5 zawartej pomiędzy powodami a pozwanym w dniu 30 lipca 2008 r. umowy nr (...); 2. uznanie za bezskuteczne wobec powodów jako konsumentów postanowień zawartych w § 1 ust. 3a, § 7 ust. 4, § 10 ust.
5 zawartej pomiędzy powodami a pozwanym w dniu 1 marca 2010 r. umowy nr (...). Niezależnie od tego wnieśli o zasądzenie od pozwanego banku na rzecz każdego z powodów kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na pozew z dnia 14 października 2020 r. pozwany (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w oparciu o art. 98 § 1 1 k.p.c. Postanowieniem z dnia 12 listopada 2020 r. Sąd odrzucił pozew w zakresie żądania głównego – stwierdzenia nieważności zawartej pomiędzy powodami a pozwanym w dniu 30 lipca 2008 r. umowy nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) oraz żądania ewentualnego – uznania za bezskuteczne wobec powodów jako konsumentów postanowień zawartych w § 1 ust. 3a, § 10 ust.
5 zawartej pomiędzy powodami a pozwanym w dniu 30 lipca 2008 r. umowy nr (...). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powodowie M. Z. i D. Z. zgłosili się do pozwanego (...) Bank S.A. z siedzibą w W. (poprzednika prawnego pozwanego) celem ubiegania się o kredyt. Zamierzali bowiem nabyć działkę budowlaną oznaczoną numerem ewidencyjnym (...) w miejscowości B., gmina D., celem zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny. Bezsporne, nadto dowód: - umowa o kredyt z dnia 30 lipca 2008 r. (k. 40 – 43). Pozwany bank w tym okresie posiadał dla klientów indywidualnych ofertę finansowania kredytów zabezpieczonych hipotecznie. Była to oferta kredytów złotowych oraz kredytów waloryzowanych kursem walut obcych, w tym CHF. Bezsporne. W pozwanym banku obowiązywała procedura, zgodnie z którą pracownicy mieli obowiązek zapoznania się z planowanym przez kredytobiorców przedmiotem kredytowania, ustalić ich oczekiwania i możliwości oraz zaprezentować ofertę, przedstawiając dostępne materiały informacyjne. Personel pozwanego banku miał obowiązek szczegółowo zapoznać klientów z produktem w walucie obcej, odbierając od nich oświadczenia o przekazaniu takich informacji. Prezentacja oferty każdorazowo winna była zawierać takie czynności, jak: zapoznanie się z potrzebami i możliwościami klienta w zakresie obsługi spłaty kredytu, okresu kredytowania, sposobu i formuły spłaty; ustalenie z klientem wysokości kwoty kredytu; ustalenie parametrów cenowych produktu; sporządzenie symulacji spłaty kredytu. Personel banku wyposażono w materiały dedykowane dla klientów, przedstawiające ofertę produktów bankowych pozwanego. Bezsporne, nadto dowód: - przesłuchanie powódki M. Z. (k. 267 – 268v.), (...) Bank S.A. z siedzibą w W., po weryfikacji zdolności kredytowej, zaoferował powodom produkt bankowy - kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF. Z uwagi na większą atrakcyjność produktu zaoferowanego w walucie franka szwajcarskiego, powodowie zdecydowali się na kredyt waloryzowany do tej waluty. Dowód: - przesłuchanie powódki M. Z. (k. 267 – 268v.), - przesłuchanie powoda D. Z. (k. 268v. – 269). Dnia 11 lipca 2008 r. powodowie złożyli wniosek o kredyt mieszkaniowy hipoteczny M. w kwocie 289.000,00 zł. Na mocy decyzji z dnia 29 lipca 2008 r. bank udzielił M. Z. i D. Z. postulowanego kredytu. Dowód: - wniosek o kredyt (k. 190 – 193), - decyzja z dnia 29.07.2008 r. (k. 194 – 195), - przesłuchanie powódki M. Z. (k. 267 – 268v.), - przesłuchanie powoda D. Z. (k. 268v. – 269). W dniu 30 lipca 2008 r. pomiędzy (...) Bank S.A. z siedzibą w W. a M. Z. i D. Z. została zawarta umowa nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF. Na mocy przedmiotowej umowy (...) Bank S.A. udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 288.000,00 zł, waloryzowanego walutą CHF, na potrzeby zakupu działki budowlanej oznaczonej numerem ewidencyjnym (...) w miejscowości B., gmina D.. Kredyt został udzielony na okres 360 miesięcy do dnia 1 marca 2038 roku. Uzyskanie kredytu wiązało się z koniecznością podpisania oświadczenia, iż są świadomi zmiany stóp procentowych oraz zmiany kursów walutowych. Dowód: - umowa kredytu nr (...) (k. 40 – 43), - wniosek o wypłatę kredytu (k. 196), - harmonogram spłat kredytu (k. 197). W 2010 roku powodowie zamierzali zaciągnąć kolejne zobowiązanie kredytowe, w przeważającej mierze na cele mieszkaniowe – budowę domu. Ponownie zgłosili się do (...) Bank S.A. z siedzibą w W. (poprzednika prawnego pozwanego) z zamiarem ubiegania się o kredyt. Bezsporne, nadto dowód: - przesłuchanie powódki M. Z. (k. 267 – 268v.), - przesłuchanie powoda D. Z. (k. 268v. – 269), - umowa nr (...) M. z 1.03.2010 r. (k. 44 – 54). Także w tym okresie pozwany bank posiadał dla klientów indywidualnych ofertę finansowania kredytów zabezpieczonych hipotecznie. Była to oferta kredytów złotowych oraz kredytów waloryzowanych kursem walut obcych, w tym CHF. Niezmiennie w pozwanym banku obowiązywała procedura, zgodnie z którą personel miał obowiązek zapoznania się z planowanym przez kredytobiorców przedmiotem kredytowania, ustalić ich oczekiwania i możliwości oraz zaprezentować ofertę, przedstawiając dostępne materiały informacyjne. Pracownicy pozwanego mieli obowiązek szczegółowo zapoznać klientów z produktem w walucie obcej. Prezentacja oferty każdorazowo winna była zawierać takie czynności, jak: zapoznanie się z potrzebami i możliwościami klienta w zakresie obsługi spłaty kredytu, okresu kredytowania, sposobu i formuły spłaty; ustalenie z klientem wysokości kwoty kredytu; ustalenie parametrów cenowych produktu; sporządzenie symulacji spłaty kredytu. Personel banku wyposażono w materiały dedykowane dla klientów, przedstawiające ofertę produktów bankowych pozwanego. Bezsporne, nadto dowód: - przesłuchanie powódki M. Z. (k. 267 – 268v.). (...) Bank S.A. z siedzibą w W., po weryfikacji zdolności kredytowej, ponownie zaoferował powodom M. Z. i D. Z. produkt bankowy - kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF. Powodom nie zostały przedstawione informacje o czynnikach mogących wpływać na wzrost kursu CHF. Nie wyjaśniono im dokładnych zasad ustalania przez pozwany bank kursów walut służących do przeliczeń kwoty kapitału oraz spłacanych rat. Powodowie nie otrzymali wyczerpujących danych na potrzeby weryfikacji poziomu stabilności tej waluty, mającego wpływ na wysokość zobowiązania. Nie wyjaśniono powodom różnicy pomiędzy kredytem denominowanym a indeksowanym do waluty obcej. Realizacja obowiązków informacyjnych (w tym dot. ryzyka kursowego, danych historycznych, symulacji na przyszłość) nie wyczerpała zapotrzebowania kredytobiorców na rzetelny komplet informacji w przedmiocie zaoferowanego produktu. Wprawdzie powódka M. Z. pracowała w przeszłości w