ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Sąd Rejonowy zważył, co następuje : Powództwo zasługiwało na uwzględnienie. Strony w dniu 21 maja 2019 roku zawarły umowę pożyczki gotówkowej numer (...). Zawarta przez strony umowa pożyczki, jest umową o kredyt konsumencki określoną w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku (Dz. U. z 2011 roku, Nr 126, poz. 715 ze zm.) o kredycie konsumenckim. Zgodnie z treścią tego przepisu, przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. Zgodnie z przepisem art. 3 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy, za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności umowę pożyczki. Jak z kolei stanowi przepis art. 720 §1 k.c., przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy. Umowa stron jest umową zawartą przez konsumenta (art. 22 1 k.c.) z przedsiębiorcą (art. 43 1 k.c.). W przypadku tego typu umów Sąd jest zobowiązany do zbadania z urzędu, czy ustalone w nich koszty pozaodsetkowe mieszczą się w maksymalnej wysokości określonej w art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim oraz, czy postanowienia zastosowanego przez przedsiębiorcę wzorca umowy nie stanowią klauzul niedozwolonych. Powódka wystąpiła z roszczeniem ustalenia nieważności części umowy pożyczki dotyczącej pozaodsetkowych kosztów kredytu, tj. kwoty 4.971,00 zł z tytułu wynagrodzenia prowizyjnego oraz kwoty 900,00 zł tytułem usługi (...) – Pakietu E.. W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii złożenia przez powódkę oświadczenia z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (u.k.k.). Zgodnie z treścią tego przepisu w przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Skorzystanie przez konsumenta z możliwości wynikających z art. 45 ust. 1 u.k.k. nie powoduje rozwiązania umowy pożyczki, jej wygaśnięcia, uznania jej za nieważną bądź niezawartą. Przepis art. 45 ust. 1 u.k.k. modyfikuje jedynie zakres obowiązków konsumenta w przypadku gdy zachodzą przesłanki określone w powyższym przepisie. W wyniku uzasadnionego skorzystania przez konsumenta z możliwości wynikających z art. 45 ust. u.k.k. i spłaty przez niego kredytu dochodzi do wygaśnięcia jego zobowiązań finansowych względem kredytodawcy. Umowa jednak w dalszym ciągu obowiązuje, a na stronach spoczywają pozostałe prawa i obowiązki, związane chociażby z rozliczeniem umowy . Powyższa analiza prowadzi do wniosku, że niezależnie od oceny skuteczności oświadczenia powódki z dnia 27 stycznia 2021 roku o skorzystaniu z możliwości wynikających z art. 45 ust. 1 u.k.k. umowa z dnia 21maja 2019 roku obowiązuje, a strony są nią związane. W myśl art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. jest kategorią obiektywną. Jest to obiektywna (czyli rzeczywiście istniejąca), a nie tylko hipotetyczna (czyli w subiektywnym odczuciu strony) potrzeba prawna uzyskania ochrony, a zatem wyroku odpowiedniej treści, występująca wówczas, gdy powstała sytuacja rzeczywistego naruszenia albo zagrożenia naruszenia określonej sfery prawnej. Innymi słowy interes prawny występuje wtedy, gdy sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości, a jednocześnie interes ten nie podlega ochronie w drodze innego środka. Interes taki istnieje wówczas, gdy ma miejsce niepewność stosunku prawnego lub prawa, wynikająca z obecnego lub przewidywanego ich naruszania w przyszłości i zachodzi, ze względu na sytuację w jakiej żądający się znajduje, rzeczywista potrzeba jego potwierdzenia. W realiach sprawy interes powódki jawi się jako oczywisty, gdyż umowa pożyczki nadal obowiązuje, a jej działanie miało na celu ustalenie rzeczywistego zadłużenia wobec strony pozwanej i chroniło powódkę przed powództwem o zapłatę kolejnych rat pożyczki, które mogła wytoczyć strona pozwana. Powódka twierdziła, że z tytułu zawartej umowy pożyczki winna była do zapłaty pożyczkodawcy łącznie kwotę 6.000,00 zł tytułem kwoty rzeczywiście otrzymanej pożyczki, kwotę 129,00 zł tytułem opłaty przygotowawczej oraz odsetki kapitałowe. Wskazała, że umowa jest nieważna w części dotyczącej pozaodsetkowych kosztów kredytu, tj. prowizji w kwocie 4.971,00 zł oraz kosztów usługi (...) w kwocie 900,00 zł. Nie ulega wątpliwości, że powódka miała pełną świadomość treści umowy, na którą wyraziła zgodę i zaakceptowała. Nie przesądza to jednak o ważności i skuteczności jej postanowień. Podkreślić należy, że postanowienia powyższej umowy nie zostały uzgodnione indywidualnie, albowiem pożyczkobiorca nie miała na treść umowy jakiegokolwiek wpływu. Mogła przystąpić do umowy w zaproponowanym jej kształcie bądź jej nie zawierać. Dowodzi tego treść formularzy i wzoru umowy, którym powszechnie posługuje się pozwana spółka w kontaktach z klientami. Koniecznym było zweryfikowanie umowy przez pryzmat przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych (art.
