kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Stosownie do treści art.
kc jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. § 3 cytowanego przepisu stanowi natomiast, iż nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. W niniejszej sprawie bezspornym jest , iż pożyczkobiorca E. G. miał przymiot konsumenta. Odnosząc się do pojęcia „główne świadczenia stron” wskazać należy , iż pojęcie to należy rozumieć wąsko i odnieść do essentialia negotii umowy , a więc takich jej elementów konstrukcyjnych , bez których uzgodnienia nie doszłoby do zawarcia umowy pożyczki . Chodzi więc o klauzule regulujące świadczenia typowe dla danego stosunku prawnego , stanowiące te jego elementy , które konstytuują istotę danego porozumienia. Mając na względzie treść art. 720§1 kc stwierdzić należy , iż prowizja od pożyczki nie jest świadczeniem głównym stron umowy pożyczki. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że zapisy umowy nakładające na pożyczkobiorcę obowiązek zapłaty prowizji w kwocie 5000 zł nie zostały z pożyczkobiorcą uzgodnione indywidulanie . Zgodnie z treścią art.
kc nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W piśmiennictwie wskazuje się , że postanowieniami indywidulanie uzgodnionymi będą tylko takie, które były w sposób rzeczywisty negocjowane lub włączone do umowy wskutek propozycji zgłoszonej przez konsumenta. Dla oceny umowy stron w kontekście nieważności postanowień umowy istotne jest również porównanie wartości świadczenia , które ze względu na wysokość ustalonej prowizji pożyczkodawca zamierzał uzyskać ze świadczeniem , jakie pożyczkobiorca otrzymał w wyniku jej zawarcia . Na gruncie niniejszej sprawy stwierdzić należy , iż zapisy umowne przewidujące obowiązek zapłaty przez pożyczkobiorcę prowizji w kwocie 5000 zł a więc w wysokości 100 % udzielonej kwoty pożyczki nie były indywidualnie uzgodnione z pożyczkobiorcą. Przedmiotowe opłaty zostały określone we wzorcu umowy , przedłożonym pożyczkobiorcy do podpisu. Żaden punkt umowy pożyczki nie wyjaśnia, w jaki sposób została obliczona prowizja. Treść umowy wskazuje natomiast , że wysokość prowizji została ustalona w sposób automatyczny, nieznajdujący odniesienia do kwoty udzielonej pożyczki. Wskazać przy tym należy , iż stosownie do treści art.
kc ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidulanie, spoczywa na tym , kto się na to powołuje. Zatem to na stronie powodowej spoczywał ciężar wykazania , że postanowienia nakładające na pożyczkobiorcę obowiązek zapłaty prowizji zostały uzgodnione indywidualnie . Powód w niniejszej sprawie okoliczności tej nie udowodnił. Kolejnym warunkiem uznania za abuzywne danego postanowienia umownego w rozumieniu art.
kc jest kształtowanie przez sporne postanowienie umowne praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, przy czym na skutek tej sprzeczności musi dojść do rażącego naruszenia jego interesów. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, iż istotą dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek do drugiego człowieka, sprzeczne z obyczajami będą więc takie działania , które zmierzają do niedoinformowania, dezinformacji, wykorzystania naiwności lub niewiedzy klienta. Natomiast termin „interesy konsumenta” należy rozumieć szeroko , nie tylko jako interes ekonomiczny , ale również przy uwzględnieniu aspektu zdrowia konsumenta i jego bliskich oraz dyskomfortu konsumenta, spowodowanego takimi czynnikami jak strata czasu, dezorganizacja życia, niewygoda, nierzetelne traktowanie, przykrości , naruszenie prywatności , doznanie zawodu , itd. W ocenie Sądu nałożenie na pożyczkobiorcę prowizji w kwocie 5 000 zł, która równa jest kwocie udzielonej pożyczki jest rażącym naruszeniem dobrych obyczajów, rzetelności kupieckiej i uczciwości , przy czym godzi w interes finansowy pożyczkobiorcy jako konsumenta. W tym zakresie należy podkreślić , iż skutkiem uznania klauzuli za abuzywną nie może być jej częściowa bezskuteczność ani „ miarkowanie” abuzywności . Brak mocy wiążącej dotyczy całości klauzuli niedozwolonej , nie jest więc dopuszczalne uznanie , że jest ona skuteczna w zakresie w jakim nie naruszałaby kryterium określonego w art.
