Sygn. akt: I C 147/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 października 2021 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Wojciech Rybarczyk Protokolant: Sekretarz sądowy Joanna Dudzińska po rozpoznaniu w dniu 30 września 2021 r. w Bydgoszczy sprawy z powództwa M. P. przeciwko Towarzystwu (...) Spółce Akcyjnej w W. o zapłatę
(2)§ 1 pkt 2 i 5 k.p.c. o przeprowadzenie dowodu z opinii kolejnego biegłego z zakresu budownictwa. W ocenie Sądu przeprowadzenie w/w dowodu było zbędne dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem jedynie niezadowolenie strony z wydanej opinii nie jest podstawą, aby powoływać innych biegłych w sprawie. W ocenie Sądu zbędne było również przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego celem dokonania wyceny uszkodzonych maszyn rolniczych albowiem w świetle pozostałych dowodów a w szczególności dowodu z ogólnych warunków ubezpieczenia wynikał, że wysokość odszkodowania w tym zakresie została ustalona przez pozwanego w sposób prawidłowy. Sąd zważył, co następuje: Powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie. Stan faktyczny w zakresie rozmiaru zniszczeń wywołanych nawałnicą i przebiegu dotychczasowego postępowania likwidacyjnego był bezsporny między stronami. Fakt odpowiedzialności odszkodowawczej po stronie pozwanego również nie budził wątpliwości. Pozwany przyznał, że ubezpieczał budynki wchodzące w skład gospodarstwa rolnego powoda, jak również potwierdził, że w wyniku przeprowadzonego postępowania likwidacyjnego wypłacił na rzecz powoda łączną kwotę 133.912,20 zł. Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do ustalenia prawidłowości kosztorysu prac związanych z odbudową zniszczonych w wyniku wiatru huraganowego budynków oraz ustalenia, czy pozwany prawidłowo obniżył wartość wypłaconego odszkodowania o stopień zużycia budynków. Na podstawie art. 67 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 2060 t.j.) z tytułu ubezpieczenia budynków rolniczych przysługuje odszkodowanie za szkody powstałe w budynkach na skutek zdarzeń losowych w postaci: ognia, huraganu, powodzi, podtopienia, deszczu nawalnego, gradu, opadów śniegu, uderzenia pioruna, eksplozji, obsunięcia się ziemi, tąpnięcia, lawiny lub upadku statku powietrznego. Za szkody spowodowane przez: huragan - uważa się szkody powstałe w wyniku działania wiatru o prędkości nie mniejszej niż 24 m/s, którego działanie wyrządza masowe szkody; pojedyncze szkody uważa się za spowodowane przez huragan, jeżeli w najbliższym sąsiedztwie stwierdzono działanie huraganu. W związku z powyższym, w świetle przywołanego przepisu bez wątpienia ochroną ubezpieczeniową były objęte budynki gospodarskie należące do powoda w związku z umową ubezpieczenia zawartą między stronami w dniu 28 grudnia 2016 r. Przedmiotowa umowa ubezpieczenia obejmowała swoim zakresem szkody powstałe w wyniku huraganu, do których naprawienia zobowiązana jest pozwana. Suma ubezpieczenia jest kwotą określoną w umowie ubezpieczenia, stanowiącą górną granicę odpowiedzialności ubezpieczyciela w umowach ubezpieczenia mienia. Suma ubezpieczenia odnoszona jest do wartości ubezpieczeniowej. W przypadku zaistnienia wypadku ubezpieczeniowego, powodującego konieczność wypłacenia odszkodowania ubezpieczyciel pokrywa szkody tylko do kwoty odpowiadającej sumie ubezpieczenia niezależnie od rzeczywistej wysokości poniesionych strat. Oznacza to, że w przypadku szkód przekraczających sumę ubezpieczenia ubezpieczyciel odpowiada wyłącznie do wysokości