Przy czym należy podkreślić, że wzorce są to klauzule, opracowane przed zawarciem umowy i wprowadzane do stosunku prawnego przez jedną ze stron w ten sposób, że druga strona nie ma wpływu na ich treść. Są one zwykle opracowywane w oderwaniu od konkretnego stosunku umownego i w sposób jednolity określają treść przyszłych umów, stąd strona która wyraziła zgodę na stosowanie wzorca nie może zmieniać jego treści według swojej woli. Ciężar dowodu, że dane postanowienie umowne zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (art.
Natomiast strona pozwana w niniejszej sprawie nie wykazała, aby powodowie mieli jakikolwiek wpływ na postanowienia umowne dotyczące indeksacji. Samo zaakceptowanie przez powodów kwestionowanych postanowień poprzez podpisanie przedmiotowej Umowy nie oznacza, że postanowienia te zostały z nimi indywidulanie uzgodnione bądź że mieli realny wpływ na ich treść. Sąd I instancji wskazał, że z materiału dowodowego Nie wynika z nich bowiem, aby pozwany Bank przed zawarciem przedmiotowej Umowy, wykonując ciążący na nim obowiązek informacyjny, przedstawił w rzetelny sposób informację o tym, że mogą wystąpić znaczne wahania kursu waluty indeksacji, co może mieć znaczący wpływ na wysokość raty kredytowej i salda zadłużenia. Nie przedstawiono w szczególności powodom - którzy nie uzyskiwali dochodów w walucie indeksacji - symulacji rat kredytowych przy założeniu znacznego wzrostu kursu (...). Podkreślić należy, iż samo odebranie od powodów oświadczenia o tym, że są świadomi ryzyka kursowego, nie spełnia wymogu udzielenia rzetelnej i jasnej informacji w powyższym zakresie. Nie można uznać, że powodowie w oparciu o przedstawione im informacje mogli zakładać, że istnieje realne ryzyko gwałtownego i radykalnego wzrostu kursu (...) wobec waluty PLN oraz że uzyskali od Banku informacje pozwalające im ocenić, jakie konsekwencje ekonomiczne ma dla ich zobowiązania radykalny wzrost kursu waluty indeksacji. Według Sądu I instancji, gdyby powodom rzeczywiście zostało należycie wyjaśnione znaczenie zmiany kursu waluty i ponoszonego ryzyka, to założyć można, iż nie decydowaliby się na kredyt powiązany z kursem waluty obcej w sposób wadliwy w perspektywie jego spłacania przez kilkadziesiąt lat. Gdyby, kredytujący Bank zamierzał wystarczająco poinformować kredytobiorców będących osobami fizycznymi – konsumentami o niebezpieczeństwach wynikających z kredytu powiązanego z kursem waluty obcej, to nie proponowałby w ogóle zawierania takich umów kredytowych, zdając sobie sprawę jako profesjonalista, że umowa taka może zostać łatwo oceniona jako nieuczciwa. Według Sądu Okręgowego, kwestionowane postanowienia umowne kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. W ocenie Sądu I instancji, w niniejszej sprawie nie ma możliwości zastąpienia abuzywnych postanowień, dotyczących mechanizmu indeksacji, odsyłającego do Tabeli Kursów przepisami o charakterze dyspozytywnym. Wobec powyższego, ustalić należało, czy w tych konkretnych okolicznościach po wyeliminowaniu z Umowy postanowień uznanych za abuzywne i niezastąpieniu ich innymi postanowieniami, Umowa ta może nadal obowiązywać. Zdaniem Sądu Okręgowego powodowie mają interes prawny w żądaniu ustalenia w rozumieniu art. 189 k.p.c., gdyż samo powództwo o zapłatę nie rozstrzygnie w sposób definitywny istniejącego pomiędzy stronami sporu co do związania ich przedmiotową Umową. Rozstrzygnięcie żądania o zapłatę zakończy bowiem jedynie spór co do zwrotu kwot, które już zostały zapłacone na podstawie tej Umowy, nie rozstrzygnie zaś co do zasadności lub niezasadności żądań Banku co do niezapłaconych jeszcze rat kredytu. Jedynie