III AUz 159/22

Sygn. akt III AUz 159/22 POSTANOWIENIE Dnia 30 stycznia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w osobie Przewodniczącej SSA Jolanty Hawryszko po rozpoznaniu 30 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w S. sprawy K. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o wysokość kapitału początkowego i emerytury na skutek zażalenia ubezpieczonego na postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 lipca 2022 r., sygn. akt VI U 164/21 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie, znieść postępowanie w sprawie od dnia 6 kwietnia 2022 r. i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Szczecinie . SSA Jolanta Hawryszko Sygn. akt III AUz 159/22 UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie K. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o wysokość kapitału początkowego postanowieniem z 14.07.2022 r. umorzył postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wyjaśnił, że postanowieniem z 6.04.2022 r. zawiesił postępowanie na podstawie art. 177 §1 pkt 5 k.p.c. wobec niestawiennictwa ubezpieczonego na rozprawie 6.04.2022 r. Ubezpieczony był wezwany na rozprawę w celu przesłuchania w charakterze strony. Według słów świadka, który stawił się na rozprawę, ubezpieczony miał przebywać poza budynkiem sądu. Po ponownym wywołaniu sprawy ubezpieczony nie stawił się przed sądem. Zgodnie z art. 182 §1 pkt 1 k.p.c. sąd umarza postępowanie zawieszone z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 5 i 6, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu trzech miesięcy od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania. Zażalenie na to postanowienie złożył ubezpieczony, wnioskując o jego uchylenie. Uzasadnił, że jego nieobecność na rozprawie 6 kwietna 2022 wynikła z tego, że podając dane świadka, został w sądzie poinformowany, że tylko świadek będzie wezwany na przesłuchanie. Zatem przywiózł świadka i czekał w samochodzie pod sądem. Nie stawił się bo nie miał wezwania. Ubezpieczony nie rozumie postępowania sądu, który na rozprawie w dniu 6 kwietnia nie przesłuchał świadka, nie rozważył innych dowodów lecz umorzył postępowanie. Sąd Apelacyjny rozważył sprawę i uznał zasadność zażalenia. W ocenie Sądu Apelacyjnego, ubezpieczony został pozbawiony możliwości obrony swoich praw, co skutkowało nieważnością postępowania. W pierwszej kolejności wymaga wskazania, że w stanie faktycznym sprawy ubezpieczony, rocznik 1955, wykształcenie zawodowe – stolarz, w styczniu 2021 r. złożył odwołanie od decyzji z 20.11.2020 i 26.11.2020 w przedmiocie ustalenia kapitału początkowego i prawa do emerytury. Sąd pierwszej instancji, doręczając ubezpieczonemu odpowiedź organu rentowego na odwołanie, załączył obszerne pouczenie o toku postępowania, w tym o obowiązku stawienia się na wezwanie sądu i konsekwencjach zaniechania tego obowiązku. Sąd nie pouczył jednak o treści art. 177 §1 pkt 5 k.p.c.; pouczył natomiast, że w razie niestawiennictwa na wezwanie, sąd wyda orzeczenie na podstawie zebranego materiału dowodowego. Następnie sąd rozpoznawał sprawę na kolejnych terminach rozprawy: 6 października 2021 i 2 marca 2022 – termin został odroczony, celem przesłuchania świadka, a ubezpieczony został wezwany celem przesłuchania w charakterze strony pod rygorem pominięcia dowodu z zeznań. Na ostatnim terminie rozprawy 6 kwietnia ubezpieczony nie stawił się, stawił się świadek, który poinformował sąd, że ubezpieczony czeka na zewnątrz. Sąd po wywołaniu sprawy, wobec nieobecności ubezpieczonego, na postawie art. 177 §1 pkt 5 k.p.c. na rozprawie zawiesił postępowanie, a po trzech miesiącach wydał zaskarżone postanowienie o umorzeniu postępowania. Sąd Apelacyjny rozważył sprawę zgodnie z następującymi przepisami procedury cywilnej: Art. 177 §1 pkt

1. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu w razie niestawiennictwa obu stron na rozprawie, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, oraz w razie niestawiennictwa powoda, gdy powód nie żądał rozpoznania sprawy w jego nieobecności, a pozwany nie zgłosił wniosku o rozpoznanie sprawy; Art. 182 §1 pkt
