Sygn. akt II Ca 1428/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 kwietnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Tomasz Adamski Protokolant st. sekr. sąd. Tomasz Rapacewicz po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2023 r. w Bydgoszczy na rozprawie sprawy z powództwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. przeciwko D. G. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 18 listopada 2022 r. sygn. akt XIV C 436/22 I/ oddala apelację, II/ zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1800 (jeden tysiąc osiemset) zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od ogłoszenia wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. SSO Tomasz Adamski Sygn. akt: II Ca 1428/22 UZASADNIENIE Powód (...) sp. z o.o. we W. domagał się zapłaty od pozwanego D. G. kwoty 30.595,41 zł z tytułu czynszu najmu i opłat należnych za korzystanie z nieruchomości. Pozwany wnosił o oddalenie powództwa. Wyrokiem z dnia 18 listopada 2022 roku Sąd Rejonowy w Bydgoszczy zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 30.595,41 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot: 898,99 zł od dnia 11 stycznia 2018 r. do dnia zapłaty, 6.718, 61 zł od dnia 11 września 2018 r. do dnia zapłaty, 6.880,25 zł od dnia 11 października 2018 r. do dnia zapłaty, 6.645,58 zł od dnia 12 listopada 2018 r. do dnia zapłaty, 7.212,84 zł od dnia 11 grudnia 2018 r. do dnia zapłaty, 2.239,12 zł od dnia 11 stycznia 2019 r. do dnia zapłaty (pkt 1) i kwotę 5.147 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 2). Powyższe rozstrzygnięcie Sąd I instancji wydał w oparciu o następujące ustalenia faktyczne: w dniu 4 kwietnia 2017 r. strony zawarły umowę najmu lokalu mieszkalnego, położonego w N. przy ul. (...). Osobą reprezentującą powódkę był O. G.. Umowa została zawarta na czas oznaczony, począwszy od 4 kwietnia 2017 r. do 31 marca 2019 r. Zgodnie z § 3 Umowy pozwany był zobowiązany do zapłaty czynszu w wysokości 6.000 zł, płatnego do 10 dnia każdego miesiąca. Ponadto, w myśl § 4 Umowy najemca był zobowiązany do ponoszenia kosztów związanych z korzystaniem z lokalu, w tym w szczególności opłat za gaz, energię elektryczną, wodę oraz wywóz śmieci. Jak stanowił § 8 ust. 3 pkt c Umowy, najemca był zobowiązany dbać o ogród, tj. znajdujące się w nim rośliny i urządzenia. Stosownie do § 10 ust. 3 Umowy zwracany lokal winien być opróżniony z wszelkich rzeczy należących do najemcy. W przypadku nie usunięcia rzeczy przez najemcę, wynajmującemu przysługiwało prawo ich usunięcia i zabezpieczenia na koszt najemcy bądź też prawo naliczania opłaty za przechowanie rzeczy. Zgodnie z ust. 4 przy zwrocie lokalu strony miały sporządzić protokół zdawczo-odbiorczy, szczegółowo opisujący stan techniczno-użytkowy oraz stopień zużycia lokalu. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek wad w lokalu, które powstały w trakcie obowiązywania umowy i powstały z winy najemcy, strony miały oznaczyć je w protokole, wskazać ich wartość, zaś najemca był obowiązany do ich usunięcia na własny koszt przed dniem, w którym był obowiązany do opuszczenia lokalu. W myśl § 11 Umowy najemca wpłacił w gotówce do rąk wynajmującego kaucję zwrotną w wysokości 18.000 zł. Kaucja miała na celu zabezpieczenie ewentualnych roszczeń finansowych wynikających ze stosunku najmu. Zgodnie z § 12 Umowy wszelkie zmiany i uzupełnienia wymagały formy pisemnej po rygorem nieważności. Pozwany po wprowadzeniu się do domu przy ul. (...) przywiózł tam swoje rzeczy: dwa łóżka, komodę i bibliotekę. Pozwany miał psa rasy maltańczyk. W dniu 3 stycznia 2018 r. powódka wystawiła fakturę VAT nr (...) na kwotę wysokości 8.038,19, na którą składały się należności z tytułu czynszu oraz innych opłat należnych za korzystanie