zatem ustalenie, czy w istocie strony są związane przedmiotową Umową, w pełny sposób zabezpieczy interes powodów. Rozstrzygnie bowiem kwestię podstawową, tj. czy powodów wiąże z pozwanym Bankiem Umowa o kredyt hipoteczny, czy nie. Usunie zatem niepewność co do tego, czy powodowie nadal są zobowiązani wobec pozwanego Banku do dokonywania spłaty rat kredytu na podstawie tej Umowy. Zapobiegnie więc dalszemu sporowi o roszczenia Banku wynikające z tej Umowy. W ocenie Sądu I instancji, ustalenie nieważności umowy orzeczeniem sądu stanowić będzie także podstawę dokonania wzajemnych rozliczeń pomiędzy stronami. Powyższe prowadzi do wniosku, że wobec stron aktualizuje się wzajemnie obowiązek kondykcji na podstawie art. 410 § 1 i 2 w związku z art. 405 k.c. Nieważność umowy o kredyt co do zasady skutkuje uznaniem za zasadne żądania przez kredytobiorców wszystkiego co na jej podstawie świadczyli w tym w szczególności z tytułu spłaty rat kapitałowo-odsetkowych. O odsetkach orzeczono na podstawie art. 455 k.c. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wniosła strona pozwana, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu wyrokowi apelujący zarzucił: I. aruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na tym, że: 1) Sąd Okręgowy naruszył art. 58 § 1 k.c. zw. z 353
poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przedmiotem oceny abuzywności są postanowienia umowy kredytu indeksowanego do (...) rozumiane jako jednostki redakcyjne, podczas gdy zgodnie z art.
przedmiotem tej oceny powinny być postanowienia rozumiane jako poszczególne normy wynikające z tych jednostek redakcyjnych i należy odróżnić normę wprowadzającą mechanizm indeksacji, z którego wynika ryzyko walutowe (Klauzula Ryzyka Walutowego) od normy określającej w jaki sposób ustalany będzie kurs waluty obcej na potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie kredytu (Klauzula Kursowa); 3) Sąd Okręgowy naruszył art.
poprzez jego błędne zastosowanie, w ten sposób, że uznał za abuzywne Klauzulę Ryzyka Walutowego oraz Klauzulę Kursową, podczas gdy Klauzula Ryzyka Walutowego nie może zostać uznana za abuzywną, gdyż określa główny przedmiot świadczenia i została sformułowana w sposób jednoznaczny; 4) Sąd Okręgowy naruszył art.
poprzez jego błędne zastosowanie w ten sposób, że uznał za abuzywną zarówno Klauzulę Ryzyka Walutowego, jak i Klauzulę Kursową przyjmując, że są one sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interes konsumenta z tego względu, że powód nie został prawidłowo pouczony o ryzyku kursowym i że w związku z zawarciem Umowy kredytu doszło do asymetrycznego rozkładu ryzyka pomiędzy stronami, podczas, gdy normy te nie są sprzeczne z dobrymi obyczajami i nie naruszają rażąco interesów konsumenta, a nawet gdyby przyjąć, że wskazana powyżej okoliczność jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i narusza interesy konsumenta, to uzasadnia to co najwyżej stwierdzenie abuzywności wyłącznie Klauzuli Kursowej, a nie Klauzuli Kursowej i Klauzuli Ryzyka Walutowego łącznie; - na wypadek przyjęcia, że Klauzula Kursowa jest abuzywna apelujący zarzucił, że: 5) Sąd Okręgowy naruszył art.
poprzez jego błędne zastosowanie w ten sposób, że po uznaniu postanowień Umowy kredytu za abuzywne, dokonał oceny możliwości dalszego obowiązywania Umowy kredytu bez wszystkich postanowień określających indeksację kredytu do franka szwajcarskiego, w tym bez Klauzuli Ryzyka Walutowego oraz Klauzuli Kursowej, podczas gdy przedmiotem oceny możliwości dalszego obowiązywania powinna być umowa bez postanowień abuzywnych, tj. Umowa kredytu bez Klauzuli Kursowej; 6) Sąd Okręgowy naruszył art.
