k.c. Jak słusznie wskazał Sąd Okręgowy w Łodzi w uzasadnieniu wyroku z dnia 19.07.2019 r. III Ca 435/19 nie ma podstaw do przyjęcia, że unormowania art. 36a-36c ustawy z 2011 r. o kredycie konsumenckim mają charakter szczególny wobec art.
k.c. oraz art. 58 k.c., wyłączając ich zastosowanie. Zgodnie z treścią art. 5 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim, całkowity koszt kredytu stanowią wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności: odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy oraz koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach - z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta. W przepisie tym jest mowa o kosztach kredytu, a zatem o działaniach instytucji finansowej, które generują wydatki. Przepis art. 36a odnosi się do dodatkowych kosztów niezbędnych dla uzyskania i obsługi kredytu. Może to być np.: koszt rozpoznania wniosku, koszt uzyskania informacji, koszt ubezpieczenia kredytu, koszt zawiadomień, monitów, koszt przeprowadzenia czynności poza lokalem przedsiębiorstwa, koszt osobistego odbioru raty itd. Muszą to być jednak koszty rzeczywiste. W przeciwnym bowiem razie inne „opłaty” będą musiały być traktowane jako obejmujące wynagrodzenie, to zaś podlega limitom odsetek maksymalnych (art. 33a). Przepis art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim nie może prowadzić wprost do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych. Oznaczałoby to bowiem uprzywilejowaną pozycję instytucji udzielających kredyty w stosunku do innych obywateli, których regulacje dotyczące odsetek maksymalnych bezwzględnie obowiązują (wyrok SO w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 28.12.2018 roku o sygn. akt II Ca 433/18 i z 03.07.2017 roku w sprawie II Ca 369/17). Fakt, że na pozaodsetkowe koszty kredytu może składać się wiele elementów, a więc opłaty, prowizje, podatki, marże i koszty usług dodatkowych, nie odbiera Sądowi możliwości dokonania oceny, czy postanowienie umowne określające obowiązek zapłaty każdego z tych składników z osobna nie stanowi klauzuli abuzywnej w rozumieniu art.
Podkreślić trzeba, że przedsiębiorcę udzielającego kredytu konsumenckiego czy też pożyczki wiąże zarówno art.
36a ustawy o kredycie konsumenckim, co oznacza, że musi on mieć na uwadze zarówno to, by do umowy zawartej z konsumentem nie wprowadzać postanowień określających zobowiązania kontrahenta w sposób, który pozwalałby je uznać za klauzule niedozwolone, jak i dbać o to, by suma kosztów pozaodsetkowych nie wykroczyła poza ich maksymalną wysokość określoną ustawą. Z uwagi na powyższe, Sąd dokonał analizy postanowień zawartej pomiędzy stronami umowy kredytu pod kątem zaistnienia ewentualnych klauzul abuzywnych, o których mowa w art.
kc, a zgodnie z którym postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Art.
i nast. k.c. regulują materię niedozwolonych postanowień umownych, nazywanych także klauzulami abuzywnymi. Celem wprowadzenia tych przepisów do porządku prawnego był zamiar zapewnienia konsumentom skuteczniejszej ochrony w stosunkach umownych z profesjonalistami oraz potrzeba uwzględnienia postanowień dyrektywy nr 93/13/EWG z 5.04.1993 r. o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich. W doktrynie przyjmuje się, że nie stanowią postanowień indywidualnie uzgodnionych klauzule sporządzone z wyprzedzeniem, w sytuacji gdy kontrahent nie miał wpływu na ich treść, nawet jeżeli są one zawarte we wzorcu wykorzystanym tylko jednorazowo. Nie będą także postanowieniami negocjowanymi te, które zostały wybrane przez konsumenta z kilku przedstawionych mu przez przedsiębiorcę postanowień alternatywnych. Również wiedza kontrahenta o istnieniu klauzul nienegocjowanych, czy też możliwość zapoznania się z nimi przed zawarciem umowy i nawet zrozumienie ich treści nie stanowią okoliczności wyłączającej uznanie tych klauzul za narzucone – kryterium istotnym jest tu bowiem możliwość wpływania, oddziaływania na kształtowanie ich treści. W niniejszej sprawie powód załączył do pozwu umowę kredytu, w której wyszczególniono m.in., że pożyczkobiorca, w związku z udzieleniem pożyczki poniósł koszt