k.s.h., spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki przedsiębiorcy przekształcanego. Osoba fizyczna, o której mowa w art. 551 § 5, staje się z dniem przekształcenia wspólnikiem albo akcjonariuszem spółki przekształconej (art.
Jednocześnie art. 584 4 k.s.h. przewiduje, że do przekształcenia przedsiębiorcy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące powstania spółki przekształconej, jeżeli przepisy tego rozdziału nie stanowią inaczej. Biorąc pod uwagę wskazane przepisy, nie ulega wątpliwości, że należy przyjąć koncepcję kontynuacji podmiotu przekształconego - w istocie jest to ten sam podmiot działający w odmiennej formie prawnej, przy którym pozostają m.in. wszelkie prawa i obowiązki ze sfery cywilnoprawnej, administracyjnoprawnej, praw członkowskich i pracowniczych (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2015r., sygn. akt I PK 231/15, Lex nr 2043736 i z dnia 3 lutego 2006r., sygn. akt I CK 361/05, OSNC 2006/11/189). Potwierdzeniem tego jest także art. 584 13 k.s.h., zgodnie z którym osoba fizyczna, o której mowa w art. 551 § 5, odpowiada solidarnie ze spółką przekształconą za zobowiązania przedsiębiorcy przekształcanego związane z prowadzoną działalnością gospodarczą powstałe przed dniem przekształcenia, przez okres trzech lat, licząc od dnia przekształcenia. W świetle zacytowanej regulacji przekształcony przedsiębiorca odpowiada osobiście solidarnie ze spółką przekształconą za własne zobowiązania powstałe przed dniem przekształcenia związane z prowadzoną uprzednio działalnością gospodarczą. Opisywane unormowanie było konieczne z uwagi na to, że przekształcenie odbywa się na zasadzie quasi-kontynuacji i bez komentowanego przepisu zobowiązania osoby fizycznej stawałyby się zobowiązaniami spółki, a wobec braku zbycia przedsiębiorstwa na rzecz spółki nie znalazłby zastosowania przepis art. 55 4 k.c. (zob. również T. Szczurowski, Przekształcenie..., op. cit., s. 48, który wskazuje, że komentowana regulacja ustanawia solidarną odpowiedzialność przedsiębiorcy przekształcanego ze spółką przekształconą). Odpowiedzialność, o której mowa w komentowanym przepisie, nie jest odpowiedzialnością za szkodę. Przedsiębiorca odpowiada nie za szkodę wyrządzoną niewykonaniem zobowiązania przez spółkę, lecz za samo wykonanie tego zobowiązania (zob. T. Szczurowski, Skutki przekształcenia przedsiębiorcy w kontekście odpowiedzialności za zobowiązania, PPH 2017, nr 9, s. 52 i n.). Zakres podmiotowy przewidzianej w art. 584 13 k.s.h. odpowiedzialności za zobowiązania obejmuje dwa podmioty: przekształconą spółkę kapitałową oraz osobę fizyczną będącą przedsiębiorcą przekształcanym. Ich odpowiedzialność jest solidarna. Spółka, która w myśl art.
stała się podmiotem zobowiązań dotychczasowego przedsiębiorcy jednoosobowego, odpowiada w takim przypadku za własny dług. Natomiast osoba fizyczna będąca przedsiębiorcą przekształcanym, która stała się jedynym wspólnikiem lub akcjonariuszem takiej spółki (art.