poprzez jego błędne zastosowanie w ten sposób, że uznał Klauzulę Kursową za określającą główny przedmiot świadczenia (podczas gdy za taką może zostać uznana jedynie Klauzula Ryzyka Walutowego), w konsekwencji czego błędnie przyjął, że po eliminacji Klauzuli Kursowej (jako abuzywnej) Umowa kredytu nie może dalej obowiązywać; 7) Sąd Okręgowy dokonał błędnej wykładni art. 385
poprzez jego błędne niezastosowanie, w ten sposób, że na etapie oceny możliwości dalszego obowiązywania umowy po usunięciu normy abuzywnej pominął, że Umowa kredytu może być wykonywana na podstawie art. 69 ust 3 Pr. Bank; - na wypadek przyjęcia, że po usunięciu Klauzuli Kursowej Umowa Kredytu nie może dalej obowiązywać zgodnie z prawem polskim, apelujący zarzucił, że: 9) Sąd Okręgowy naruszył art.
poprzez jego niezastosowanie polegające na tym, że Sąd nie rozważył, czy unieważnienie umowy w całości narażałoby konsumenta na niekorzystne konsekwencje, gdy tymczasem w świetle orzecznictwa TSUE (C-26/13 K. i C-260/18 D.) taka analiza winna poprzedzać decyzję Sądu o tym, czy Umowę kredytu unieważnić, czy uzupełnić szczegółowym przepisem dyspozytywnym, zaś stwierdzenie, że unieważnienie Umowy kredytu jest dla Powoda niekorzystne, stanowić winno przesłankę zastosowania przepisu dyspozytywnego prawa krajowego; 10) Sąd Okręgowy naruszył art.
poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że postanowienie abuzywne nie może zostać zastąpione przez sąd krajowy, gdy tymczasem zgodnie z orzeczeniem TSUE C-260/18 D. stwierdzenie, iż unieważnienie Umowy kredytu jest dla Powoda niekorzystne stanowić winno przesłankę zastosowania przepisu dyspozytywnego prawa krajowego; 11) Sąd Okręgowy naruszył art. 358 § 2 k.c. w zw. z art.
poprzez jego niezastosowanie polegające na tym, że Sąd Okręgowy nie zastąpił postanowienia abuzywnego, tj. Klauzuli Kursowej przepisem dyspozytywnym art. 358 § 2 k.c., podczas gdy przepis ten stanowi przepis dyspozytywny, który może znaleźć zastosowanie zgodnie z orzeczeniami TSUE C-26/13 K. i C-260/18 D.; 12) Sąd Okręgowy naruszył art. 58 § 1 k.c. w zw. z art.
poprzez ich błędne zastosowanie, w ten sposób, że Sąd Okręgowy przyjął, że konsekwencją usunięcia z Umowy kredytu postanowień uznanych przez Sąd Okręgowy za abuzywne przemawia za całkowitą nieważnością Umowy kredytu w rozumieniu art. 58 § 1 k.c. (podczas gdy niemożność taka związana jest z inną sankcją - tak uchwała składu 7 sędziów SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21); 13) Sąd Okręgowy naruszył art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. poprzez ich zastosowanie i przyjęcie, że Pozwany jest zobowiązany do zwrotu otrzymanych świadczeń; II. naruszenie przepisów postępowania cywilnego mających istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku tj.: 1) art. 156 1 k.p.c. i art. 156 2 k.p.c. w zw. z art. 212 § 2 k.p.c. poprzez ich błędne niezastosowanie i niepoinformowanie powoda o dostrzeżonej przez Sąd I instancji abuzywności postanowień umownych oraz jej skutkach, w tym w szczególności niepoinformowanie powoda o wszelkich możliwych konsekwencjach związanych z ewentualnym unieważnieniem Umowy kredytu, podczas gdy poinformowanie takie stanowiło obowiązek Sądu i poprzedzać powinno wyrażenie przez powoda dobrowolnej i świadomej decyzji co do skorzystania z ochrony wynikającej z systemu Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich i przepisów prawa krajowego implementujących w/w Dyrektywę; 2) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną ocenę § 2, § 4 ust. la oraz § 9 ust. 2 Umowy kredytu i przyjęcie, że powód nie został rzetelnie poinformowany o ryzyku walutowym, podczas gdy z wymienionych postanowień Umowy kredytu jednoznacznie wynika, że kredytobiorca będzie ponosił ryzyko kursowe (walutowe), które ze swej natury ma nieograniczony charakter, a z § 11 ust. 4 Umowy kredytu wprost wynika, że powód o tym ryzyku został poinformowany przy zawarciu Umowy kredytu; 3) art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. poprzez bezpodstawne pominięcie wniosku pozwanego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, który to dowód został powołany na okoliczności faktyczne (fakty) istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a