← Polska

I C 1378/16

Sygn. akt I C 1378/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 lipca 2020 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Małgorzata Franczak-Opiela po rozpozn

§ 1pkt 2 k.p.c. Sąd pominął wniosek dowodowy powoda o zobowiązanie pozwanej do przedłożenia testamentu sporządzonego przez J. S.

(3)na jej rzecz jako nieistotny dla rozstrzygnięcia tej sprawy. Na podstawie art.

§ 1pkt 4 k.p.c.

Sąd pominął wnioski dowodowe powoda z protokołów zeznań stron w sprawie I C 1027/12 i I C 34/13 tut Sądu sporządzonych w formie zapisu dźwiękowego, jako niemożliwe do przeprowadzenia, ponieważ pełn. powoda na rozprawie w dniu 14.11.2017 roku-k. 297/2 został zobowiązany do wskazania w terminie 1 miesiąca z których protokołów wskazanych spraw domaga się dopuszczenia z dokładnym określeniem czasu nagrania zeznań konkretnych osób. W wyznaczonym terminie tych dokładnych danych pełnomocnik powoda nie podał, co uniemożliwiło przeprowadzenie zawnioskowanych dowodów. Na podstawie art. 235

(2)§ 1 pkt 6 k.p.c. Sąd pominął wniosek dowodowy powoda dotyczący oględzin nieruchomości, ponieważ powód nie oznaczył faktów, które miały zostać wykazane tym dowodem zgodnie z art. 235
(1)k.p.c. Ponadto dowód ten był niemożliwy do przeprowadzenia (235
(2)§ 1 pkt 4 k.p.c.) w związku ze zmianą własności nieruchomości, której oględziny miały dotyczyć na rzecz osoby trzeciej i nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy (235
(2)§ 1 pkt 2 k.p.c.,) ponieważ budynek po sprzedaży został przystosowany do zamieszkania, nie znajduje się zatem w stanie sprzed ustania wspólności ustawowej małżeńskiej stron, a ten moment miał znaczenia dla wysokości kosztów nakładów pozostających do rozliczenia między byłymi małżonkami. Na podstawie art.

§ 1pkt 4 k.p.c.

Sąd pominął wnioski dowodowe powoda o przeprowadzenie dowodu z protokołu rozprawy z akt III RC 82/12 i odpowiedzi na pozew w sprawie I C 1027/12 jako niemożliwe do przeprowadzenia, ponieważ dowodów z tych dokumentów mimo zobowiązania -k. 297/2 pełnomocnik powoda nie przedłożył w terminie. Pominięto dowód z zeznań świadków P. i J. S.