k.s.h.), odpowiada za dług cudzy, skoro zobowiązania obciążają spółkę jako osobę prawną. Komentowany przepis wprowadza więc konstrukcję ustawowego przystąpienia do długu (kumulatywnego przejęcia długu), gdyż na jego podstawie wierzyciele uzyskują z mocy prawa poza głównym dłużnikiem, czyli spółką, drugiego dłużnika w osobie jej jedynego wspólnika albo akcjonariusza. Zakres przedmiotowy odpowiedzialności osoby fizycznej będącej przedsiębiorcą przekształcanym obejmuje zgodnie z art. 584 13 k.s.h. zobowiązania przedsiębiorcy przekształcanego związane z prowadzoną działalnością gospodarczą powstałe przed dniem przekształcenia. Po pierwsze, według kryterium podmiotowego są to zobowiązania „przedsiębiorcy przekształcanego”. Oznacza to, że dyspozycja art. 584 13 k.s.h. obejmuje tylko te zobowiązania, które powstały po stronie przedsiębiorcy przekształcanego, a następnie stały się zobowiązaniami spółki przekształconej. Po drugie, zastosowanie kryterium przedmiotowego wyraża się w tym, że odpowiedzialność z art. 584 13 k.s.h. obejmuje tylko zobowiązania związane z prowadzoną przez przedsiębiorcę jednoosobowego we własnym imieniu działalnością gospodarczą. Należy przy tym uznać, że są to zobowiązania pozostające w bezpośrednim związku z taką działalnością, w ramach których przedsiębiorca przekształcany występował i był zobowiązany jako przedsiębiorca. Pojęcie „zobowiązania związane z działalnością gospodarczą” obejmuje swym zakresem również zobowiązania powstałe w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej. Oczywiście komentowany przepis dotyczy tej działalności gospodarczej, którą wykonywał przedsiębiorca przekształcany, czyli w zakresie której doszło do przekształcenia. Nie odnosi się więc do zobowiązań związanych z prowadzeniem przez taką osobę fizyczną innej działalności gospodarczej, niepodlegającej przekształceniu, gdyż jedna osoba fizyczna może prowadzić jednoosobowo kilka rodzajów działalności gospodarczej w ramach oddzielnych przedsiębiorstw. Przewidziana tym przepisem odpowiedzialność nie obejmuje również zobowiązań osoby fizycznej będącej przedsiębiorcą przekształcanym, niezwiązanych z jej działalnością gospodarczą lub zawodową, bądź związanych tylko pośrednio, a więc takich, w ramach których występowała ona jako konsument (art. 22 1 k.c.). Ponadto zobowiązaniami związanymi z prowadzoną działalnością gospodarczą są zarówno zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, jak i publicznoprawnym, chyba że przepisy szczególne przewidują inne zasady odpowiedzialności (zob. wyrok NSA w W. z dnia 5 lipca 2016r., (...) 463/15, LEX nr 2118212). Trzecie kryterium wyznaczające zakres przedmiotowy odpowiedzialności uregulowanej w art. 584 13 k.s.h. ma charakter czasowy i wyraża się w objęciu tym zakresem zobowiązań powstałych przed dniem przekształcenia. Oznacza to, że decydujące znaczenie odgrywa moment powstania zobowiązania, a nie termin jego wykonania czy wymagalności. W przypadku zobowiązań o charakterze ciągłym, gdy przedsiębiorca przekształcany zobowiązany był do świadczeń o charakterze okresowym (np. czynsz), odpowiedzialność obejmuje te długi z tytułu poszczególnych świadczeń, które powstały przed dniem przekształcenia. W przypadku zobowiązań składkowych z mocy art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należy stosować art. 112b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (dalej jako o.p.). Odpowiedzialność w tym przepisie określona także jest odpowiedzialnością solidarną, przepis ten przewiduje bowiem, że jednoosobowa spółka kapitałowa powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z tą osobą fizyczną za powstałe do dnia przekształcenia zaległości podatkowe przedsiębiorcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Artykuł 112b o.p. jest też związany z art. 93a § 4 o.p., który stosowany w oparciu o art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, odpowiednio do składek, wprowadza następstwo prawne spółki kapitałowej w stosunku do przedsiębiorstwa osoby fizycznej. Jednoosobowa spółka kapitałowa powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną wstępuje w przewidziane w przepisach prawa