wymagające wiadomości specjalnych oraz był przydatny do wykazania tych faktów; 4) art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez bezpodstawne pominięcie wniosków Pozwanego o przeprowadzenie dowodów z dokumentów w postaci Wyliczenia ewentualnego roszczenia Pozwanego na wypadek unieważnienia Umowy kredytu z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia Powoda na skutek korzystania przez niego z udostępnionego mu kapitału, Pisma Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 31 maja 2017 roku, Analizy (...) Banków (...) kredytu walutowego na kredyt zlotowy z (...) ocena skutków finansowych" (W., 2019) oraz Opinii prawnej autorstwa dr hab. I. W. (K., 23 lutego 2020), które to dowody zostały powołane na okoliczności faktyczne (fakty) istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, szczegółowo wskazane w odpowiedzi na pozew; 5) art. 235 2 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez bezpodstawne pominięcie wniosku Pozwanego o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków M. Ś., K. D.
k. c. Analiza pisemnych motywów zaskarżonego wyroku wskazuje jednak w istocie, iż Sąd I instancji poszedł niejako tak wskazaną drogą - dokonał także analizy łączącego strony stosunku obligacyjnego również w oparciu o art.
k. c. Wnioski, do jakich doszedł są co do zasady prawidłowe. W szczególności za prawidłowy należało uznać wniosek, iż klauzula indeksacyjna obejmująca warunek ryzyka kursowego jest abuzywna z uwagi na brak transparentności, asymetryczne rozłożenie ryzyka i przyznanie bankowi uprawnienia do swobodnego modyfikowania świadczenia konsumenta. Brak związania konsumenta mechanizmem indeksacji, powodowałby, iż łączący strony stosunek obligacyjny przekształcałby się w istocie w umowę o kredyt złotowy – z pominięciem mechanizmu indeksacji. Tym samym doszłoby do takiego ukształtowania stosunku prawnego, którego strony w ogóle nie przewidywały, a tym bardziej nie obejmowały swoim zamiarem. Brak możliwości utrzymania stosunku obligacyjnego w przypadku zniesienia, wskutek uznania klauzuli za abuzywną, mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, jak również wynikającego z braku tych mechanizmów zaniknięcia ryzyka kursowego, prezentowany jest obecnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, które Sąd Apelacyjny w tym składzie w pełni podziela. I tak w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie o sygn. V CSK 382/18, Sąd Najwyższy wskazał, iż wyeliminowanie ryzyka kursowego (…) jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu o inny podtyp, czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością). Poglądy te były również wyrażane w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 kwietnia 2022 r. (sygn. II CSKP 550/22), w którym Sąd Najwyższy wskazał, iż (…) Wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień umownych rodzi zatem konieczność dokonania oceny, czy umowa w pozostałym zakresie jest możliwa do utrzymania. Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką (...), jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością. Umowa kredytu musi być uznana za nieważną. oraz w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 lutego 2022 r. (sygn. II CSKP 459/22), w którym ponownie wskazano, iż (…) Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką (...), jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością. Jak już wskazano Sąd Apelacyjny identyfikuje się z tą linią orzeczniczą Sądu Najwyższego. Na tym tle Sąd Apelacyjny pragnie się jednocześnie zdystansować od poglądów wyrażanych w jednostkowych najnowszych judykatach Sądu Najwyższego: z dnia 1 czerwca 2022 r. ( (...) 364/22), z dnia 18 sierpnia 2022 r. ( (...) 387/22) i z dnia 28 września 2022 r. ( (...) 412/22), opowiadających się za możliwością utrzymania w mocy umowy kredytu „okrojonej” o klauzulę waloryzacyjną i nawiązujących do wcześniejszych zbliżonych stanowisk zawartych w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 roku (III CSK 159/17), z dnia 9 maja 2019 roku, (I CSK 242/18), z dnia 29 października 2019 roku, (IV CSK 308/18) i z dnia 27 listopada 2019 roku (II CSK 483/18). O ile te starsze orzeczenia bazowały na stanowisku, że postanowienie umowy kredytu, zawierające uprawnienie banku do przeliczenia sumy wykorzystanego przez kredytobiorcę kredytu do waluty obcej, nie dotyczy świadczeń głównych stron w rozumieniu art. 385