przyjętej sumy ubezpieczenia. Przepis art. 70 ust. 1 powołanej ustawy w sposób jednoznaczny wskazuje zakres umowy ubezpieczenia odnosząc się do obowiązku ustalenia sumy ubezpieczenia oddzielnie dla każdego budynku. Powyższy przepis wskazuje, że sumę ubezpieczenia, odrębnie dla każdego budynku rolniczego, ustala ubezpieczający z zakładem ubezpieczeń. Suma ubezpieczenia budynku rolniczego może odpowiadać wartości: 1) rzeczywistej tego budynku, przez którą rozumie się wartość w stanie nowym w dniu zawarcia umowy, pomniejszoną o stopień zużycia budynku rolniczego; 2) nowej - w odniesieniu do budynków nowych oraz takich, których stopień zużycia w dniu zawarcia umowy ubezpieczenia nie przekracza 10%. Zgodnie z art. 70 ust. 3 ustawy suma ubezpieczenia może być ustalona na podstawie: 1) cenników stosowanych przez zakład ubezpieczeń do szacowania wartości budynków; 2) załączonego powykonawczego kosztorysu budowlanego, sporządzonego zgodnie z zasadami kalkulacji i ustalenia wartości robót budowlanych obowiązującymi w budownictwie, przez osobę posiadającą uprawnienia w tym zakresie albo wyceny rzeczoznawcy; w tych przypadkach ustalenie sumy ubezpieczenia następuje na wniosek ubezpieczającego w razie ubezpieczenia budynku według wartości określonej w ust. 2 pkt
- Normy zużycia budynków rolniczych określa zakład ubezpieczeń stosownie do przepisów prawa budowlanego. W niniejszej sprawie strony zawarły umowę ubezpieczenia w dniu 28 grudnia 2016 r. i ustaliły w polisie oddzielnie dla każdego budynku sumę ubezpieczenia. Sumę ubezpieczenia budynku mieszkalnego ustalono na kwotę 79.608 zł, przy uwzględnieniu jej 70% zużycia. Sumę ubezpieczenia chlewni zbudowanej z cegły (nr 1) ustalono na kwotę 53.2312 zł, przy uwzględnieniu jej 30% zużycia. Sumę ubezpieczenia chlewni zbudowanej z pustaków (nr 2) ustalono na kwotę 125.664 zł, przy uwzględnieniu jej 45% zużycia. Sumę ubezpieczenia stodoły ustalono na kwotę 117.612 zł, przy uwzględnieniu jej 30% zużycia. Powyższe wartości ustalały rzeczywistą wartość budynków na chwilę zawarcia umowy ubezpieczenia. Strony umowy wyraźnie bowiem wskazały, że sumy ubezpieczenia zostały ustalone przy przyjęciu odpowiedniego stopnia zużycia budynków na moment zawarcia umowy. Sposób ustalania należnego ubezpieczonemu odszkodowania również został uregulowany w powołanej wyżej ustawie. Zgodnie z art. 68 ust. 1 ustawy wysokość szkody ustala się, z uwzględnieniem art. 69, na podstawie: 1) cenników stosowanych przez zakład ubezpieczeń; ustalenie wysokości szkody na podstawie tych cenników następuje w każdym przypadku niepodejmowania odbudowy, naprawy lub remontu budynku; 2) kosztorysu wystawionego przez podmiot dokonujący odbudowy lub remontu budynku, odzwierciedlającego koszty związane z odbudową lub remontem, określone zgodnie z obowiązującymi w budownictwie zasadami kalkulacji i ustalania cen robót budowlanych - przy uwzględnieniu dotychczasowych wymiarów, konstrukcji, materiałów i wyposażenia; jeżeli suma ubezpieczenia została ustalona według wartości rzeczywistej, uwzględnia się również faktyczne zużycie budynku od dnia rozpoczęcia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń do dnia powstania szkody. Zgodnie z art. 69 w/w ustawy wysokość szkody w budynkach rolniczych: 1) zmniejsza się o wartość pozostałości, które mogą być przeznaczone do dalszego użytku, przeróbki lub odbudowy; 2) zwiększa się w granicach sumy ubezpieczenia o udokumentowane koszty uprzątnięcia miejsca szkody w wysokości do 5% wartości szkody. Powołany przepis art. 68 ustawy nakłada na zakład ubezpieczeń obowiązek corocznego aktualizowania cenników, o których mowa w ust. 1 pkt
