postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostały uzgodnione indywidualnie, nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przyjętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (§ 4). Przy czym pod pojęciem konsumenta kodeks cywilny w art. 22 1 k.c. wskazuje osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Obie wskazane w art.
formuły prawne służą ocenie tego, czy klauzule umowne przekraczają zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej w zakresie kształtowania praw i obowiązków stron konsumenckiego stosunku obligacyjnego twórcy wzorca w zakresie kształtowania praw i obowiązków konsumenta ( porównaj: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 roku, I CK 832/04). W rozumieniu art.
„ rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast „działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. Abuzywne postanowienie umowne kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, która to sprzeczność rażąco narusza jego interesy. Istotą dobrych obyczajów jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien wyrażać się on informowaniem o wynikających z umowy uprawnieniach, niewykorzystywaniem uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty przy zawieraniu umowy i jej realizacji, rzetelnym traktowaniu konsumenta jako równorzędnego partnera umowy. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można więc uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Działania te potocznie określa się jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania ( porównaj: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2011 roku VI ACa 262/11). Przenosząc zatem powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu zasadność roszczenia budzi uzasadnione wątpliwości. Z analizy umowy pożyczki wynika, że stanowi ona sztandarowy wzorzec, formularz wykorzystywany przez powódkę przy zawieraniu umów. Z wyjaśnień pozwanego wynika niewątpliwie, że nie miał on żadnego wpływu na treść wniosku, albowiem on tylko przestawił, że potrzebuje określoną kwotę, a wszystkie formalności dokonała przedstawicielka powoda, a sama umowa została przez niego podpisana na parkingu samochodowym. Podkreślić należy, że przedstawione przez niego okoliczności związane z zawarciem umowy nie były kwestionowane przez stronę powodową, w związku z czym na mocy art. 230 k.p.c. należy uznać je za przyznane. Nadmienić należy, że powódka nie wskazywała przy zawieraniu umowy co składa się na kwotę kosztów pozaodsetkowych tj prowizji i Twój Pakiet, nie wykazała także, że w jakikolwiek sposób pozwany był informowany o wysokości tych kosztów, co ma wpływ na ich wysokość, a przede wszystkim, że miał jakikolwiek wpływ na ustalone warunki umowy. W ocenie Sądu roszczenie powódki należało w tej części oddalić, albowiem uwzględniając powołane na wstępie zważeń normy, należy uznać, że dodatkowe koszty pożyczki obejmujące prowizje i Twój Pakiet zostały określone na zawyżonym, nieznajdującym żadnego uzasadnienia, poziomie. Stanowią one niedozwolone klauzule umowne, przede wszystkim z uwagi na ich wysokości. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie, opłaty te – jak powyżej wskazano - zostały ustalone w stałej zryczałtowanej wysokości, niezależnie od faktycznie poniesionych wydatków, przez co dochodzi do braku ekwiwalentności świadczeń stron umowy pożyczki i skutkuje bezpodstawnym wzbogaceniem się strony powodowej. Wprowadzenie przez powódkę opłat w wysokości wskazanej w umowie godziło w dobre i uczciwe praktyki kupieckie oraz w sposób rażący naruszało interes pozwanej jako konsumenta. Jak powyżej wskazano do nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy uznać warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, jeżeli stają one w sprzeczności z wymogami dobrej wiary. Pozwany wyjaśnił, że nie miał wpływu na treść umowy, albowiem przedstawicielka powoda wszystkie dokumenty o przygotowała, a on je na parkingu podpisał. Zauważyć również należy, iż za niedozwolone klauzule umowne, w świetle art.