z nieruchomości. Data płatności faktury to 10 stycznia 2018 r. Nieuregulowana należność z rzeczonej faktury wynosi 898,99 zł. W dniu 5 września 2018 r. powódka wystawiła fakturę VAT nr (...) na kwotę wysokości 6.718,61 zł na którą składały się należności z tytułu czynszu oraz innych opłat należnych za korzystanie z nieruchomości. Data płatności faktury to 10 września 2018 r. Pozwany nie uiścił należności wynikającej z rzeczonej faktury. W dniu 8 października 2018 r. powódka wystawiła fakturę VAT nr (...) na kwotę wysokości 6.880,25 zł na którą składały się należności z tytułu czynszu oraz innych opłat należnych za korzystanie z nieruchomości. Data płatności faktury to 10 października 2018 r. Pozwany nie uiścił należności wynikającej z rzeczonej faktury. W dniu 7 listopada 2018 r. powódka wystawiła fakturę VAT nr (...) na kwotę wysokości 6.645,58 zł na którą składały się należności z tytułu czynszu oraz innych opłat należnych za korzystanie z nieruchomości. Data płatności faktury to 10 listopada 2018 r. Pozwany nie uiścił należności wynikającej z rzeczonej faktury. W dniu 7 grudnia 2018 r. powódka wystawiła fakturę VAT nr (...) na kwotę wysokości 7212,84 zł na którą składały się należności z tytułu czynszu oraz innych opłat należnych za korzystanie z nieruchomości. Data płatności faktury to 10 grudnia 2018 r. Pozwany nie uiścił należności wynikającej z rzeczonej faktury. W dniu 7 stycznia 2019 r. powód wystawił fakturę VAT nr (...) na kwotę w wysokości 2.239,12 zł, na którą składały się opłaty należne za korzystanie z nieruchomości. Data płatności faktury to 10 stycznia 2019 r. Najemca pozostawił po sobie brudne wykładziny w sypialni, brudne kanapy w salonie, niedomykająca się zmywarkę, uszkodzone drzwi wejściowe do budynku – nie domykały się, trzeba było wymienić zamek, był problem z bramą garażową, z ogrzewaniem podłogowym w łazience nie działał kran, coś leciało spod wanny. Pozwany opuścił dom pod koniec grudnia 2018 r. W dniu 19 grudnia 2018 r. przyjechała nowa najemczyni celem objęcia domu w posiadanie. Konieczne było posprzątanie mieszkania. Ogród był zaniedbany. Strony nie ustaliły, iż pozwany pozostawi w domu swoje rzeczy na rozliczenie zaległego czynszu. Wezwaniami z dnia 16 listopada 2018 r. oraz 5 lutego 2019 r. pozwanego wezwano do zabrania z nieruchomości przy ul. (...) w N. wszelkich rzeczy stanowiących jego własność. Pozwany nie uczynił zadość rzeczonym wezwaniom. Rzeczy, które pozwany pozostawił w domu przy ul. (...) w N. zostały przewiezione do żony pozwanego H. G.. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów, dowodów z zeznań świadków oraz dowodu z przesłuchania stron z ograniczeniem do strony pozwanej. Sąd uznał dowody z dokumentów za wiarygodne, za wyjątkiem wydruków przedstawiających zrzuty z ekranu na k. 290 – 296. Mimo, że widnieje na nich data i godzina to powódka zakwestionowała autentyczność widniejących na ekranie telefonu zdjęć, a pozwany nie wykazał, że w istocie zdjęcia te zostały wykonane tamtego dnia. Sąd uznał dowody z zeznań świadków A. P., O. G., H. G., M. G. za wiarygodne. Zeznania świadków wzajemnie się uzupełniały, tworzyły logiczną całość, współgrały z dowodami z dokumentów. Sąd uznał dowód z przesłuchania pozwanego za częściowo niewiarygodny, tj. w zakresie w którym podawał, że strony miały się rozliczyć w ten sposób, że pozwany pozostawi w domu przy ul. (...) swoje rzeczy, albowiem po pierwsze pozwany miał interes w rozstrzygnięciu niniejszej sprawy, po drugie żadne z pozostałych dowodów nie potwierdziły jego wersji. Również w świetle zasad doświadczenia życiowego relacja pozwanego nie jest wiarygodna, albowiem gdyby strony chciały się rozliczyć w sposób, o którym zeznawał pozwany, to można domniemywać, iż sporządziłyby na tę