drugie k. c. oraz art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, ponieważ kształtują jedynie dodatkowy, umowny mechanizm indeksacyjny głównych świadczeń (por. wyroki: z dnia 22 stycznia 2016 roku, I CSK 1049/14, z dnia 1 marca 2017 roku, IV CSK 285/16, z dnia 14 lipca 2017 roku, II CSK 803/16 i z dnia 27 lutego 2019 roku, II CSK 19/18). Stanowisko to, w świetle aktualnych orzeczeń Sądu Najwyższego, uległo zmianie i obecnie dominujący jest pogląd, że zastrzeżone w umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej klauzule kształtujące mechanizm indeksacji określają główne świadczenie kredytobiorcy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 9 maja 2019 roku, I CSK 242/18, z dnia 27 listopada 2019 roku, II CSK 498/18, z dnia 11 grudnia 2019 roku, V CSK 382/18 i z dnia 3 lutego 2022 roku II CSKP 459/22). Również Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyraził stanowisko, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu, ich usunięcie spowodowałoby bowiem nie tylko zniesienie mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również - pośrednio - zaniknięcie ryzyka kursowego, które jest związane bezpośrednio z indeksacją kredytu do waluty (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14 marca 2019 roku, D., C-118/17, pkt 48, 52 i przytoczone tam orzecznictwo). W wyroku z 26 lutego 2015 roku (M., C-143/13) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazał, że za warunki umowne, które objęte są zakresem pojęcia „określenia głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę. Natomiast warunki, które wykazują charakter posiłkowy względem warunków definiujących samą istotę stosunku umownego, nie mogą być objęte pojęciem „określenia głównego przedmiotu umowy”. Z kolei w wyroku z dnia 20 września 2017 roku (C-186/16) Trybunał wskazał, że świadczenia podstawowe umowy kredytowej odnoszą się do kwoty pieniężnej, która musi być określona w stosunku do waluty wypłaty i określonej spłaty, zatem okoliczność, że kredyt musi zostać spłacony w określonej walucie nie ma związku z posiłkowym sposobem płatności, lecz związana jest z samym charakterem zobowiązania dłużnika, przez co stanowi podstawowy element umowy kredytowej. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyrażono także pogląd, że postanowienia umowy odnoszące się do ryzyka kursowego definiują główny przedmiot tej umowy (por. wyrok z dnia 20 września 2018 roku, C-51-17, (...) Bank (...) pkt 68 i przytoczone tam orzecznictwo). Jednocześnie Trybunał przyjmuje, że nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego, wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację, od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą. Postanowienia zawartej przez strony umowy dotyczące indeksowania kwoty kredytu zdaniem Sądu Apelacyjnego określają podstawowe świadczenia w ramach zawartej umowy i charakteryzują tę umowę jako podtyp umowy kredytu – umowę o kredyt indeksowany do waluty obcej. Postanowienia dotyczące wprowadzenia indeksacji nie ograniczają się do posiłkowego określenia sposobu zmiany wysokości świadczenia kredytobiorcy w przyszłości, ale wprost świadczenie to określają. Bez przeprowadzenia przeliczeń wynikających z indeksacji nie doszłoby do ustalenia wysokości kapitału podlegającego spłacie wyrażonego w walucie obcej. Nie doszłoby też do ustalenia wysokości odsetek, które zobowiązany jest zapłacić kredytobiorca, skoro odsetki te naliczane są, zgodnie z konstrukcją umowy, od kwoty wyrażonej w walucie obcej. Wprowadzenie mechanizmu indeksacji miało też na celu przede wszystkim obniżenie oprocentowania kredytu, a w rezultacie – także wysokości miesięcznych rat spłacanych przez kredytobiorcę. To właśnie powiązanie wysokości spłacanego przez konsumenta kapitału wraz z odsetkami z wartością waluty obcej stanowi istotny element umowy kredytu indeksowanego, zatem postanowienia umowy dotyczące indeksacji określają główny przedmiot umowy w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 oraz główne świadczenia stron w rozumieniu art.