k.c., należy uznać takie postanowienie umowne, które pod postacią opłaty pobieranej formalnie na poczet pokrycia kosztów konkretnych czynności, w rzeczywistości stanowią dla pożyczkodawcy źródło dodatkowego zysku, ukryte przed konsumentem, pozwalającego mu omijać przepisy dotyczące wysokość odsetek maksymalnych oraz niedopuszczalności kary umownej za niespełnienie świadczenia pieniężnego (art. 483 § 1 k.c.). W umowie przewidziano, że za wynagrodzenie prowizyjne za udzielenie pożyczki pożyczkobiorca zobowiązuje się zapłacić 7.772 zł. Powód nie wykazał przy tym w żaden sposób wyliczenia ww. kwoty, biorąc pod uwagę całkowitą kwotę pożyczki, ww. kwota jest całkowicie dowolna i nie wynika z jakichkolwiek wyliczeń. Zaznaczyć należy, ze prowizja stanowi ponad 77% kwoty udzielonej pożyczki i brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia w tym zakresie, albowiem powódka pozwanemu nie wyjaśniła co składa się na jej wysokość. W ocenie Sądu od powoda, który działała jako profesjonalista i naliczał dodatkowe, wysokie opłaty, należy oczekiwać, ze poinformuje stronę o tak wysokich kosztach pożyczki, a nie tylko udostępni skomplikowany, obszerny formularz do podpisania. Nadmienić należy, że z analizy umowy pożyczki wynika, ze stanowi ona sztandarowy wzorzec, formularz wykorzystywany przez powódkę przy zawieraniu umów. Z wyjaśnień pozwanego wynika niewątpliwie, że nie miał on żadnego wpływu na treść. Jak już wskazano przedstawione przez pozwanego okoliczności związane z zawarciem umowy nie były kwestionowane przez stronę powodową. Podkreślić jednak należy, ze powódka nie wykazała, że w jakikolwiek sposób pozwany był informowany o wysokości tych kosztów, co ma wpływ na ich wysokość, a przede wszystkim, że miał ona jakikolwiek wpływ na ustalone warunki umowy, w szczególności na jej koszt. Powódka nie wykazała także, że w związku z zawarciem przedmiotowej umowy, takie koszty poniosła. Powyższych ustaleń nie zmienia okoliczność, że ustawodawca uchwalił art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim, albowiem przepis ten określa tylko górną granice kosztów pozaodsetkowych, których to pożyczkodawca przy zawieraniu umowy nie może przekroczyć. Nadal trzeba mieć na uwadze jakie są główne świadczenia stron umowy pożyczki, a w przypadku zawarcia przez strony odpłatnej umowy pożyczki, wynagrodzenie pożyczkodawcy winno być wyraźnie określone w umowie i co do zasady są to odsetki, co do których też górna granica została ustalona przez ustawodawcę. Ewentualna zapłata prowizji tzn jej wysokość musi być wyraźnie wykazana przez pożyczkodawcę aby umożliwić stronie ustalenie czy nie stanowi ona dodatkowych ukrytych kosztów. Nadmienić należy, że pożyczkodawca w kosztach pożyczki uwzględnił również opłatę przygotowawczą w wysokości 528 zł., która nie została zakwestionowana przez Sąd. Ponadto brak jest uzasadnienia pobrania od pozwanego kwoty z tytułu opłaty za Twój Pakiet, który gwarantował pozwanemu m.in. możliwość skorzystania z odroczenia rat pożyczki lub ich obniżenia. Nie budzi wątpliwości, ze koszt związany z Twoim pakietem musi być równoważny czyli odpowiadać korzyściom uzyskiwanym przez konsumenta. Niewątpliwe koszty poniesione przez pozwanego aby nabyć uprawnienia wynikające z ww. pakietu muszą pozostawać w ekonomicznym związku z korzyścią jaką otrzymał. Jak wynika umowy jest to możliwość skorzystania z odroczenia rat pożyczki lub ich czasowego obniżenia, przyspieszonej wypłaty pożyczki oraz pakietu powiadomień klienta, szczegółów opisanych w umowie. Z umowy wynika, że ponosząc opłatę w wysokości 1700 zł. pozwany nabył prawo do jednorazowego w całym okresie kredytowania, według swojego wyboru, skorzystania z bezpłatnego odroczenia maksymalnie dwóch kolejnych terminów płatności rat albo bezpłatnego obniżenia o 50 % maksymalnie czterech kolejnych rat. Zaznaczyć należy, że odroczone raty lub części obniżonych rat muszą być spłacone w dodatkowym okresie kredytowania. Ponadto pozwanemu przysługiwało prawo do przyspieszonej wypłaty oraz pakiet powiadomień klienta za pośrednictwem SMS-a. Podkreślić należy, ze ww. uprawnienia jakie otrzymał pozwany za koszt 1700 zł. nie są adekwatne do ceny. Za możliwość zapłaty z opóźnieniem dwóch rat lub obniżenie o 50% czterech rat ( wysokość maksymalnie 2 pełnych rat) to należało ponieść opłatę w wysokości 1700 zł, czyli w wysokości przekraczającej wysokość dwóch rat, które wynikały z harmonogramu pożyczki. Niewątpliwe jest to bardzo niekorzystne dla pozwanego i godzi w jego interes, albowiem musi on dodatkowo ponieść