłatę kwoty roszczenia zgłoszonej w reklamacji klienta, art. 8 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2270) nie wyłącza możliwości kwestionowania przez podmiot rynku finansowego zasadności dochodzonego roszczenia; na podmiocie tym spoczywa ciężar dowodu, że powodowi nie przysługuje roszczenie lub przysługuje w niższej wysokości (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2018r., III CZP 113/17, L.).
6. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 410 kc w zw. z art. 405 kc a contrario, powództwo podlegało oddaleniu. (koszty procesu)
7. O kosztach procesu Sąd orzekł na mocy art. 98 k.p.c. i art. 150 §1 zd. 1 k.p.c. i zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, zasądził od każdego z powodów na rzecz pozwanego kwotę po 143,50 zł, stanowiącą połowę poniesionych przez bank kosztów procesu, które stanowi opłata za czynności profesjonalnego pełnomocnika w stawce minimalnej (270 zł) i opłata skarbowa za pełnomocnictwo (17 zł). Nadto, na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. od powyższych kwot zasądzono odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.