opłaty przygotowawczej, prowizji za udzielnie kredytu oraz koszt zawarcia umowy ubezpieczenia. Wskazać należy, że mianem prowizji określa się jeden z elementów wynagrodzenia za udzielenie kredytu lub pożyczki, który - w przeciwieństwie do oprocentowania - nie jest zapłatą za możliwość korzystania z kapitału, ale stanowi swoiste wynagrodzenie instytucji kredytowej za czynności związane np. z zawarciem umowy (np. ocena zdolności kredytowej, przygotowanie i analiza dokumentów), z pozostawaniem w gotowości udostępnienia środków w przypadku kredytu niewykorzystanego czy z podejmowaniem czynności związanych z wcześniejszą spłatą kredytu lub pożyczki albo odstąpieniem przez kontrahenta od umowy (T. Czech, kom. do art. 5 ustawy o kredycie konsumenckim,). Niewątpliwie prowizja stanowi formę wynagrodzenia, jednakże nie za przekazanie kapitału kredytu (chyba, że powyższe dokonuje się w niestandardowej formie, powodującej dodatkowe koszty), gdyż w tym zakresie wynagrodzeniem są odsetki, ale za określone czynności związane z udzieleniem kredytu. W ocenie sądu postanowienia zawartej pomiędzy stronami umowy zawierają wynagrodzenie prowizyjne, które kształtuje prawa pozwanej w sposób zgodny z prawem i dobrymi obyczajami i nie godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. Uwzględniając wysokość prowizji narzuconej pozwanej (12.100,18 zł) oraz jej stosunek do kwoty pożyczki (57.038,00zł), a ponadto możliwość jej zwrotu w wysokości 4.032,99 zł, w przypadku wykonania przez pozwaną czynności określonej w § 4 pkt 1 umowy, nie można jej uznać za nadmierną, i przyjąć, że jej zastrzeżenie stanowiło niedozwoloną klauzulę umowną. Podobnie sąd ocenił poniesioną przez pozwaną składkę na ubezpieczenie na życie, które stanowiło zabezpieczenie spłaty pożyczki przez pozwaną. Wprawdzie jednorazowa kwota składki w wysokości 17.287,91 zł jest wysoka, ale należy pamiętać, że umowa została zawarta na okres aż 9 lat i w § 2 pkt 17 przewidziano możliwość jej zwrotu za niewykorzystany okres. Odnośnie wskazywanej przez kuratora pozwanej wysokości odsetek, nie wykazał on, w jaki sposób miałyby zostać one zawyżone przez powoda. W związku z powyższym, w ocenie sądu, zapisy łączącej strony umowy kredytu, dotyczące prowizji i składki ubezpieczeniowej nie mogą zostać uznane za klauzule abuzywne. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98§1 i 3 kpc, uznając , iż pozwany jako strona przegrywająca jest zobowiązany zwrócić powodowi poniesione przez niego koszty procesu w kwocie 11.348,50 zł , na które składa się opłata od pozwu w wysokości 3.101,00 zł, koszty zastępstwa procesowego w wysokości 5400 zł ustalone z godnie z treścią § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, uiszczona przez powoda zaliczka na poczet wynagrodzenia kuratora w kwocie 2.700,00 zł oraz koszty doręczenia korespondencji za pośrednictwem komornika w kwocie 130,50 zł. O wynagrodzeniu radcy prawnego R. B., kuratora ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego, Sąd rozstrzygnął zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, § 1 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej w zw. z § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. W tym miejscu zauważyć również należy, że rozstrzygając kwestię właściwości rzeczowej sądu w niniejszej sprawie, sąd kierował się treścią uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21.10.1997 r. w sprawie III ZP 16/97, w której SN uznał, że art. 20 kpc zawiera wyjątki od zasady zliczania wartości roszczeń zawartej w art. 21 kpc i jest podstawą do twierdzenia, że skapitalizowane odsetki są nadal odsetkami w rozumieniu tego przepisu. Jak wskazał SN, skoro przepis ten posługuje się ogólnym pojęciem odsetek, to ma on zastosowanie także wówczas, gdy odsetki zostały skapitalizowane. Tego rodzaju odsetki, dochodzone lub zasądzone obok roszczenia głównego, nie podlegają zatem wliczeniu do wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia. Mając powyższe na względzie Sąd odstąpił od przekazania rozpoznawanej sprawy Sądowi Okręgowemu w Olsztynie, jako właściwemu rzeczowo.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.