okoliczność jakąś dokumentację, powódka jest bowiem podmiotem profesjonalnym. Sąd pominął zawnioskowany przez stronę pozwaną dowód z opinii biegłego z dziedziny szacowania wartości nieruchomości. Skoro postępowanie dowodowe w sprawie nie wykazało, aby strony umówiły się na zaliczenie wartości rzeczy pozostawionych przez pozwanego na poczet należności czynszowych, to okoliczność, na którą miał opiniować biegły nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W ramach rozważań prawnych sąd wskazał, że zgodnie z przepisem art. 659 § 1 k.c. przez umowę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz. W niniejszym postępowaniu powódka jako wynajmujący domagała się od pozwanego, czyli najemcy zapłaty zaległego czynszu oraz innych należności z tytułu opłat za korzystanie z nieruchomości gruntowej zabudowanej domem jednorodzinnym. Pozwany bronił się przed roszczeniami powódki podnosząc w istocie zarzut potrącenia jej wierzytelności ze swoimi wierzytelnościami z tytułu kaucji oraz pozostawienia w przedmiocie najmu ulepszeń. Zgodnie z art. 498 § 1 k.p.c., gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Jednakże, dla uznania, że potrącenie wywołało skutek prawny w postaci umorzenia wzajemnych wierzytelności, nie wystarczy samo powołanie się przez składającego oświadczenie o potrąceniu na fakt przysługiwania mu wierzytelności przeznaczonej do potrącenia; istnienie tej wierzytelności należy udowodnić (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 10 lipca 2009 r., sygn. ACa 416/09). Swoboda wyboru formy zgłoszenia zarzutu potrącenia (art. 60 k.c.) i podleganie jedynie ogólnym wymaganiom dotyczącym zarzutów, nie oznacza jednak dowolności w jego formułowaniu. Poza wymienionym już wymogiem oświadczenia o potrąceniu pozwany powinien zindywidualizować swoją wierzytelność, skonkretyzować jej zakres przedstawiony do potrącenia z wierzytelnością powoda, wskazać przesłanki jej powstania, wymagalności i wysokości oraz dowody w celu ich wykazania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. III CSK 317/11). Niezależnie od powyższego Sąd I instancji podzielił pogląd wyrażony w judykaturze, że w trakcie postępowania sądowego uprawniony może połączyć złożenie oświadczenia woli o potrąceniu z podniesieniem zarzutu potrącenia. Podniesienie, więc w odpowiedzi na pozew czy sprzeciwie od nakazu zapłaty zarzutu potrącenia jest tym samym równoznaczne ze złożeniem oświadczenia o potrąceniu, jeżeli oświadczenie takie nie zostało złożone wcześniej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2009 r., sygn. IV CSK 356/2008). Należało jednakże stanowczo podkreślić, że art. 91 k.p.c. nie daje podstaw do przypisania pełnomocnikowi procesowemu strony prawa przyjmowania w imieniu mocodawcy oświadczeń kształtujących jego sytuację materialną (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. I PK 56/10). Jakkolwiek oświadczenie o potrąceniu może być zarówno złożone, jak i odebrane także przez pełnomocnika, to jednak nie stanowi w tym zakresie wystarczającego umocowania pełnomocnictwo procesowe, bowiem zakres umocowania określony w art. 91 k.p.c. nie uprawnia pełnomocnika procesowego z mocy ustawy do złożenia materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu, ani do odbierania takich oświadczeń. Przyjęcie oświadczenia o potrąceniu pochodzącego od strony przeciwnej - jako prowadzące do przegrania procesu - nie mieści się bowiem co do zasady w zakresie rzeczonego pełnomocnictwa i w takim wypadku wymagane jest wyraźne umocowanie do przyjmowania oświadczeń w tym przedmiocie (tak wyrok SA w Łodzi z 10 kwietnia 2014 r., I ACa 1241/13, wyrok SA w Szczecinie z 18 grudnia 2013 r., I ACa 619/13, wyrok SA w Lublinie z 27 listopada 2013 r., I ACa 532/13). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy na dwie podstawowe kwestie. Po pierwsze podniesiony przez pozwanego zarzut potrącenia nie został złożony podmiotowi uprawnionemu do odbierania oświadczeń o potrąceniu, albowiem został złożony pełnomocnikowi procesowemu, który nie legitymował się pełnomocnictwem do odbierania materialnoprawnych oświadczeń woli. Po drugie zarzut ten – przynajmniej jeśli chodzi o potrącenie z tytułu zapłaty wartości rzekomo pozostawionych w przedmiocie najmu ulepszeń – nie został przez pozwanego udowodniony. Zgodnie z art. 676 k.c. jeżeli najemca ulepszył rzecz najętą, wynajmujący, w braku odmiennej umowy, może według swego wyboru albo zatrzymać ulepszenia za zapłatą sumy odpowiadającej ich wartości w chwili zwrotu, albo żądać przywrócenia stanu poprzedniego. Wskazać należy, że powódka zażądała od pozwanego odebrania rzeczy, a gdy nie mogła się z pozwanym skontaktować wywiozła je do jego małżonki. Nie ustalono – wbrew temu co twierdził pozwany – że powódka zatrzyma ulepszenia za zapłatą ich wartości. Jak już szczegółowo wskazano w części uzasadnienia odnoszącej się do oceny dowodów, Sąd nie dał wiary zeznaniom pozwanego w zakresie, w którym podał, iż strony ustaliły, że pozostawi te rzeczy jako rozliczenie czynszu. Odnosząc się do twierdzenia pozwanego w zakresie, w którym wskazał, że powódka przywłaszczyła sobie bibliotekę, armatę i barograf, stwierdzić trzeba, że pozwany po pierwsze tej okoliczności nie udowodnił, po drugie był wzywany przez powódkę do odebrania swoich rzeczy z najmowanego lokalu i wezwania te zignorował. Powoływanie się na tę okoliczność jawi się zatem jako taktyka procesowa mająca na celu obronę przed roszczeniami powódki. Pozwany nie zażądał realizacji ewentualnego roszczenia o zwrot kaucji a w szczególności nie złożył też oświadczenia o potrąceniu wierzytelności z tego tytułu. Samo bowiem twierdzenie, że powód nie uwzględnił kaucji nie może być uznane za zgłoszenie zarzutu potrącenia. Nawet gdyby jednak przyjąć, że taki zarzut został zgłoszony to i tak nie odniosłyby skutku prawnego. Potrącenie oparte na ustawie następuje w drodze jednostronnego oświadczenia (art. 499 k.c.), jednakże aby oświadczenie to mogło odnieść łączone z nim skutki umorzenia wierzytelności (art. 498 § 2 k.c.) w momencie jego składania musi wystąpić i trwać stan potrącalności. Składający oświadczenie o potrąceniu (potrącający) musi w stosunku do swego wierzyciela w szczególności posiadać własną istniejącą już wierzytelność i wierzytelność ta w dacie potrącenia musi być wymagalna ( por. art. 498 § 1 kc). Wymagalność roszczenia stanowiąca jedną z przesłanek skutecznego potrącenia następuje natomiast zgodnie z art. 455 k.c. wraz z nadejściem terminu spełnienia świadczenia. Jeżeli termin wymagalności nie został określony na podstawie żadnego kryteriów wskazanych w art. 455 k.c., to wymagalność następuje dopiero po wezwaniu dłużnika do spełnienia świadczenia (art. 455 k.c.).W przypadku wierzytelności przedstawionej do potrącenia w niniejszym przypadku mamy do czynienia z wierzytelnością o bezterminowym charakterze, dla której, aby stać się wymagalną, konieczne było zatem w pierwszej kolejności wezwanie do zapłaty, gdyż strony w umowie w żaden sposób nie uregulowały zasady rozliczania swego rodzaju kaucji gwarancyjnej. Dopiero wówczas, po nadejściu terminu spełnienia świadczenia, pozwany mogłaby złożyć oświadczenie o potrąceniu i dopiero wówczas to oświadczenie mogłoby wywołać oczekiwany skutek, jakim jest umorzenie wzajemne wierzytelności do wierzytelności niższej. Tymczasem w niniejszej sprawie, pozwany tylko wskazał, że przysługuje mu określona wierzytelność z tytułu zwrotu kaucji. Oznacza to, że oświadczenie o potrąceniu określonej sumy pieniężnej, co do której pozwany w ogóle nie