podatkowego prawa przekształcanego przedsiębiorcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, z wyjątkiem tych praw, które nie mogą być kontynuowane na podstawie przepisów regulujących opodatkowanie spółek kapitałowych. We wskazanym kontekście należało rozważyć, czy w sytuacji, gdy organ rentowy rozstrzygnął o odpowiedzialności W. R., pomijając spółkę (...) i jej odpowiedzialność za zobowiązania przekształconego przedsiębiorcy, która w tej sytuacji odpowiada za dług własny, a przekształcany przedsiębiorca na zasadzie solidarności za dług przekształconej spółki, konieczne było przeprowadzenie postępowania z udziałem tejże spółki. Przed udzieleniem odpowiedzi należy wskazać, że kwestia treści decyzji przenoszącej odpowiedzialność za zaległość składkową na osoby trzecie – w kontekście odpowiedzialności członków zarządu spółek kapitałowych - budziła kontrowersje interpretacyjne w judykaturze, szczególnie sądów administracyjnych. W uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2009r . ( I (...) 4/08, LEX nr 486211) przyjęto, że art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej nakłada na organ podatkowy obowiązek prowadzenia postępowania w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o. wobec wszystkich osób mogących ponosić taką odpowiedzialność. Z kolei w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 15 października 2009r., I UZP 3/09, OSNP 2011 nr 1-2, poz. 13) przyjęto, że decyzja organu rentowego powinna być wydana wobec wszystkich członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Natomiast w uchwale składu powiększonego z dnia 16 kwietnia 2014r. (I UZP 2/13, OSNP 2014 Nr 10, poz. 147) wskazano, że organ rentowy po wydaniu jednej prawomocnej decyzji obejmującej wszystkich członków zarządu lub kilku kolejnych prawomocnych decyzji obejmujących łącznie wszystkich członków zarządu, przenoszących na te osoby odpowiedzialność za zaległości składkowe spółki, może, stosownie do art. 366 § 1 k.c., żądać zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności w całości lub w części od wszystkich dłużników łącznie, od kliku z nich lub od każdego z osobna. Tak ukształtowane zależności prowadzą do wniosku, że obowiązkiem organu rentowego jest wszczęcie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich przeciwko wszystkim osobom mogącym taką odpowiedzialność ponosić ze względu na okres wykonywania obowiązków członka zarządu. Tym samym decyzja (decyzje) kończąca to postępowanie powinna rozstrzygać (pozytywnie lub negatywnie) o odpowiedzialności wszystkich (tak określonych) członków zarządu. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 11 lutego 2021r. ( (...) 7/21, Lex nr 3119755) w razie stwierdzenia, że pozwany wydał decyzję tylko na jednego członka zarządu, a co do innego w ogólne nie zajął stanowiska w sprawie (nie wydał decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności ani nie wyłączył jej wprost), nie byłoby odpowiedzialności solidarnej z odwołującym się. Jest to konsekwencja mechanizmu, zgodnie z którym członkowie zarządu stają się odpowiedzialni solidarnie dopiero wówczas, gdy organ podatkowy doprowadzi, przez wydanie decyzji ostatecznej, do powstania po ich stronie zobowiązania. Na organie zaś ciąży obowiązek wydania decyzji o odpowiedzialności wszystkich podmiotów, które odpowiadają jako osoby trzecie. Jest to obowiązek, który ciąży na organie rentowym z mocy ustawy i nie budzi sprzeciwu. Innymi słowy, status osoby odpowiedzialnej za zobowiązania podatkowe podatnika można uzyskać jedynie w drodze decyzji, przy czym organ ją wydający nie jest uprawniony do tego, aby wybierać, które osoby spośród kręgu mogących potencjalnie ponosić taką odpowiedzialność, staną się stronami stosunku zobowiązaniowego o charakterze publicznoprawnym. Organom podatkowym (rentowym) nie przysługuje w tym zakresie uznanie administracyjne. Oznacza to, że na organie spoczywa obowiązek ustalenia kręgu takich osób i wydania w stosunku do nich takiej decyzji. W przypadku niewłaściwie ustalonego stanu faktycznego, a w konsekwencji - niewydania decyzji w stosunku do wszystkich podmiotów ponoszących solidarną odpowiedzialność, postępowanie