- Przyznaje również zakładowi ubezpieczeń prawo do zweryfikowania zasadności, wielkości i wartości robót ujętych w przedstawionym przez ubezpieczającego kosztorysie, o którym mowa w ust. 1 pkt
- Kosztorys ten powinien zostać przedłożony przez ubezpieczającego najpóźniej w terminie 12 miesięcy od dnia powstania szkody. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, Sąd uznał, że po zgłoszeniu przez powoda uszkodzenia przedmiotowych budynków, pozwany dokonał oględzin przedmiotu szkody, powód zlecił sporządzenie opinii przez biegłych, którzy wykonali kosztorysy odbudowy oraz naprawy ubezpieczonych i uszkodzonych obiektów. Wskutek postępowania likwidacyjnego pozwany wypłacił powodowi łączną kwotę 133.912 zł. Wskazać przy tym należy, że powód po przeanalizowaniu zleconej opinii i kosztorysu zakwestionował wysokość wypłaconego mu przez pozwanego odszkodowania. Powód wskazał także, że niedopuszczalne było ponowne obniżanie kosztów robót o stopień zużycia, który już wcześniej został brany pod uwagę przy ustalaniu sum ubezpieczenia – obniżał wartość ubezpieczanych budynków. Sąd w pełni podzielił stanowisko powoda co do tego, że pozwany błędnie przyjął, iż koszty robót winny być pomniejszone o stopień zużycia budynków wskazany w treści polisy. Stanowisko takie byłoby zasadne, gdyby w umowie ubezpieczenia przyjęto jako podstawę ustalenia sumy ubezpieczenia wartość budynków nowych, a nie wartość rzeczywistą. W niniejszej sprawie, co należy podkreślić, strony w umowie ubezpieczenia określiły rzeczywistą wartość budynków tj. uwzględniającą stopień ich zużycia, a to pozwany, jako profesjonalista w dziedzinie ubezpieczeń, ocenił przedmiot ubezpieczenia przy zawarciu umowy i uwzględnił jego aktualny stan. W tej sytuacji przyznawane odszkodowanie uwzględniać winno wartość rzeczywiście podniesionych szkód do wartości sumy ubezpieczenia. Oznacza to, że w przypadku powstania szkody ubezpieczyciel zwraca koszty rzeczywiście poniesione ustalone w oparciu o kosztorys do wartości sumy ubezpieczenia. W przypadku gdyby wartość szkody przekroczyłaby sumę ubezpieczenia wartość wypłaconego odszkodowania ograniczona zostałaby do wysokości sumy ubezpieczenia. Odmienny pogląd prezentowany w niniejszej sprawie przez pozwanego jest błędny. Sąd podziela pogląd wyrażony w tym zakresie przez Sąd Apelacyjny w Krakowie z dnia 10 lutego 2017 r. w sprawie sygn. I ACa 1165/16, zgodnie z którym w ustawie z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych wyraźnie rozdzielono kwestię zużycia technicznego budynków przy ich ubezpieczeniu, od ewentualnego faktycznego ich dalszego zużycia po ich ubezpieczeniu, lecz przed dniem powstania szkody. Przyjąć zatem należy, że wolą ustawodawcy było, aby zakład ubezpieczeń ustalając szkodę w ubezpieczonym budynku w wartości rzeczywistej, mógł ewentualnie zmniejszyć swoją odpowiedzialność w wypadku, gdy już po powstaniu ochrony ubezpieczeniowej, przedmiot ubezpieczenia uległ dalszemu zużyciu. Podobnie z wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie sygn. I AGa 83/19 wynika, że uwzględnienie faktycznego zużycia budynku odnosi się wyłącznie do jego zużycia w czasie od dnia rozpoczęcia odpowiedzialności ubezpieczyciela do dnia szkody, a nie do całkowitego stopnia zużycia. Tym samym hipotetyczne koszty takiej odbudowy są limitowane tylko przez uzgodnioną sumę ubezpieczenia, a nie każdorazowo