(4)z uwagi na ich cofnięcie przez pozwaną k. 457-458. Sąd zważył, co następuje: Powództwo zasługuje na uwzględnienie w całości. Wobec zwrotu pozwu w części rozszerzonej ostatecznie powód domagał się od pozwanej zapłaty kwoty 370 616, 53 zł objętej pozwem wraz z odsetkami od dnia złożenia pozwu dnia zapłaty tytułem spłaty nakładów zainwestowanych przez niego osobiście na budynek mieszkalny poł w Z. na oś. (...) na dz. ewid 70 obj KW (...) stanowiącej majątek odrębny pozwanej oraz jako darowizny uczynionej na jego rzecz przez W. S.
(1)przez zakup materiałów budowalnych. Jako podstawę swoich roszczeń wskazywał art. 45 §1 zd. 2 k.r.o., czyli domagał się rozliczenia tych nakładów, które poniósł z majątku osobistego na majątek wspólny. Pozwana natomiast podkreślała, że powództwo należy oddalić skoro powód dochodzi zwrotu nakładów z jego majątku osobistego na majątek osobisty żony, ponieważ takie roszczenie nie jest objęte dyspozycją art. 45 §1 k.r.o. Dla ustalenia podstawy materialnej rozliczenia stron zasadnicze znaczenie miała zatem ocena czy nakłady jakie czynił powód na budowę domu mieszkalnego na nieruchomości stanowiącej osobny majątek pozwanej, pochodzące m.in. z darowizn czynionych przez jego ojca W. S.
(1)poprzez zakup materiałów budowanych i zainwestowane osobiście przez powoda były nakładami poczynionymi z jego majątku osobistego czy wspólnego małżonków. Przepis art. 45 § 1 k.r.o. stanowi bowiem, że każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek odrębny; może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swego majątku odrębnego na majątek wspólny, przy czym zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny. Treść art. 45 § 1 k.r.o. pozwala przyjąć, że przepis ten - jako materialnoprawna podstawa rozliczenia małżonków - dotyczy zwrotu nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny jednego z małżonków oraz z majątku odrębnego na majątek wspólny. Przepis ten nie rozstrzyga natomiast sposobu rozliczenia nakładów dokonanych z majątku odrębnego jednego z małżonków na majątek odrębny drugiego z małżonków, podstawę materialnoprawną tych rozliczeń stanowią zatem przepisy kodeksu cywilnego- tak SN w uzasadnieniu wyroku z dnia 7.06.2002 roku IV CKN 1108/00. Co istotne w przypadku braku majątku wspólnego do rozpoznania roszczeń z tytułu zwrotu wydatków i nakładów, a także długów, o których mowa w przepisie art. 45 k.r.o., właściwy jest wówczas tryb procesowy, z tym że materialnoprawną podstawą rozstrzygania pozostaje przepis art. 45 k.r.o. jako lex specialis w stosunku do przepisów kodeksu cywilnego o zwrocie nakładów na cudzą rzecz lub o bezpodstawnym wzbogaceniu. W uzasadnieniu uchwały SN z dnia 16.12.1980 roku III CZP 46/80 wyrażono stanowisko, że w postępowaniu o podział majątku wspólnego rozliczeniu podlegają również nakłady z majątku odrębnego małżonków na majątek odrębny jednego z nich. W uzasadnieniu tej uchwały dokonano jednak istotnego zastrzeżenia, które pozwala uznać, że stanowisko to jest uzasadnione jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w których zachodzi potrzeba kompleksowego rozliczenia małżonków w jednym postępowaniu ze względu na przedmiot majątkowy, którego dotyczy to postępowanie, w szczególności zaś, gdy na rzecz stanowiącą majątek odrębny jednego z małżonków dokonano nakładów zarówno z majątku wspólnego, jak i z majątków odrębnych małżonków. Jednak jeżeli "na przedmiot majątkowy stanowiący majątek odrębny jednego z małżonków dokonano nakładów zarówno z majątku wspólnego, jak i z majątku odrębnego małżonków", to wyjątkowo "nakłady z majątku odrębnego jednego z małżonków na majątek odrębny drugiego podlegają rozliczeniu z majątku wspólnego" (wyrok SN z dnia 7 czerwca 2002 r., IV CKN 1108/00, OSNC 2003, nr 9 poz. 123). Doktryna podziela to stanowisko, wskazując, że podstawę materialnoprawną tych rozliczeń stanowią przepisy k.c. W świetle dokonanych ustaleń opartych częściowo na zeznaniach stron i przesłuchanych w sprawie świadków twierdzenia powoda, doprecyzowane podczas składania zeznań, iż część nakładów na budowę domu poniósł z darowizn jakie uczynił jego ojciec W. S.