drugie k. c. Postanowienia umowy kredytu dotyczące indeksacji mogą być więc uznane za abuzywne, o ile nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny - art.
drugie k. c., czyli nie zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13. Kwestia dalszego obowiązywania umowy bez klauzul abuzywnych została już wyżej omówiona i uznana za niedopuszczalną. Brak związania konsumenta niedozwolonym postanowieniem umownym, który dotyczy głównego świadczenia strony (sposobu określenia jego wysokości) została już wyżej omówiona i uznana za niedopuszczalną. Skoro erozji ulega główne świadczenie strony, to utrzymanie umowy możliwe byłoby jedynie w przypadku ukształtowania tego świadczenia na nowo. Uregulowanie zawarte w art.
nie przewiduje takiej możliwości – wprowadzenia do umowy przez sąd powszechny nowych postanowień, których strony nie przewidywały, a tym samym nie obejmowały swoim zamiarem. Tym samym zarzuty oznaczone w apelacji jako
c. W tym zakresie odwołać się ponownie należy do wyżej przytoczonego poglądu zaprezentowanego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2022 r. w sprawie o sygn. III CZP 40/22. Analiza pisemnych motywów zaskarżonego wyroku wskazuje jednak w istocie, iż Sąd I instancji dokonał analizy łączącego strony stosunku obligacyjnego również w oparciu o art.
k. c. Wnioski, do jakich doszedł są co do zasady prawidłowe. Jak już wyżej dwukrotnie wskazano brak związania konsumenta niedozwolonym postanowieniem umownym w realiach faktycznych sprawy niniejszej prowadzi do nieważności łączącej strony umowy. Kolejny zawarty w apelacji zrzut dotyczył naruszenia art. 410 § 1 i 2 w zw. z art. 405 k. c. Dwa ostatnie zarzuty zawarte w apelacji pozwanego dotyczyły naruszenia przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Jak wynika z uzasadnienia apelacji w tym zakresie skarżący stoi na gruncie tzw. teorii salda. Jak się wydaje kwestia ta została już w sposób kategoryczny i wyczerpujący rozstrzygnięta przez Sąd Najwyższy. Pierwsze z tych stanowisk zostało zresztą wyrażone jeszcze przed sporządzeniem przez pozwanego apelacji. Zwrócić tu bowiem należy uwagę, iż już w uchwale z dnia 16 lutego 2021 r. (sygn. akt III CZP 11/20) Sąd ten wskazał, iż Stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k. c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. W kolejnej uchwale – składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r. (sygn. akt III CZP 6/21), mającej moc zasady prawnej, Sąd ten zważył, iż Jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k. c.). Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. Brak jest zatem przeszkód, aby osoba, która spłacała otrzymany kredyt na podstawie trwale ubezskutecznionej umowy, skutecznie domagała się zwrotu wpłaconych przez siebie rat, niezależnie od tego, iż pozostaje również dłużnikiem banku z tytułu obowiązku zwrotu uzyskanej kwoty kredytu. Wyżej przedstawiona argumentacja prowadzić musi do wniosku, iż stanowisko pozwanego co do ograniczenia bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego o koszt korzystania przez powodów z nienależnej usługi finansowej nie mogło być uznane za jakkolwiek trafne. Roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia nie ulega pomniejszeniu (zbilansowaniu) z roszczeniami które hipotetycznie i potencjalnie mógłby formułować zobowiązany z tego tytułu – o ile roszczenia pozwanego nie przyjmą procesowej formy (w praktyce skutecznie sformułowanego zarzutu potrącenia, względnie powództwa wzajemnego – przy czym w tej sytuacji każde z roszczeń winno być oceniane osobno). Dotyczy to również sytuacji, kiedy roszczenia te wynikają z tego samego stosunku prawnego, czy też z nieważności tej samej umowy. W takiej sytuacji pełne zastosowanie znajdują wyżej przytoczone poglądy prezentowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego, wskazujące na odrębność i samodzielność roszczeń każdej ze stron. Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia przepisów postępowania, zwrócić należało uwagę, iż zarzuty te, aby mogły być uznane za trafne, winny łączyć wskazywane uchybienia z treścią orzeczenia. Nie może być uznany za skuteczny zarzut naruszenia przepisów postępowania, jeżeli naruszenia takie co prawda nastąpiło, pozostawało ono jednak bez wpływu na treść wyroku. Tak ocenić należy pierwszy z podniesionych tu zarzutów. Jakkolwiek Sąd I instancji nie poinformował powodów o wszystkich możliwych konsekwencjach uznania umowy za nieważną, jednakże w realiach faktycznych niniejszej sprawy, jednakże ewentualne konsekwencje braku potwierdzenia przez nich niedozwolonych postanowień umownych są co najwyżej względne, zaś – co już wskazano – porównanie hipotetycznych roszczeń, z którymi na dalszym etapie współpracy mogą występować obie strony niniejszego sporu, wskazuje, iż raczej to powodowie mają realną szansę uzyskania od pozwanego dodatkowych środków. Niezależnie od powyższego na całym etapie postępowania powodowie reprezentowani byli przez zawodowego pełnomocnika, zaś przyjmowanie iż w takiej sytuacji pełnomocnik nie poinformował mocodawców o wszelkich możliwych następstwach należy uznać za nieprawdopodobne. Tym samym brak jest realnych przesłanek do przyjęcia, iż powodowie nie mieli świadomości ewentualnych konsekwencji brak u potwierdzenia obowiązywania niedozwolonych postanowień umownych, czy też iż w takiej sytuacji zrezygnowaliby z dochodzenia przeciwko pozwanemu swoich roszczeń (cofnęliby powództwo). Drugi z zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie jest dla Sądu Apelacyjnego całkowicie jasny. Jak się wydaje skarżący braku niedozwolonego charakteru postanowień umownych upatruje w tym, iż powodowie wyrazili zgodę na ponoszenie ryzyka kredytowego, które ze swej natury ma charakter nieograniczony. Na wstępie wskazać tu należy, iż jakkolwiek nie jest rolą Sądu Apelacyjnego wskazywanie sposobu uregulowania relacji przedsiębiorcy z konsumentem, jak się jednak wydaje możliwe jest takie uregulowanie tej sytuacji, które ryzyko związane ze zmianą kursu walutowego będzie minimalizować, w szczególności czy to poprzez wprowadzenie ograniczeń w kreowaniu tego kursu, czy choćby poprzez wprowadzenie kursu sztywnego. Nieograniczone ryzyko nie wiąże się zatem nierozerwalnie z umową o kredyt bankowy indeksowany do waluty obcej. Nie sposób również uznać, iż zgoda konsumenta na określony mechanizm wprowadzony do umowy (tu: mechanizm indeksacji), sanuje postanowienia umowne - nawet jeżeli połączone jest z nim oświadczenie o akceptacji ryzyka związanego z umową. Zwrócić należy uwagę, iż ochrona, o której mowa w art.
k. c. dotyczy niejako z założenia już zawartych umów, a zatem wprowadzenie do umowy niedozwolonego postanowienia umownego związane jest z uprzednio udzieloną przez konsumenta zgodą na wprowadzenie do umowy takiego postanowienia. Nie sposób zorientować się, co dokładnie skarżący ma na myśli podnosząc, iż powodowie zostali poinformowani o ryzyku walutowym, albowiem na te okoliczności nie przedstawił żadnego materiału procesowego, przy czym zwrócić należy uwagę, iż w tym zakresie winien zaoferować dokumenty pochodzące bezpośrednio od powodów lub osobowe źródła dowodowe, które takich informacji powodom udzielały – o ile oczywiście szereg lat po takich zdarzeniach osoby te w ogóle byłyby w stanie odtworzyć przekazywane powodom informacje przy udzielaniu kredytu. Tymczasem pominięty przez Sąd Okręgowy materiał procesowy dotyczył kwestii o charakterze ogólnym – zasad finansowania kredytów indeksacyjnych, zasad publikowania tabel, czy procedur dotyczących informowania potencjalnych kredytobiorców o ryzyku walutowym. Jak już wskazano nie chodzi tu o procedury obowiązujące u pozwanego, a o udzielenie powodom konkretnej informacji o określonej treści. Nie może przy tym znikać z pola widzenia, iż – konsekwentnie rzecz ujmując – ryzyko powodów