pomniejszone o współczynnik odpowiadający faktycznemu zużyciu budynku. Biegła w dziedzinie budownictwa stwierdziła, że bezsporną przyczyną powstania szkody w budynkach powoda były wichury z deszczem nawalnym, które wystąpiły na znacznym obszarze kraju dnia 11 sierpnia 2017 roku. Zniszczenia przedmiotowych budynków mają znaczne rozmiary co uniemożliwia analizę ich stanu technicznego przed zdarzeniem losowym. Szczegółowe rozpoznanie jakości wykonawstwa budowlanego jak też procesów eksploatacyjnych w czasie użytkowania obiektów budowlanych zostało przeprowadzone przez przedstawiciela ubezpieczyciela dnia 28 grudnia 2016 roku w toku przygotowania umowy ubezpieczeniowej na okres od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku. W efekcie tych rozważań została określona wartość poszczególnych ubezpieczanych budynków jak też ich stopień zużycia. Specyfikacja prac budowlanych, niezbędnych do przywrócenia stanu elementów budynku do stanu sprzed zdarzenia losowego z dnia 11 sierpnia 2017 roku, jak też wycena kosztów tych prac wynosi: dom mieszkalny- 218.872,70 zł, chlewnia większa-49.634,85 zł, chlewnia mniejsza-22.858,37 zł, stodoła-150.320,92 zł. Zatem wyliczona podejściem szczegółowym wysokość kosztów naprawy skutków zdarzenia losowego z dnia 11 sierpnia 2017 roku w gospodarstwie rolnym powoda w miejscowości R. nr 54, wynosi 441.686,84 zł. Odpowiedzialność ubezpieczyciela, uwzględniającą 1% stopień zużycia budynków od dnia rozpoczęcia odpowiedzialności pozwanego do dnia powstania szkody, zgodnie z ustawą z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, a także mieszczącą się w granicach wysokości ubezpieczenia poszczególnych obiektów, oszacowano na poziomie 268.988,29 zł. Opinia w tym zakresie, jak wyżej wskazano, jest logiczna i konsekwentna i należało jej dać wiarę. Jednocześnie wskazać należy, że przy obliczeniu wartości robót potrzebnych do usunięcia szkody biegła prawidłowo uwzględniła tylko zużycie budynków w okresie od daty podpisania umowy ubezpieczenia do daty wystąpienia szkody. W związku z tym, że pozwany wypłacił już powodowi kwotę 128.912,20 zł z tytułu odszkodowania za zniszczone i uszkodzone budynki (dodatkowa kwota 5000 zł dotyczyła uszkodzeń maszyn rolniczych), to różnica między wysokością wypłaconego odszkodowania a wysokością szkód ustaloną w oparciu o opinię biegłego wynosi 140.076,09 zł i taką kwotę powód powinien otrzymać tytułem odszkodowania w zakresie swoich budynków. W ocenie Sądu, wysokość szkody w przedmiotowych budynkach została przez pozwanego w sposób oczywisty i bezzasadny zaniżona. W ocenie Sądu powództwo nie zasługiwało jednak na uwzględnienie w całości albowiem bezzasadne były żądania powoda w zakresie odszkodowania z tytułu uszkodzonych maszyn rolniczych i płodów rolnych. Kwota wypłacona już powodowi w zakresie odszkodowania za maszyny rolnicze na etapie postępowania likwidacyjnego, tj. 5000 zł stanowi maksymalną kwotę, która mogła zostać wypłacona na rzecz powoda z tego tytułu. Wysokość należnego odszkodowania w zakresie maszyn została określona w oparciu o zawartą umowę ubezpieczenia łączącą strony na podstawie wniosku- polisy z dnia 28.12.2016 r. Pozwany wyjaśnił, że zgodnie z § 8 ust. 5 pkt 2 OWU RolneNiezależnie od sumy ubezpieczenia, określonej zgodnie z ust. 2, odpowiedzialność za niżej wymienione przedmioty ubezpieczenia ograniczona jest odpowiednio w stosunku do sumy ubezpieczenia urządzeń (wyposażenia budynków gospodarczych), w odniesieniu do maszyn rolniczych (sprzętu) ubezpieczone