(1)tylko na jego rzecz oraz ze środków które sam zainwestował, a tym samym, że środki te stanowiły jego majątek osobisty, są bezzasadne. Podobnie Sąd ocenił twierdzenia pozwanej, iż powód domaga się rozliczenia nakładów z jego majątku osobistego na majątek osobisty żony. W przedmiotowej sprawie nie zostało wykazane by poza istniejącym majątkiem osobistym pozwanej w postaci działki nr (...) obr. (...) w Z., obj. KW nr (...) na oś. (...), powód posiadał własny majątek osobisty. Od momentu zwarcia związku małżeńskiego w 1995 roku na mocy art. 31 § 1 k.r.o. strony łączył ustrój wspólności ustawowej małżeńskiej. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 7.03.1969 r., III CZP 10/69, OSNC 1970/4, poz. 53, podkreślił, że: „w świetle art. 32 § 1 k.r.o. każdy przedmiot nabyty w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub jednego z nich stanowi dorobek małżonków z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w art. 33 k.r.o. Z tej ustawowej definicji dorobku wynika, że obejmuje on wszelkie przedmioty niezależnie od ich charakteru i sposobu nabycia, a więc również niezależnie od tego, czy oboje lub tylko jeden małżonek je nabył oraz czy nabycie nastąpiło na nazwisko obojga małżonków lub tylko jednego z nich”. W ocenie Sądu ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny pozwala zakwalifikować wszystkie darowizny poczynione przez ojca powoda W. S.
(1)i ojca pozwanej J. S.
(3)jako darowizny, które weszły do majątku wspólnego ówczesnych małżonków J. i J. S.
(2). Podkreślenia wymaga bowiem, że w czasie gdy ojcowie stron dokonywali darowizn nie było między nimi a małżonkami żadnych szczególnych ustaleń, że czynione darowizny mają wejść do majątku osobistego danego małżonka. Co więcej strony funkcjonowały wówczas jako rodzina, która borykała się z problemem lokalowym- braku posiadania własnego domu oraz trudnościami finansowymi, ponieważ nie posiadali wystarczająco dużo środków aby zrealizować plany budowy domu. Powód od początku zadawał sobie sprawę z tego, że dom budowany jest na działce pozwanej. Ponadto rodzina powoda i pozwanej pomagała finansowo i fizycznie przy budowie domu stron, taktując to jako pomoc dla nich obydwojga. Według wspólnych ustaleń obu rodzin generacyjnych małżonków, to rodziny te miały wspomagać strony finansowo w budowie domu, przy czym deklaracje pokrycia kosztów budowy otrawcie złożyli rodzice powoda. Głównym celem najbliższych stron było udzielnie im pomocy i wsparcia finansowego, bez dodatkowego dzielenia małżonków i ich majątków. To, że ojcowie stron dokonywali darowizn do majątku wspólnego małżonków potwierdza i sytuacja poróżnienia małżonków z 2005 roku, gdy powód pod wpływem swoich rodziców wymuszał na pozwanej przekazanie połowy nieruchomości w Z., na której trwała budowa. I po tym wydarzeniu nie zostały ani między małżonkami ani między ich rodzinami generacyjnymi poczynione żadne ustalenia do sposobu przekazania darowizn do majątków osobistych małżonków, co świadczy niezbicie o tym, że pomoc finansową w formie darowizn od ojców obydwie strony otrzymywały do majątku wspólnego, w ramach którego dalej budowali wspólnie dom i utrzymywali rodzinę. Tylko na potrzeby tej sprawy strony podkreślały, że czynione przez ich ojców darowizny miały charakter przysporzeń wchodzących w skład ich majątków osobistych. Tymczasem jeszcze w toku sprawy I C 34/13 m.in. podczas składania oświadczeń na rozprawach (k. 166 i 193/2) strony reprezentowane przez profesjonalnych pełnomocników podkreślały, że małżonkowie ze wspólnych środków na gruncie pozwanej wznieśli budynek. Podkreśli, że darowizny czynili rodzice obu stron na rzecz małżonków. Ponadto gdyby intencją J. S.
(3)i W. S.
(1)było rozróżnianie darowizn i czynienie ich konkretne tylko i wyłącznie na rzecz swojego dziecka, to zostałoby to wyraźnie zaznaczone. Przede wszystkim darowizny miałyby formę pisemną, tak jak w przypadku darowizny działki przez ojca pozwanej na jej rzecz z wyraźnym zastrzeżeniem, że nieruchomość wchodzi do jej majątku osobistego. Podkreślić należy, że do majątku wspólnego małżonków zgodnie z art. 31 § 2 pkt 1 kro wchodziły m.in. pobrane dochody z wynagrodzenia za pracę. Oboje małżonkowie pracowali : powód wraz z ojcem, prowadząc usługi przewozu osób, pozwana w mniejszym zakresie i rzadziej z uwagi na sprawowaną opiekę nad dziećmi. Podkreślenia jednak wymaga, że strony jako ówcześni małżonkowie w okresie budowy domu tj. latach 2003-2009 prowadzili też wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami powoda. Nie mieli osobnego budżetu domowego i własnych oszczędności. Wspólnymi finansami zarządzali rodzice powoda. Co więcej powód mimo, że pracował u ojca do 2002 roku jako pracownik, a później współpracował z nim jako wspólnik spółki cywilnej nigdy nie pobierał konkretnego, kwotowo sprecyzowanego wynagrodzenia z tytułu pracy. W związku z tym rodzice powoda zobowiązali się do pokrywania pełnego utrzymania rodziny stron. To oni z rozliczanych w ramach prowadzonej działalności przewozu osób środków, gromadzili je. W skład tych środków wychodziły m.in oszczędności powoda, których wysokości nie da się ustalić. Środki te rodzice powoda przeznaczali na budowę domu na działce pozwanej. Przy tak złożonej zależności finansowej stron od rodziców powoda, trudno w tej chwili jednoznaczne przesądzić czy ojciec powoda dokonując zakupów materiałów