W szczególności wniosek o częściowej bezskuteczności postanowień uznanych za abuzywne nie wypływa z art.
Przepis ten przewiduje jedynie, że jeżeli postanowienia umowy zgodnie z §1 nie wiążą konsumenta , strony są związane umową w pozostałym zakresie . Prawidłowa wykładnia powołanego przepisu prowadzi do wyeliminowania całej klauzuli , a nie ograniczeniu zakresu jej obowiązywania ( por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 lipca 2-18 r. VACa 542/17 , wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 1 marca 2019 r., IX Ca 259/19 ) . W konsekwencji stwierdzić należy, iż umowa pożyczki wskazana w pozwie jako stosunek prawny wiążący strony jest ważna, natomiast te postanowienia umowy w zakresie wysokiej prowizji w kwocie 5000 zł jako nieważne nie są dla pożyczkobiorcy ( i jego następców prawnych) wiążące , a strony związane są umową w pozostałym zakresie. Pożyczkobiorca nie był zatem zobowiązany do spłaty na rzecz wierzyciela pierwotnego kwoty 5000 zł jako prowizji. W konsekwencji pożyczkobiorca był zobowiązany do zwrotu kwoty faktycznie udzielonej pożyczki w wysokości 5000 zł oraz wskazanych w umowie odsetek. Pozwani nie kwestionowali , iż do zapłaty na rzecz powodów pozostawała kwota 6 458,98 zł z tytułu niespłaconego kapitału pożyczki , przy czym jak już wyżej wskazano , jako że na kapitał pożyczki składała się także kwota prowizji 5000 zł , a postanowienie umowy nakładające obowiązek zwrotu 5000 zł prowizji zostały uznane za abuzywne i niewiążące pożyczkobiorcy, do zapłaty na rzecz powodów z tytułu kapitału pożyczki pozostała kwota 1 458,98 zł Jednocześnie z uwagi na brak odpowiednich danych nie jest możliwe ustalenie przez Sąd wysokości odsetek należnych powodowi od kwoty udzielonej pożyczkobiorcy pożyczki ( 5000zł). Odsetki wskazane w pozwie zostały bowiem naliczone od całej uznawanej przez powodów kwoty z tytułu niespłaconego kapitału pożyczki w kwocie 6 458,98 zł , nie zaś od kwoty, do której zwrotu w ocenie Sądu pożyczkobiorca był zobowiązany tj. kwoty 1 458,98zł . Powodom należy się zatem kwota 1458,98 zł jako pozostała do zapłaty przez pożyczkobiorcę kwota z tytułu udzielonej faktycznie całkowitej kwoty pożyczki udostępnionej pożyczkobiorcy – powodowi nie należy się kwota 5000 zł z tytułu prowizji , nie jest też możliwe wyliczenie przez Sąd należnych powodom odsetek . W konsekwencji Sąd uwzględnił powództwo w części zasądzając od pozwanych jako spadkobierców pożyczkobiorcy solidarnie na rzecz powodów kwotę 1458,98 zł z umownymi odsetkami za opóźnienie w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 20.12.2021 r. (od dnia wniesienia pozwu) do dnia zapłaty, zaś w pozostałej części powództwo jako nieuzasadnione Sąd oddalił . Rozstrzygając o żądaniu pozwu co do zasądzenia od dochodzonej przez powoda kwoty odsetek umownych za opóźnienie Sąd miał na względzie, iż zgodnie z treścią art. 481 § 1 kc jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy (art. 481 §2 kc). Wysokość odsetek umownych, o których zasądzenie wnosili powodowie, wynika z łączącej strony umowy pożyczki – §8 pkt 2 i nie przekracza odsetek maksymalnych. O kosztach procesu Sąd orzekł stosownie do treści art. 100 kpc stosunkowo je rozdzielając. Koszty procesu poniesione przez powoda wynoszą 2317 zł (opłata od pozwu 500 zł, koszty zastępstwa procesowego 1 800 zł , opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł ) , powód wygrał proces w 15,28 % , wobec czego pozwani zobowiązani są solidarnie do zwrotu powodowi kwoty 354,03 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.