- 385 3 k.c.), które zostały wprowadzone do kodeksu cywilnego w ramach implementacji dyrektywy 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Kompetencja sądu do zbadania z urzędu tego, czy klauzula w umowie jest postanowieniem nieuczciwym, stanowi w tej sytuacji zarówno środek do realizacji celu określonego w art. 6 dyrektywy 93/13, to znaczy uniemożliwienia związania konsumenta nieuczciwym postanowieniem, jak i do przyczynienia się do osiągnięcia celu art. 7 tejże dyrektywy, ponieważ przeprowadzenie przez sąd z urzędu takiej oceny może działać jako czynnik odstraszający oraz przyczynić się do zapobiegania nieuczciwym warunkom w umowach zawieranych pomiędzy konsumentami, a sprzedawcami lub dostawcami (m.in. wyrok TS z dnia 21 listopada 2002 r., C-473/00; wyrok TS z dnia 27 czerwca 2000 r., C-240/98). Podkreślić należy, że kontroli postanowień wzorca umownego w zakresie w jakim przewidują one pobranie od konsumenta kosztów pozaodsetkowych przez pryzmat ich abuzywności nie wyłącza fakt, iż koszty te nie przekraczają maksymalnej wysokości kosztów pozaodsetkowych przewidzianej w art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. W myśl art.
nie uzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przyjętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie natomiast z treścią art.
k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, z tym zastrzeżeniem, że nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W myśl art.
jeżeli postanowienie umowy zgodnie z zacytowanym powyżej przepisem nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są m.in. działania wykorzystujące np. niewiedzę, brak doświadczenia konsumenta, naruszenie równorzędności stron umowy, działania zmierzające do dezinformacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Chodzi więc o działanie potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania (m.in. wyrok SA w Warszawie z dnia 27 stycznia 2011r., VI ACa 771/10). Rażące naruszenie interesów konsumenta zachodzi natomiast w sytuacji, w których w rażący sposób została naruszona równowaga interesów stron umowy przez to, że jedna z nich wykorzystała swoją przewagę formułując konkretne postanowienie umowy. Określenie „rażąco” należy stosować do znacznego odchylenia przyjętego uregulowania od zasady uczciwego wyważenia praw i obowiązków (m.in. wyrok SA w Warszawie z dnia 14 września 2011 r., VI ACa 291/11). Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym (m.in. wyrok SA w Warszawie z dnia 14 grudnia 2010 roku, VI ACa 487/10). Rozważając poszczególne koszty związane z udzieleniem powódce pożyczki z dnia 21 maja 2019 roku należy stwierdzić, że złożyły się na nie: - opłata przygotowawcza w kwocie 129,00 zł; - wynagrodzenie prowizyjne w kwocie 4.971,00 zł; - wynagrodzenie za usługi (...) w kwocie 900,00 zł. Sama możliwość pobierania wynagrodzenia prowizyjnego jest dozwolona, przy czym wysokość pobieranej z tytułu przedmiotowej umowy prowizji, przekracza wszelkie rozsądne granice i stanowi w zasadzie główne źródło dochodu pozwanej spółki wynikające z zawieranej umowy. W rozpoznawanej sprawie prowizja dla pozwanej spółki wyniosła bowiem 4.971,00 zł, przy kwocie pożyczki 6.000,00 zł i pobranej opłacie przygotowawczej w kwocie 129,00 zł. Takie działanie miało na celu osiągnięcie maksymalnego zysku dla strony pozwanej, a konsekwencją jest, że to konsument obciążony jest niewspółmiernymi i nieproporcjonalnymi kosztami uzyskania pożyczki w stosunku do samej kwoty, którą otrzymuje w związku z zawarciem umowy. Tak wysoka prowizja jest sprzeczna z dobrymi obyczajami, zasadą ekwiwalentnością świadczeń stron, rzetelnością kupiecką i normalnym zyskiem uczciwie prowadzącego interes przedsiębiorcy. Nie uzasadnia jej również ryzyko prowadzonej działalności gospodarczej. Ustalona prowizja nie ma odzwierciedlenia w kosztach udzielenia pożyczki i nie uzasadnia zarobku pożyczkodawcy w kwocie stanowiącej ponad 82 % otrzymanej przez pożyczkobiorcę kwoty. Działanie pozwanej spółki w tych okolicznościach można oceniać nie tylko jako nieuzasadnione zabezpieczanie swoich interesów i całkowite przerzucenie ryzyka prowadzenia działalności na konsumenta. Działanie tego rodzaju jest skierowanym w celu osiągnięcia maksymalnego zysku celowym działaniem pozwanej spółki na szkodę konsumenta, który ponosi niewspółmierne i nieproporcjonalne koszty uzyskania pożyczki w stosunku do samej kwoty, którą otrzymuje w związku z zawarciem umowy. Mając na uwadze to, że umowa nie przedstawia w sposób uczciwy i rzetelny rzeczywistego zysku pozwanej spółki w tym zakresie, jest działaniem nieuczciwym, nierzetelnym i sprzecznym z dobrymi obyczajami, które cechować powinien przecież szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka, a nie chęć maksymalnego zysku i zabezpieczenia swoich interesów kosztem konsumenta. Dobre obyczaje, o których mowa w (...) §1 k.c., to normy obyczajowe, wyznaczające standardy uczciwego zachowania stron w praktyce kontraktowej i akceptowane powszechnie przez większość uczestników obrotu. Biorąc pod uwagę szczególne okoliczności rozpoznawanej sprawy, nie można mieć jakichkolwiek wątpliwości co do tego, że postanowienia pkt. 1.4
Niezależnie od powyższego, ukształtowanie wynagrodzenia należnego pożyczkodawcy w oparciu o ustanowienie opłaty za udzielenie pożyczki w omawianej wysokości stanowi także obejście bezwzględnie obwiązującego przepisu art. 359 § 2
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.