← Polska

III AUa 1269/20

Sygn. akt III AUa 1269/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 listopada 2022 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Ro

§ 21 k.p.c., sąd I instancji orzekł jak w punkcie I.

sentencji wyroku. O kosztach procesu w punkcie II. postanowiono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), stosując: - § 2 pkt 1 – w odniesieniu do sprawy dotyczącej I. O.

(1)(stawka minimalna 90 zł) - § 2 pkt 2 – w odniesieniu do sprawy dotyczącej V. P. (stawka minimalna 270 zł) oraz mając na względzie okoliczność, że wartości przedmiotu sporu w tego rodzaju sprawach nie stanowi ustalona decyzją podstawa wymiaru składki, a wartość samej składki. Łącznie wysokość należnego wynagrodzenia adwokackiego wyniosła 360 zł. (90 zł. + 270 zł.). Wyrok ten w całości, apelacją, zaskarżył pozwany organ rentowy zarzucając: naruszenie prawa procesowego tj. art.

§ 21 k.p.c.

poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie oraz przyjęcie, że:

  1. a)może on mieć zastosowanie do decyzji ustalających podstawę wymiaru składek ubezpieczonych poprzez zaliczenie do niej świadczenia w naturze tj. pokrycia kosztów noclegów, podczas gdy przepis ten dotyczy wyłącznie decyzji nakładających na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalających wymiar tego zobowiązania lub obniżających świadczenie,
  2. b)ewentualne nieprawidłowości w doręczeniu decyzji zainteresowanemu uzasadniają uznanie, iż w sprawie doszło do rażącego naruszenia przepisów o postępowaniu przed organem rentowym, podczas gdy przepis ten może mieć zastosowanie tylko w sytuacji, gdy decyzje naruszają przepisy o postępowaniu przed organem rentowym w takim stopniu, że ich konwalidacja jest niemożliwa. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji oraz o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz pozwanego organu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odwołujący nie złożył odpowiedzi na apelację. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja okazała się bezzasadna i jako taka podlegała oddaleniu jako ,ze chybione okazały się podniesione w niej zarzuty. W ocenie Sądu Apelacyjnego, sąd I Instancji przeprowadził wystarczające dla podjęcia rozstrzygnięcia postępowanie dowodowe, a zebrany materiał poddał wszechstronnej ocenie z zachowaniem granic swobodnej oceny dowodów przewidzianej przez art. 233 § 1 k.p.c.. Na tej podstawie Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne, które tutejszy sąd w pełni podziela i przyjmuje za własne bez potrzeby ponownego ich przytaczania. Spór w analizowanej sprawie sprowadzał się do rozstrzygnięcia , czy istniały podstawy do uchylenia zaskarżonych decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. Zgodnie z treścią art.

§ 21 k.p.c.

jeżeli decyzja nakładająca na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub obniżająca świadczenie, została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym, sąd uchyla tę decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. W związku z powyższym należy wyjaśnić, że począwszy od dnia 7 listopada 2019 r., w myśl powołanego przepisu, sąd pierwszej instancji może uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę organowi rentowemu do ponownego rozpoznania, jeżeli decyzja nakładająca na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub obniżająca świadczenie została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym. Taki wyrok kasatoryjny podlega zaskarżeniu w drodze apelacji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 1993 r., II URN 4/93, OSNCP 1993/12/229 oraz postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 29 kwietnia 1993 r., III AUz 34/93, LEX nr 13753, z glosą J. Iwulskiego, PS 1995/3, s. 110). Zatem, ustawodawca wprowadził podstawę wydania już przez sąd pierwszej instancji wyroku kasatoryjnego w odniesieniu do trzech kategorii decyzji. W pierwszym rzędzie należy stwierdzić, że chybiony jest zarzut apelującego ,jakoby przepis art.

§ 21 k.p.c.

nie miał w sprawie zastosowania, ponieważ zaskarżone decyzje nakładają zobowiązanie na płatnika – pracodawcę, a nie na ubezpieczonego pracownika. Z jednej strony rację ma bowiem sąd I instancji wskazując, że decyzje te, jako nakładające obowiązek uiszczenia składek i ustalające podstawę ich wymiaru, bez wątpienia nakładają obowiązek na ubezpieczonych, którzy finansują je w równych częściach z płatnikiem składek, zgodnie z art.16 ust.1 ustawy systemowej. Z drugiej zaś, nie ulega wątpliwości, że przez ubezpieczonego w rozumieniu komentowanego przepisu należy rozumieć – zgodnie z treścią art. 476 § 5 pkt 2 k.p.c. – osobę ubiegającą się o: 1) świadczenie z ubezpieczeń społecznych albo o emeryturę lub rentę (finansowaną z zaopatrzenia społecznego); 2) ustalenie istnienia bądź nieistnienia obowiązku ubezpieczenia, jego zakresu lub wymiaru składki z tego tytułu; 3) świadczenia (inne, niż świadczenia z ubezpieczeń społecznych) w sprawach należących do właściwości ZUS oraz 4) świadczenia odszkodowawcze przysługujące w razie wypadku lub choroby – pozostające w związku ze służbą wojskową albo służbą w niewojskowych formacjach „mundurowych” (Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służbie Celno-Skarbowej, Państwowej Straży Pożarnej, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Ochrony Państwa, Służbie Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego oraz Centralnym Biurze Antykorupcyjnym). Tak więc w ostatecznym rozrachunku okazuje się, że w charakterze „ubezpieczonego”, którego in concreto dotyczy „decyzja nakładająca zobowiązanie” lub „decyzja ustalająca wymiar tego zobowiązania” w rozumieniu art.