budowalnych na swoje nazwisko nie dysponował właśnie oszczędnościami powoda. Nie budziło natomiast żadnej wątpliwości Sądu, że powód nie dysponował żadnym osobistym majątkiem uzyskanym od ojca w formie darowizny. Wszystko co małżonkowie uzyskali w czasie trwania związku małżeńskiego od rodzin generacyjnych na budowę domu stanowiło ich majątek wspólny, z którego czynili nakłady na majątek osobisty pozwanej. Wartość poniesionych nakładów na budowę domu na działce nr (...) obr. (...) w Z., obj. KW nr (...) według stanu na dzień 14.09.2012 roku i aktualnych cen z odliczeniem zabranych w lutym 2014 roku przez powoda z tego budynku, okien, drzwi garażowych i części pokrycia dachowego obliczył biegły T. P. na kwotę 849.424,71 zł netto. Zgodnie z art. 43 §1 kro oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Stosując to domniemanie Sąd uznał, że pozwana winna zwrócić powodowi połowę wyliczonych przez biegłego nakładów poniesionych z majątku wspólnego małżonków na jej majątek osobisty, ale wobec żądania powoda zapłaty kwoty niższej niż wyliczona przez biegłego wartość połowy nakładów sąd zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę dochodzoną pozwem. Na gruncie przedmiotowej sprawy nie zostało obalone domniemanie równości udziałów w majątku wspólnym wynikające z powyższego przepisu. Sam powód konstruując żądanie pozwu odwoływał się do połowy należnych mu, a pokrytych na budowę domu na działce pozwanej w stanie surowym otwartym kosztów zarówno według pierwotnego jak i sprecyzowanego żądania. W toku niniejszej sprawy strony starały się jedynie wykazać większy wkład w budowę domu po swojej strony przy wsparciu finansowym swojej rodziny generacyjnej, lecz to nie obalało domniemania równości udziałów w majątku wspólnym. Zresztą zasada równości udziałów w majątku wspólnym może zostać z ważnych powodów zmodyfikowana przez wskazanie, że udział jednego z małżonków jest większy niż drugiego. Jak jednak podkreśla SN, odejście od zasady równości udziałów możliwe jest jedynie wtedy, gdy małżonek, przeciwko któremu skierowane jest żądanie, w sposób rażący i uporczywy nie przyczynia się do powiększania majątku wspólnego stosownie do swych sił i możliwości zarobkowych. Nie w każdym zatem przypadku istnienia różnicy w przyczynianiu się do powiększenia majątku wspólnego art. 43 § 2 k.r.o. powinien być zastosowany (por. postanowienie SN z 26.11.1973 r., III CRN 227/73, OSNCP 1974/11, poz. 189; postanowienie SN z 30.11.1972 r., III CRN 235/72, OSNCP 1973/10, poz. 174). Nie można też jak to czynił powód, wskazując na składowe swojego roszczenia osobno ujmować darowizny poczynionej przez W. S.
(1)w formie zakupu materiałów budowalnych, od nakładów jakie w formie zakupu tych materiałów jakie W. S.
(1)przekazał do dyspozycji stron, a które następnie zostały wbudowane w stan surowy domu na działce pozwanej. Takie rozróżnienie jak w pozwie zaprezentował powód doprowadziłoby do podwójnego rozliczenia tych samych nakładów raz jako darowizny, a drugi raz jako nakładów wbudowanych w stan surowy. Należy podkreślić, że niniejsza sprawa dotyczyła tylko rozliczenia tych nakładów między byłymi małżonkami, a nie samych darowizn. W ramach rozliczenia nakładów z majątku wspólnego stron na rzecz majątku osobistego pozwanej uwzględniono materiały budowlane zakupione przez ojca powoda, które wykorzystano na potrzeby wybudowania stanu surowego otwartego budynku, z odliczaniem części pokrycia dachowego, bram garażowych i okna garażowego, które powód zdemontował i zabrał. Ustawowe odsetki od uwzględnionego żądania tj. kwoty 370.616,57 zł zasądzono od dnia następnego po doręczeniu odpisu pozwu pozwanej, co nastąpiło 18.04.2016 roku (k.190) na podstawie art. 455 w zw. z art. 481 k.c., gdyż dopiero od tej daty pozwana wiedząc o roszczeniu powoda sprecyzowanym kwotowo, pozostawała w opóźnieniu w płatności. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w oparciu o art. 102 k.p.c. Pozwana została zwolniona od kosztów sądowych w całości oraz korzystała z pomocy pełnomocnika z urzędu. Przegrała proces w całości. W związku z powyższym Sąd ze środków Skarbu Państwa wypłacił wynagrodzenie reprezentującemu ją pełnomocnikowi z urzędu w oparciu o stawki taryfowe, powiększone o VAT. Odstąpił od obciążania pozwanej pozostałymi kosztami sądowymi oraz kosztami poniesionymi przez powoda i kosztami jego zastępstwa prawnego. Pozwana opiekuje się dziećmi stron, w tym dwiema niepełnosprawnymi córkami, na które pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Nie ma żadnego majątku, ani możliwości dorobienia. Pozostaje w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Powyższe w ocenie Sądu uzasadnia zatasowanie normy z art. 102 k.p.c.

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.