2. Sąd umarza postępowanie zawieszone z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 5 i 6, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu trzech miesięcy od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania; Art. 378 §
3. Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Art. 379 pkt
4. Nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Art. 397 §
5. Do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu apelacyjnym. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji pozbawił ubezpieczonego możliwości obrony jego praw oraz naruszył art. 177 §1 pkt 5 k.p.c., a w konsekwencji art. 182 § 1 pkt
6. k.p.c., ponieważ zawiesił postępowanie, mimo że: 1 - wiedział, że ubezpieczony w dniu 6 kwietnia był obecny w sądzie, oczekiwał na zewnątrz i sąd mógł z łatwością zapewnić jego udział w postępowaniu, przez co ubezpieczony podjąłby obronę swojego roszczenia, 2 - nie pouczył ubezpieczonego, że nieobecność na rozprawie - wobec braku zamieszczenia w odwołaniu wniosku o rozpoznanie sprawy pod jego nieobecność - może skutkować zawieszeniem postępowania, a wręcz przeciwnie, pouczył że nieobecność może skutkować wydaniem orzeczenia na podstawie zebranego materiału, 3 - nie pouczył ubezpieczonego, że zawieszenie postępowania na skutek nieobecności strony powodowej, skutkuje obligatoryjnym umorzeniem postępowania i to mimo obszernego pouczenia o toku czynności procesowych, 4 - nie wziął pod uwagę, że ubezpieczony nie ma stosownych kwalifikacji i obycia w zawiłościach procedury cywilnej, zatem ubezpieczony nie złożył wniosku o rozpoznanie sprawy pod swoją nieobecność, nie dlatego że taka była jego wola, lecz dlatego, że o takim obowiązku nie wiedział i nie miał w tym zakresie wystarczającej wiedzy; nie znał konsekwencji prawnych braku takiego wniosku, jak też nie wiedział o możliwości zaskarżenia postępowania o zawieszeniu, ani też w ogóle nie wiedział o wydaniu postanowienia w trybie art. 177 §1 pkt 5 k.p.c. . 5 - końcowo, w konkretnych okolicznościach przedmiotowej sprawy, Sąd nieprawidłowo zawiesił i umorzył postępowanie w sprawie, mimo że był zobligowany do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o zgromadzone dowody, o czym sąd pouczył ubezpieczonego, zaś nieobecność ubezpieczonego na rozprawie mogła, co najwyżej skutkować pominięciem dowodu z przesłuchania ubezpieczonego jako strony. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji w sposób niedopuszczalny wykorzystał niewiedzę prawną ubezpieczonego i zaskoczył ubezpieczonego umorzeniem postępowania. Tym bardziej, że ustawowy okres trzech miesięcy jest okresem stosunkowo krótkim, a ubezpieczony w ogóle nie miał wiedzy o zawieszeniu postępowania. Ubezpieczony, zatem mógł pozostawać w uzasadnionym oczekiwaniu na dalsze czynności procesowe sądu, co było szczególnie usprawiedliwione, zważywszy że sąd już wcześniej odroczył rozprawę bez terminu, a kolejny wyznaczył dopiero po pięciu miesiącach (październik/ marzec). Należy stanowczo podkreślić, że Sąd pierwszej instancji, podejmując decyzje procesowe, powinien rozważyć, jak dalece wyedukowana prawnie jest strona procesu, która nie jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika i w każdym przypadku, stosownie do art. 5 k.p.c. w razie uzasadnionej potrzeby, udzielić stronie niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i ich skutków procesowych. W okolicznościach analizowanej sprawy, przez wzgląd na daleko idące konsekwencje procesowe, tego rodzaju pouczenie było konieczne, czego Sąd zaniechał. Zgodnie z art. 386 §2 k.p.c. w razie stwierdzenia nieważności postępowania sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W konsekwencji powyższego, Sąd Apelacyjny na postawie art. 397 §3 k.p.c. w zw. z art. 386 §2 k.p.c. i art. 378 §1 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie, zniósł postępowanie w sprawie od dnia 6 kwietnia 2022 r. i przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. SSA Jolanta Hawryszko