w zw. z art. 36a ust. 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Zgodnie z treścią art.
k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Do obowiązku sądu orzekającego w konkretnej sprawie należy uzasadnienie, z jakich powodów uznaje poszczególne postanowienia za niedozwolone, odwołując się do reguł etycznych uczciwego i lojalnego postępowania w obrocie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 03 lutego 2006r., I CK 297/05). Sąd Rejonowy rozpoznając niniejszą sprawę w treści uzasadnienia wyraźnie wskazał, że w jego ocenie zapisy dotyczące prowizji przy ustalonych już odsetkach umownych stanowią w istocie obejście przepisów o odsetkach maksymalnych i stanowią dla pożyczkodawcy dodatkowe źródło zysku. Pogląd ten również podzielił Sąd Okręgowy w składzie rozpoznającym niniejszą apelację. Oceniając postanowienia umów dotyczące wynagrodzenia prowizyjnego ustalonego przez kredytodawcę należy stwierdzić, że powódka nie wykazała, aby postanowienia te zostały uzgodnione indywidualnie z pozwaną. Stanowiły one część narzuconego pozwanej wzorca stosowanego w działalności kredytodawcy. Kształtowały one obowiązki pozwanej w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jej interesy. W ocenie Sądu Okręgowego postanowienia umów dotyczące nałożenia na pozwaną obowiązku zapłaty bardzo wysokich prowizji, o wartości ok. 80% kwoty udzielonej pożyczki, miały na celu obejście prawa. Można uznać, iż tego rodzaju prowizja miała na celu osiągnięcie skutków, które są prawnie zakazane (tak np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2006r., II CSK 101/05). Konsekwencją uznania więc, że określenie prowizji w tak znacznej wysokości ma na celu obejście prawa, a to obejście przepisów ograniczających wysokość odsetek maksymalnych, jest uznanie, że te postanowienia umów pożyczek dotyczące prowizji, nie wiążą pozwanej. Pomimo, że w umowach pożyczek kwota wynagrodzenia mieściła się w limicie określonym w art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim, w ocenie Sądu Okręgowego, postanowienia umów w tym zakresie naruszały dobre obyczaje, a także w sposób rażący interes pozwanej. Powódka nie wskazała na żadne okoliczności, które uzasadniałyby wysokość zastrzeżonych prowizji, ukazujące jej adekwatność do nakładu pracy i podjętych działań pracowników pożyczkodawcy czy ponoszonych wydatków, albo szczególnie wysokie ryzyko kredytowe jakie musiał ponieść. Pożyczkodawca w sposób arbitralny nałożył na pożyczkobiorcę ciężar i ryzyko związane z prowadzoną przez siebie działalnością na pozwaną. W niniejszej sprawie doszło do naruszenia interesów konsumenta, które przejawia się przede wszystkim w sferze ekonomicznej. Nie budziło również wątpliwości Sądu Okręgowego, że korzyści z wykupienia Twojego Pakietu były pozorne. Powódka w żaden sposób nie wykazała, że pobrana kwota stanowiła rzeczywisty koszt oferowanej usługi. Sam fakt zgodności prowizji i opłaty za (...) z ustawą nie wyłącza możliwości uznania postanowienia umownego za abuzywne. Art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim nie zapewnia dowolności w kształtowaniu wysokości tychże opłat aż do wysokości opłat maksymalnych. Ustawodawca restrykcyjnie ograniczył swobodę ustalania kosztów obciążających konsumenta wprowadzając opisane wzorem do wyliczenia pojęcie „maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu/pożyczki”. Koszty maksymalne nie oznaczają „kosztów standardowych”, naliczanych niejako automatycznie. Wysokość naliczanych opłat dodatkowych musi się mieścić w granicach ustawowych i być uzasadniona okolicznościami konkretnego przypadku. Sąd Odwoławczy podziela stanowisko Sądu Rejonowego, iż zawarte w analizowanych umowach pożyczek postanowienia dotyczące prowizji i opłaty za „(...)” są klauzulami abuzywnymi. W niniejszej sprawie należało więc uznać, że wskazane wcześniej klauzule abuzywne w całości nie wiążą pozwanej, bez ingerencji w ich treść. Za nieuzasadniony uznać należało zarzut powódki dotyczący naruszenia art. 10 prawa wekslowego w zw. z art. 6 k.c. Podkreślić trzeba, że pozwana w odpowiedzi na pozew podniosła zarzut braku podstaw do wypełnienia weksla, zarzut nieudowodnienia roszczenia oraz niewymagalności roszczenia z tytułu stosunku podstawowego - co do zasady i co do wysokości. W tej sytuacji przedmiotem badania sądu był stosunek podstawowy łączący strony, przy czym z uwagi na status pozwanej jako konsumenta, sąd był zobligowany do dokonania kontroli postanowień umów łączących strony pod kątem ich abuzywności ( por. orzeczenie TSUE w sprawie C-397/11). Mając powyższe na uwadze, należało uznać, że postanowienia umowne dotyczące wynagrodzenia prowizyjnego i opłaty za (...) stanowią klauzule abuzywne i nie wiążą pozwanej. Przepis art.
wprowadza sankcję bezskuteczności wobec niedozwolonych postanowień umownych. Sankcją tą objęte są jedynie te postanowienia, które mają charakter klauzul niedozwolonych, natomiast pozostała część umowy pozostaje ważna. Jednocześnie sąd nie może – stwierdzając bezskuteczność klauzuli jako niedozwolonej – zastąpić takiej klauzuli innym postanowieniem (por. Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz, red. Gutowski, komentarz do art. 3851 k.c., Legalis). Po wyeliminowaniu spornych klauzul z istotnych dla sprawy umów pożyczek i rozliczeniu dokonanych przez pozwaną wpłat, pozwana winna zatem zwrócić powodowi kwotę 176 zł wraz z odsetkami umownymi, o czym Sąd I instancji orzekł w punkcie II zaskarżonego wyroku. Mając to wszystko na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację powoda jako bezzasadną. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 5 i § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Małgorzata Radomska-Stęplewska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.