wezwał powoda o jej zapłatę – tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie – nie mogło odnieść zmierzonego przez stronę dokonującą potrącenia skutku. Dla skuteczności oświadczenia o potrąceniu konieczna jest bowiem ściśle określona sekwencja wydarzeń, gdzie obowiązek spełnienia świadczenia będący wynikiem wymagalności roszczenia wyprzedza zrealizowanie przez wierzyciela prawnokształtującego uprawnienia jakim jest oświadczenie o potrąceniu. Oznacza to, że dla skuteczności oświadczenia o potrąceniu konieczna jest bowiem ściśle określona sekwencja wydarzeń, gdzie obowiązek spełnienia świadczenia będący wynikiem wymagalności roszczenia wyprzedza zrealizowanie przez wierzyciela prawnokształtującego uprawnienia jakim jest oświadczenie o potrąceniu. Odnosząc się do zarzutu potrącenia w zakresie wierzytelności pozwanego z tytułu zwrotu kaucji wskazać należy, że zarzut ten – w razie jego poprawnego formalnie sformułowania – miałby szansę odnieść skutek. Powódka nie udowodniła bowiem w niniejszym procesie podstaw do zaliczenia kaucji pozwanego na wierzytelności z tytułu napraw w przedmiocie najmu. Wskazać należy, że próżno szukać w aktach niniejszej sprawy protokołu zdawczo – odbiorczego, który przecież mógł być sporządzony pod nieobecność pozwanego w razie ewentualnego ignorowania przez niego obowiązku uczestniczenia w spisaniu protokołu. Powódka nie udokumentowała w sposób adekwatny zniszczeń jakie miał pozostawić pozwany. Zrzuty z ekranu smartfona na k.136 są bowiem bardzo słabej jakości i nic konkretnego na nich nie widać, a już w szczególności nie dowodzą, że w domu konieczne było przeprowadzenie remontu za ponad 17.000 zł. W fakturze na k. 130 ujęto usługę o wartości 17.958 zł brutto za wykonanie prac remontowych, ale nie wiadomo na czym te prace miałyby polegać. Słusznie pozwany podnosił w piśmie procesowym z dnia 20 sierpnia 2021 r., że walor dowodowy rzeczonej faktury jest wysoce wątpliwy, bo nie wiadomo do czego faktura ta się odnosi (mowa wyłącznie o „wykonaniu prac remontowych”, ale nie wiadomo w jakim obiekcie), nadto brak wykazu tych prac tak aby można było zweryfikować ich zasadność jak i cenę. Pozostałe koszty naprawienia zniszczeń pozostawionych przez pozwanego (brudne tapicerki, uszkodzony zamek do drzwi, naprawa zmywarki, pilota do bramy wjazdowej) są przecież wykazane innymi fakturami. Również przeprowadzone w sprawie dowody z przesłuchania świadków nie naświetliły dostatecznie jakie szkody wyrządził pozwany, tak że koniecznym było przeprowadzenie remontu na kwotę ponad 17 tys. zł. Jednakże – jak już powiedziano – pozwany ani nie powołał się na wcześniejsze oświadczenie o potrąceniu ani nie złożył go skutecznie w trakcie niniejszego procesu. Sąd nie miał podstaw aby - niejako z urzędu – uwzględnić uiszczonym przez pozwanego kaucję w niniejszym procesie. Pozwany będzie mógł zatem dochodzić zwrotu kaucji w osobnym procesie. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w pkt. 1 wyroku. O roszczeniu odsetkowym Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności strony przegrywającej za wynik procesu (pkt 2 wyroku). Na koszty powoda złożyły się opłata od pozwu w kwocie 1.530,00 zł, 3.600 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika (§ 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie), 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Pozwany wywiódł apelację zaskarżając wyrok w części i domagając się jego zmiany poprzez oddalenie powództwa co do kwoty 18.000 zł. Wniósł także o zwrot kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Apelujący zarzucił Sądowi I instancji: 1. naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść wydanego w sprawie orzeczenia, a mianowicie:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.