zgodnie z którym postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nie uzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Postanowienie umowy może zatem zostać uznane za niedozwolone po łącznym spełnieniu wskazanych wyżej przesłanek. Umowy konsumenckie podlegają więc przede wszystkim ocenie w świetle klauzuli generalnej z art.
z wyłączeniem jedynie jednoznacznie sformułowanych postanowień określających główne świadczenia stron oraz tych postanowień, na których treść konsument miał rzeczywisty wpływ, co musi zostać wykazane przez przedsiębiorcę ( tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2007 roku, VI Ca 228/07). Zgodnie z treścią art.
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Postanowienie umowy może zatem zostać uznane za niedozwolone po łącznym spełnieniu wskazanych wyżej przesłanek Kodeks cywilny w art. 22 1 k.c. pod pojęciem konsumenta wskazuje osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. W niniejszej sprawie zawarta pomiędzy stronami umowa pożyczki nie była związana z działalnością zawodową ani gospodarczą pozwanego. Obie wskazane w art.
formuły prawne służą ocenie tego, czy klauzule umowne przekraczają zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej w zakresie kształtowania praw i obowiązków stron konsumenckiego stosunku obligacyjnego twórcy wzorca w zakresie kształtowania praw i obowiązków konsumenta ( porównaj: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 roku, I CK 832/04). W rozumieniu art.
„rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast „działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. A. postanowienie umowne kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, która to sprzeczność rażąco narusza jego interesy. Istotą dobrych obyczajów jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien wyrażać się on informowaniem o wynikających z umowy uprawnieniach, niewykorzystywaniem uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty przy zawieraniu umowy i jej realizacji, rzetelnym traktowaniu konsumenta jako równorzędnego partnera umowy. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można więc uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Działania te potocznie określa się jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania ( porównaj: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2011 roku VI ACa 262/11). Postanowienie umowne oceniane jako abuzywne jak już wyżej wskazano nie może dotyczyć sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron. Wątpliwości sądu wzbudzają w niniejszej sprawie jednak ustalenia w zakresie prowizji. Nie jest to więc świadczenie główne z umowy pożyczki. Zdaniem Sądu, dodatkowe koszty pożyczki obejmujące prowizję miesięczną ustalone zostały na zawyżonym poziomie. Powód w załączniku do wniosku o numerze (...) z 22.07.2021 r. o udzielenie pożyczki konsumenckiej przedstawił pozwanemu zestawienie proponowanych kwot składających się na prowizję, wyliczając kwoty z tytułu wynagrodzeń pracowników, działań marketingowych, kosztów druku materiałów informacyjno-promocyjnych, kosztów reklam produktowych w Internecie i prasie, kosztów wdrożenia nowych produktów i narzędzi wspierających, kosztów utrzymania i obsługi systemów i infrastruktury telekomunikacyjnej, technicznej, kosztu operacji bankowych, kosztów pocztowych , zużycia materiałów i energii, artykułów biurowych, środków czystości, kosztów podatków innych niż podatek dochodowy, podatku dochodowego i marży pożyczkodawcy. Powyższe zestawienie jednak nie zwiera wskazania w jaki sposób zostały ustalone poszczególne kwoty składające się na prowizję i jak odnoszą się one do konkretnej umowy pożyczki zawartej z pozwanym. W zestawieniu nie wskazano w jaki faktycznie sposób kalkulacja poszczególnych kosztów została przeprowadzona. W istocie nie wskazano rzeczywistych kosztów związanych z udzieleniem pozwanemu pożyczki. Tak ustalone już w momencie przedstawiania pozwanemu do podpisania warunki umowy w zakresie prowizji należnej miesięcznie (w oderwaniu od faktycznych jasno skalkulowanych kosztów związanych z podejmowanymi czynnościami) zostały określone w wysokości nie znajdującej uzasadnienia. Opłaty te zostały ustalone w zryczałtowanej wysokości, niezależnie od faktycznie poniesionych wydatków, przez co dochodzi do braku ekwiwalentności świadczeń stron umowy i skutkuje bezpodstawnym wzbogaceniem się strony pożyczki. Strona powodowa dokonała jedynie niejasnego rozbicia kwoty prowizji na poszczególne koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Zauważyć należy, iż wszystkie ustalone pozaodsetkowe koszty pożyczki stanowił aż 100 % środków pieniężnych przedstawionych do dyspozycji pożyczkobiorcy ( 340 zł opłata przygotowawcza, 222 zł prowizja pośrednika finansowego i 4438 zł prowizja pożyczkodawcy, łącznie równe 5000 zł przy kwocie pożyczki wynoszącej również 5000 zł). Zaś pozaodsetkowe koszty kredytu w całym okresie kredytowania