nie było związane z ryzykiem walutowym o charakterze rynkowym, a z ryzykiem walutowym związanym z jednostronnym wyznaczaniem kursu walutowego przez pozwany bank. Jak już wskazano sposób wyznaczania tego kursu nie został w umowie jakkolwiek powiązany z jakimikolwiek obiektywnymi parametrami, w tym w szczególności z parametrami rynkowymi. W takiej sytuacji, gdyby pozwany chciał uczynić zadość obowiązkowi informacyjnemu powinien raczej poinformować powodów, w jaki sposób zamierza wyznaczać kurs walutowy w okresie, w którym strony będą związane umową. Tymczasem pozwany nie sformułował choćby twierdzenia, iż taką informację powodom przekazał, jak również iż wyznaczając kurs, który z kolei determinował wysokość zobowiązania powodów, trzymał się przedstawionych powodom zasad ustalania przez siebie kursu. Te rozważania z kolei prowadzą do wniosku, iż nawet, gdyby powodowie zostali jakkolwiek poinformowani o ryzyku kursowym opartym na trendach rynkowych (w ramach którego – jak należy wnioskować – powinni także zostać poinformowani o realnej możliwości wzrostu kursu walutowego), to okoliczność ta i tak nie miałaby w sprawie żadnego znaczenia, albowiem zgodnie z treścią umowy obiektywny kurs walutowy i jego wahania nie miały żadnego wpływu na sposób wykonywania umowy, a przede wszystkim na zakres zobowiązania powodów. Te rozważania prowadzą do wniosku, iż również zarzut naruszenia prawa procesowego w zakresie zeznań powodów również nie mógł być oceniony jako trafny. Kolejne zarzuty naruszenia prawa procesowego dotyczą pominięcia przez Sąd Okręgowy wskazanych w tych zarzutach dowodów (dowodu z opinii biegłego, dowodu z zeznań świadków, czy też dowodu z dokumentów). Na tym tle zwrócić należało uwagę na pogląd wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia z dnia 20 czerwca 2018 r. (sygn. akt III CZP 29/17), zgodnie z którym Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art.
Tym samym z jednej strony przedmiotem oceny na podstawie art.
k. c. mogą być te postanowienia umowne, które nigdy nie były pomiędzy stronami wykonywane (np. dotyczące odstąpienia od umowy), z drugiej zaś sposób wykonywania umowy nie ma wpływu na ocenę charakteru postanowień umownych. Tym samym wnioski dowodowe pozwanego zmierzające do wykazania w jaki sposób pozwany wykonywał zakwestionowane przez powodów klauzule umowne, nawet jeżeli ostatecznie taki sposób wykonywania prowadził do pozycjonowania kredytobiorców korzystających z kredytowania z zastosowaniem klauzuli indeksacyjnej w stosunku do kredytobiorców nie korzystających z takiego kredytowania pozostaje bez wpływu na ocenę klauzul. Bezzasadność dowodu z opinii biegłego na obie wskazywane w odpowiedzi na pozew okoliczności, została już wyżej wykazana. Zwrócić należy uwagę, iż również przywoływana zarówno w odpowiedzi na pozew, jak i w zarzucie apelacyjnym, opinia prawna pozostaje tu bez znaczenia. Ogólnie tylko należy wskazać, iż tezy tej opinii pozostają w sprzeczności ze stanowiskami wyrażanymi w kolejnych orzeczeniach zarówno przez Sąd Najwyższy, jak i Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które Sąd Apelacyjny w tym składzie w pełni podziela, co zostało już wyżej opisane. Ostatni z zarzutów naruszenia prawa procesowego, wskazujący, iż kryteria ustalania przez pozwanego kursu walutowego, które ostatecznie decydują o kursie ogłoszonym w tabeli nie pozostają w gestii banku, ponownie dotyczył sposobu wykonywania umowy przez pozwanego i jak już wyżej wskazano pozostawał bez wpływu na ocenę charakteru zawartych w umowie klauzul. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego jako bezzasadną – stosownie do art. 385 Kodeksu postępowania cywilnego. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 391 § 1 k. p. c. oraz § 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.). Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji. a
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.