w ramach urządzeń do 50% sumy ubezpieczenia, nie więcej niż 10.000 zł. W związku z tym, skoro powód dokonał wyceny rzeczonych ruchomości na kwotę 10.000 zł, to zgodnie z powyższymi zapisami OWU, stanowiącymi integralną część zawartej pomiędzy stronami umowy, pozwany pomniejszył o 50% wskazaną przez powoda kwotę i w konsekwencji przyznał z tego tytułu na rzecz powoda kwotę 5.000 zł. Ta kwota w pełni rekompensuje szkodę powoda w zakresie maszyn rolniczych. Zdaniem Sądu żądanie powoda kwoty 40.000 zł tytułem odszkodowania za utracone wskutek zdarzenia szkodowego zboże jest bezpodstawne, bowiem zgodnie z § 4 pkt 2 d) OWU Rolnych na wniosek Ubezpieczającego ochroną ubezpieczenia mogą zostać objęte produkty rolne (ziemiopłody), materiały i zapasy. Powód jednak zgodnie z zawartą umową ubezpieczenia ubezpieczył dodatkowo wyłącznie ruchomości domowe i stałe elementy, urządzenia, OC w życiu prywatnym oraz następstwa nieszczęśliwych wypadków. Z uwagi na powyższe nie ma podstaw do ponoszenia odpowiedzialności przez pozwanego za szkodę w tym zakresie. Mając powyższe okoliczności na względzie Sąd, na podstawie w/w przepisów, zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 140.076,09 zł z odsetkami ustawowymi za okres od dnia 14.11.2018 r. do dnia zapłaty (pkt 1 wyroku), natomiast w pozostałym zakresie powództwo oddalił jako nieuzasadnione (pkt 3 wyroku). O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 k.c. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. stosując zasadę stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu pomiędzy stronami. Powód przegrał proces w 26%, natomiast pozwany w 74%. Koszty postępowania po stronie powoda wyniosły kwotę 5.400 zł, która stanowiła wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika. Koszty postępowania po stronie pozwanego również wyniosły kwotę 5.400 zł za wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika. Powód przegrał proces w 26%, zatem winien on ponieść koszty postępowania poniesione przez pozwanego w kwocie 1.404 zł (5.400 zł * 26%), a pozwany – koszty postępowania poniesione przez powoda w kwocie 4.104 zł (5.400 zł * 74%). Wynikającą stąd różnicę w kwocie 2.700 zł Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 2 wyroku). O kosztach sądowych, w punkcie 4 wyroku, Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. w związku z art. 113 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zgodnie z brzmieniem drugiego z tych przepisów, kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Koszty nieobciążające przeciwnika sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji nakazuje ściągnąć z roszczenia zasądzonego na rzecz: 1) strony, której czynność spowodowała ich powstanie; 2) strony zastąpionej przez kuratora lub 3) osoby, na której rzecz prokurator wytoczył powództwo lub zgłosił wniosek o wszczęcie postępowania. Na nierozliczone koszty sądowe w sprawie złożyły się koszty wynagrodzenia biegłej w łącznej kwocie 7.320,82 zł oraz nieuiszczona przez powoda opłata od pozwu w kwocie 9.490,00 zł. W związku z przegraniem sprawy przez pozwanego w 74%, na podstawie w/w przepisów, Sąd nakazał pobrać od niego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Bydgoszczy kwotę 12.440,01 zł (16.810,82 * 74%) tytułem zwrotu kosztów sądowych. W oparciu o treść art. 113 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, kosztami sądowymi, od obowiązku uiszczenia których powód został zwolniony, Sąd obciążył Skarb Państwa (pkt 5 wyroku). SSO Wojciech Rybarczyk