nie mogą być wyższe od całkowitej kwoty kredytu (art. 36а ust. 2 ustawy [z 2011 r.] o kredycie konsumenckim). W przeciwnym wypadku kwota przekraczająca wartość udzielonego kredytu stanowi świadczenie wierzycielowi nienależne (art. 26 a ust. 3 cytowanej ustawy). Więc rozbicie kosztów prowizji w załączniku z 22.07.2021 r. nosi znamiona dostosowania do maksymalnych pozaodsetkowych kosztów kredytu w całym okresie kredytowania, a nie faktycznego ich poniesienia z związku z zawartą z pozwanym umową. Dodatkowo kwestionowana prowizja, bez opłaty przygotowawczej i kosztów prowizji pośrednika finansowego, wynosiła ponad 88 % kwoty, jaką w wyniku wykonania umowy pożyczki otrzymał ostatecznie pozwany do swojej dyspozycji. Wprowadzenie przez pożyczkodawcę prowizji w wysokości wskazanej w umowie godziło w dobre i uczciwe praktyki kupieckie oraz w sposób rażący naruszało interes pozwanego jako konsumenta. Opłaty te stanowiły nie tylko niczym nieuzasadnioną dolegliwość dla konsumenta, ale przede wszystkim zostały pomyślane jako źródło dodatkowego zarobkowania dla pożyczkodawcy . Miały więc na celu de facto ominięcie przepisów o odsetkach maksymalnych, które zresztą w umowie zastrzeżone zostały zarówno jako odsetki kapitałowe jaki i odsetki z tytułu opóźnienia. Zapisy umowy przewidujące obowiązek ponoszenia dodatkowych opłat są niewątpliwie również sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Co prawda wysokość prowizji została ustalona umową pożyczki, a pozwany, składając podpis pod umową, zgodził się na ich ponoszenie, to jednak swoboda umów nie jest całkowicie dowolna i podlega pewnym ograniczeniom. Zgodnie z art. 353 1 k.p.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. W tej sytuacji chociaż ustalona w umowie kwota pozaodsetkowych kosztów nie przekroczyła limitu ustawowego wysokości kosztów pozakodeksowych, określonego w art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim, sąd nie znalazł podstaw do zasądzenia tej należności. Wprowadzenie regulacji wynikającej z powołanego przepisu nie powoduje, że wyłączona jest kontrola postanowień wzorca umowy pod kątem zgodności postanowienia umowy w zakresie prowizji, z dobrymi obyczajami. Okoliczność, iż obowiązuje limit kosztów pozaodsetkowych, nie wyłącza kontroli postanowień wzorca umowy, które odnoszą się do takich kosztów, pod kątem skuteczności ich inkorporacji do stosunku prawnego oraz pod względem ich abuzywności. R. legis wprowadzenia w dniu 11 marca 2016 r. nowelizacji ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2016 r. poz.1528), miało na celu ukrócenie niewłaściwych praktyk rynkowych polegających na zawyżaniu opłat około kredytowych, w odpowiedzi na często powtarzające się praktyki tego typu. Przepis art. 36a powołanej wyżej ustawy wprowadza mechanizmy ochrony konsumentów, którego celem jest pozwolenie konsumentowi podjęcie rozsądnej decyzji dotyczącej zaciągnięcia kredytu, poprzez określenie maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu. Jednakże nie jest to wyłączny środek ochrony konsumenta zawierającego umowę kredytu konsumenckiego, lecz dodatkowy mechanizm ochronny, który wzmocnić ma jego ochronę. Regulacja ta nie wyłącza innych mechanizmów chroniących konsumentów przewidzianych w przepisach Kodeksu Cywilnego ( tak: Sąd Okręgowy w Sieradzu w wyroku z dnia 22 sierpnia 2018 roku w sprawie I Ca 323/18 , Sąd Okręgowy w Łodzi wyroku z dnia 22 listopada 2017 w sprawie III Ca 1530/17 czy z dnia 26 marca 2018 roku w sprawie III 367/18). Uznanie analizowanych postanowień za klauzulę niedozwoloną skutkuje stwierdzeniem ich bezskuteczności. Nie ma więc znaczenia, że w niniejszej sprawie powód dochodzi tylko części należności z tego tytułu, skoro jako bezskuteczne ocenić należy postanowienia umowne wprowadzające w ogóle obowiązek świadczenia z tego tytułu. Biorąc powyższe pod uwagę należało zasądzić od pozwanego na rzecz powodowej spółki 4231,98 zł w ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 10.08.2022 r. do dnia zapłaty oraz oddalił powództwo co do kwoty 4438 zł z tytułu prowizji. O kosztach procesu sąd orzekł zgodnie z zasadą stosunkowego rozdzielenia kosztów, wyrażoną w treści art. 100 k.p.c. Jako koszty powoda niezbędne do celowego dochodzenia prawa zaliczono: opłatę sądową od pozwu w wysokości 500,00 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17,00 zł. wynagrodzenie pełnomocnika powoda w wysokości 1800 zł łącznie 2317 zł. Wobec faktu, iż powództwo zostało uwzględnione w części tj. 48,81 % , zaś strona powodowa przegrywa powództwo w 51,19 %, pozwany został zobowiązany do zapłaty na rzecz powoda kwoty 1130,93 zł , stosownie do wyniku sprawy tj. 2317 zł minus 51,19 %. Z. 1. odnotować 2. odpis wyroku i uzasadnienia po scaleniu doręczyć pełnomocnikowi powoda, za pośrednictwem portalu informacyjnego 3. przedłożyć z apelacją, najdalej za 30 dni od wykonania. C., 25.04.2023 r.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.