obarczone jest istotną wadą. Pamiętać należy, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei w myśl art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie do art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Choć poglądy, o których mowa, zostały przedstawione w orzecznictwie w odniesieniu do członków zarządu spółek kapitałowych, to z racji tego, że odpowiedzialność przekształconej spółki i przekształcanego przedsiębiorcy, o jakiej mowa w art. 112b o.p., jest również ukształtowana na zasadzie solidarności, należy odnosić je do sytuacji, z jaką mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Tymczasem ogan rentowy nad okolicznością przekształcenia w trybie przepisów k.s.h. nie pochylił się w sprawie należycie, skutkiem czego jest stanowisko prezentowane w kolejnych pismach procesowych. Nie wskazał, by wobec (...) sp. z o.o. została wydana decyzja o odpowiedzialności za te same nieopłacone składki, których dotyczy decyzja zaskarżona w przedmiotowej sprawie. Nie doszło zatem do ukształtowania odpowiedzialności spółki i przedsiębiorcy, który został w taką spółkę przekształcony, na zasadzie solidarności, która wynika tak z przepisów kodeksu spółek handlowych, jak i z Ordynacji podatkowej. Sąd tej wadliwości nie jest w stanie naprawić w toczącym się postępowaniu, ponieważ (...) sp. z o.o. nie brała udziału w postępowaniu przed organem rentowym. Z kolei jej wezwanie jako zainteresowanego nie naprawiłoby wad, których dopuścił się organ rentowy, gdyż Sąd nawet takiego wezwania dokonując, nie byłby uprawniony, aby wbrew treści decyzji i wykraczając poza jej ramy, orzec o solidarnej odpowiedzialności spółki i (...). Kwestia ta powinna być przedmiotem na nowo przeprowadzonego przez ZUS postępowania z udziałem wszystkich podmiotów, które mogą ponosić odpowiedzialność solidarną za zaległe składki. Wobec tego Sąd zastosował art. 477 14 § 2 1 k.p.c. Przepis ten stanowi, że jeżeli decyzja nakładająca na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub obniżająca świadczenie, została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym, sąd uchyla tę decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. O kosztach zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 99 k.p.c. w zw. art. 98 § 1 i 3 k.p.c., zasądzając od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. – jako strony przegrywającej – na rzecz W. R. kwotę, która została ustalona na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r. poz. 265) oraz przy uwzględnieniu okoliczności, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek. W takiej sytuacji koszty zastępstwa procesowego powinny zostać ustalone według stawek liczonych od wartości przedmiotu sporu (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2019r., III UZP 9/19), a ta objęła należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami, które stanowią łącznie 177.069,40 zł (art. 126 1 § 3 k.p.c.). W tej sytuacji zasądzeniu od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego podlegała kwota 5.400 zł, o jakiej mowa w § 2 pkt 6 ww. rozporządzenia. W kontekście rozstrzygnięcia o kosztach, dodatkowego wyjaśnienia wymaga, że okoliczność, iż sąd uchylił decyzję, kierując sprawę do organu rentowego w celu jej ponownego rozpoznania, nie uchyla obowiązku orzeczenia w przedmiocie kosztów. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z 11 maja 2011r. (I UZ 3/11, LEX nr 1402599) oraz Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 1 lipca 2022r. (III AUa 1218/21, LEX nr 3419681) sąd rozstrzyga o kosztach procesu w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji (art. 108 § 1 k.p.c.), przy czym zgodnie z art. 108 § 2 k.p.c. w przypadku uchylenia wyroku i przekazania sprawy do rozpoznania sądowi pierwszej instancji pozostawia się temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. Przepis ten nie ma zastosowania w przypadku wydania wyroku sądu drugiej instancji uchylającego zarówno wyrok sądu pierwszej instancji jak i poprzedzającą go decyzję organu rentowego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu (art. 477
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.