koszty w wysokości wyższej niż dwie raty wynikające z harmonogramu za to, że być może skorzysta z możliwości, że dwie raty zapłaci później albo wysokość 4 rat będzie obniżona o 50%. Z punktu widzenia ekonomicznego takie unormowanie jest niecelowe. Nawet w przypadku skorzystania z ww. przewidzianych uprawnień, koszty nigdy nie zostaną zrekompensowane. Brak jest również jakiegokolwiek uzasadnienia aby ponosić tak wysokie koszty w celu przyspieszenia wypłaty bądź uzyskania sms-a. Za ww. usługi banki czy inne firmy pożyczkowe zazwyczaj nie pobierają dodatkowych opłat, bądź są one minimalne związane z kosztem ponoszonej usługi np. u operatora. Nadmienić należy, ze z zapisów umowy dotyczących Twojego Pakietu wynika, że pozwanemu przysługuje prawo do „odroczenia rat” jak i „obniżenia rat” bezpłatnie, a tym samym są to kolejne zapisy umowy, które wprowadzają pozwaną w błąd. W ocenie Sądu wątpliwość wywołuje stwierdzenie „bezpłatność” skorzystania z ww. uprawnień, jeżeli opłata za taką możliwość wynosi 1700 zł. Możliwość odroczenia płatności lub obniżenia wysokości rat nie jest bezpłatna, a określenie „bezpłatne” ma tylko na celu ewidentnie wprowadzenie pozwanego w błąd. Wobec powyższego Sąd uznał, że roszczenie powoda w zakresie kwoty 7772 zł, (prowizja) i Twój Pakiet budzą uzasadnione wątpliwości i nie mogą zostać uwzględnione. Dlatego też roszczenie w tym zakresie podlega oddaleniu. W związku z powyższym Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda pozostałą do spłaty kwotę 4.173,27 zł. Wskazać należy, ze pozwany złożył wniosek o rozłożenie zaległego świadczenia na raty. Zgodnie z treścią art. 320 k.p.c. w szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w wyroku rozłożyć na raty zasądzone świadczenie. Takie wypadki zachodzą, jeżeli ze względu na stan majątkowy, rodzinny, zdrowotny spełnienie świadczenia przez pozwanego niezwłoczne lub jednorazowe spełnienie zasądzonego świadczenia przez pozwanego byłoby niemożliwe lub bardzo utrudnione albo narażałoby jego lub jego bliskich na niepowetowane szkody (vide: A. Jakubecki, Komentarz do art. 320 Kodeksu postępowania cywilnego, Lex Omega). Rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty ma jednak ten skutek, że wierzycielowi nie przysługują odsetki od ratalnych świadczeń za okres od daty wyroku do daty płatności poszczególnych rat ( uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna z dnia 22 września 1970 roku, III PZP 11/70, OSNC 1971, nr 4, poz. 61). W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, zasądzone roszczenie na mocy art. 320 k.p.c. należało rozłożyć na raty, z uwagi na sytuację materialną i osobistą pozwanego. Niezastosowanie w tym wypadku przepisu art. 320 k.p.c. mogłoby narazić ją i jej rodzinę na niepowetowaną szkodę. Zauważyć należy, że brak spłaty zobowiązania wynikającego z przedmiotowej umowy spowodowane było faktem trudnej sytuacji pozwanego, który miał problem z chorobą alkoholową, który się leczył, w miarę możliwości spłacał swoje zadłużenia, m.in. wobec powódki. Sytuacja rodzinna i majątkowa zmusiła go do zaciągnięcia pożyczki. Z. K. pracuje w firmie związanej z tłumikami, jego wynagrodzenie to minimalna krajowa, pomaga mu syn który mieszka z żona. Ma również zajęcie komornicze, w związku z innym zadłużeniem. Z uwagi na trudną sytuację osobistą i finansową pozwany pobrał inne pożyczki, które tez stara się spłacić. Komornik prowadzi postępowanie egzekucyjne, które będzie kontynuował. Strona powodowa nie zakwestionowała twierdzeń pozwanego. Sąd odstąpił również od obciążenia pozwanego kosztami procesu. Zgodne z treścią art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten ustanawia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Jest rozwiązaniem szczególnym, niepodlegającym wykładni rozszerzającej, wykluczającym stosowanie wszelkich uogólnień, wymagającym do swego zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Nie konkretyzuje on pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostawia ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy, sądowi ( porów. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1973 r., II CZ 210/73, LEX nr 7366). Sąd bierze pod uwagę przesłanki związane z samym przebiegiem postępowania oraz dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony. Sąd biorąc pod uwagę, że postawę pozwanego w trakcie rozprawy oraz uwzględniając jego stan rodzinny i majątkowy, a także charakter i okoliczności sprawy, odstąpił od obciążenia go kosztami procesu.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.