§ 21 k.p.c.

może występować m.in. płatnik składek na ubezpieczenia społeczne , również i ten będący jednostką organizacyjną. Badając istnienie przesłanki wydania decyzji z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym – w odniesieniu do kategorii decyzji: nakładających na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalających wymiar tego zobowiązania lub obniżających świadczenie – sąd jest zobligowany do analizy wad tych decyzji spowodowanych naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego oraz przepisów szczególnych o charakterze proceduralnym. Nie ulega wątpliwości, że zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje zostały wydane w odniesieniu do obywateli państw obcych. Konsekwencją tego, w ocenie sądu odwoławczego, jest bezwzględna konieczność przestrzegania zasad doręczania korespondencji takim właśnie obywatelom. Zasady doręczeń w k.p.a. są jasne. Zgodnie z art. 40 § 4 k.p.a. strona, która nie ma miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedziby w Rzeczypospolitej Polskiej, innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej albo państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, jeżeli nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w Rzeczypospolitej Polskiej i nie działa za pośrednictwem konsula Rzeczypospolitej Polskiej, jest obowiązana wskazać w Rzeczypospolitej Polskiej pełnomocnika do doręczeń, chyba że doręczenie następuje usługą rejestrowanego doręczenia elektronicznego. W myśl § 5 tego przepisu w razie niewskazania pełnomocnika do doręczeń przeznaczone dla tej strony pisma pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Stronę należy o tym pouczyć przy pierwszym doręczeniu. Strona powinna być również pouczona o możliwości złożenia odpowiedzi na pismo wszczynające postępowanie i wyjaśnień na piśmie oraz o tym, kto może być ustanowiony pełnomocnikiem. W przypadku strony, która nie ma miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedziby w Rzeczypospolitej Polskiej, innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej albo państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, nie ma innej możliwości doręczania korespondencji jak przez pełnomocnika do doręczeń lub przez konsula. O tym obowiązku należy zawiadomić stronę przy pierwszym doręczeniu. Późniejsze doręczenie decyzji, już po wszczęciu postępowania, jak w przypadku I. O.

(2)z pouczeniem o treści art. 40 k.p.a. nie sanuje braku takiego pouczenia przy pierwszym doręczeniu. Doręczenie zaskarżonej decyzji oznacza koniec postępowania przed organem rentowym, a nie jego początek. Ubezpieczeni nie mieli zatem możliwości uczestniczenia w postępowaniu przed organem rentowym. Pouczenie z art. 40 k.p.a. jest bardzo istotne ponieważ od niego zależy późniejsza możliwość pozostawiania korespondencji w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Braku tego pouczenia sąd nie może sanować na etapie postępowania sądowego ponieważ nie ulega wątpliwości , że strona ma prawo do udziału w postępowaniu od jego początku. W kontekście prawidłowego doręczenia na gruncie k.p.a. bezzasadne są dywagacje organu rentowego na temat braku jego odpowiedzialności za jakość doręczeń na Ukrainie. Właśnie, aby tego uniknąć, wskazuje się na możliwość takich doręczeń jak w Rzeczypospolitej Polskiej oraz Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej albo państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, gdzie są zachowane pewne niezbędne standardy doręczeń. Dlatego w stosunku do obywateli innych krajów wymaga się udziału pełnomocnika do doręczeń bądź udziału konsula lub stosuje się złożenie do akt ze skutkiem doręczenia. Rażące naruszenie prawa w analizowanej sprawie dotyczy wady trybu i przebiegu postępowania przed wydaniem decyzji, albowiem błędne doręczenie pozbawiło strony udziału w postępowaniu przed wydaniem decyzji. Zauważyć należy, że czym innym jest wejście decyzji do obrotu prawnego, o czym tak rozpisuje się w apelacji pozwany, a czym innym jest zapewnienie stronie udziału w postępowaniu kończącym się tą decyzją. W analizowanej sprawie takiej możliwości przez błędne doręczenie, bez prawidłowego pouczenia, nie dano ubezpieczonym. Skoro z art. 61 § 4 k.p.a. wynika obowiązek zawiadomienia wszystkich osób będących stronami w sprawie o wszczęciu postępowania z urzędu, to oczywiste jest, że zawiadomienie kierowane do strony zamieszkałej za granicą musi odpowiadać warunkom określonym w § 4 i 5 art. 40 k.p.a. Zasady postępowania w zakresie doręczeń wynikające z art. 40 § 4 i 5 k.p.a. stanowią element zasady ogólnej postępowania administracyjnego , jaką jest prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu sformułowanej w art. 10 § 1 k.p.a. Wskazany przepis stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji, umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. (por. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 23 listopada 2011 r. II SA/Sz 790/11). Tym samym prawidłowo sąd I instancji uchylił zaskarżone decyzje i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu ze stosownymi wytycznymi. Wobec uznania, że zarzuty apelacyjne były bezzasadne oraz mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne i rozważania prawne, Sąd Apelacyjny, na podstawie art.385 k.p.c. oddalił apelację. sędzia Roman Walewski

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.