pozwanym banku i w okresie lat 2008 – 2010 pozyskiwała klientów oraz pośredniczyła w udzielaniu kredytów waloryzowanych tą walutą, to jednak realizacja tych obowiązków zawodowych była sporadyczna, skupiona na klientach biznesowych, a nie kredytach hipotecznych. W tym zakresie jej obowiązki ograniczały się do kwestii organizacyjnych, kompletowania dokumentów i podstawiania stosownych danych w powszechnie stosowanym w pozwanym banku szablonie umowy. Taki zakres czynności nie pozwalał jej na samodzielne wypracowanie pełnej wiedzy w przedmiocie ryzyka, jakie wiąże się z kredytem hipotecznym opartym na waloryzacji kursem waluty obcej. Powódka nie uczestniczyła w żadnych szkoleniach związanych z pośredniczeniem w zawieraniu umów z pozwanym bankiem. Konsumenci byli uświadomieni, że kredyt waloryzowany do waluty obcej jest produktem bezpiecznym, atrakcyjnym, oraz że ryzyko wzrostu kosztów kredytu w związku ze zmianą kursu waluty CHF jest znikome. Z uwagi na większą atrakcyjność produktu zaoferowanego w walucie franka szwajcarskiego, powodowie zdecydowali się na kredyt waloryzowany do tej waluty i złożyli wniosek o udzielenie takiego kredytu. Nie odczuwali jakiegokolwiek niepokoju, ani zagrożenia. Zaufali bankowi jako, w ich mniemaniu, instytucji zaufania publicznego. Ponadto zaobserwowali, że w okresie lat 2008 – 2010 cena waluty franka szwajcarskiego wzrosła jedynie o około 30 groszy. Na mocy decyzji kredytowej z dnia 1 kwietnia 2010 r. udzielono powodom kredytu w kwocie 25.000,00 zł waloryzowanego kursem CHF, która to kwota wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 5 lutego 2010 r. według kursu kupna waluty z tabeli kursowej (...) Banku S.A. wynosiła 269.006,71 CHF, z okresem kredytowania wynoszącym 360 miesięcy. Dowód: - wniosek o kredyt mieszkaniowy (k. 207 – 207 - 212), - decyzja kredytowa (k. 201 – 203), - przesłuchanie powódki M. Z. (k. 267 – 268v.), - przesłuchanie powoda D. Z. (k. 268v. – 269). W dniu 1 marca 2010 r. pomiędzy (...) Bank Spółką Akcyjną z siedzibą w W. a M. Z. i D. Z. została zawarta umowa nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF. Na mocy tej umowy bank udzielił powodom kredytu w wysokości 725.000,00 zł ze wskazaniem budownictwa mieszkaniowego, jako celu udzielonego kredytu. W § 1 umowy przewidziano, że walutą waloryzacji kredytu będzie CHF. Waluta kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 22.03.2010 r. według kursu kupna waluty z tabeli kursowej (...) Banku S.A. wynosiła 274.202,75 CHF. Kwota ta miała charakter informacyjny i nie stanowiła zobowiązania Banku. Przewidziano, że wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu mogła być inna niż w dniu podpisania umowy. Kredyt miał być spłacony od dnia 1 marca 2010 r. do dnia 20 marca 2040 r. w równych 360 ratach kapitałowo-odsetkowych. Zgodnie z § 5 umowy kredyt miał być wypłacony w 4 transzach, z przeznaczeniem na przeznaczeniem na prace budowlano-remontowe. W § 7 przewidziano, że wysokość kredytu wyrażona w CHF określa się jako sumę wszystkich uruchomionych transz kredytu wyrażonych w CHF. § 10 ust. 4 przewidywał, iż raty kapitałowo-odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF, z tabeli kursowej (...) Banku S.A., obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50.W treści § 12 ust. 5 ustalono, że wcześniejsza spłata całości kredytu lub raty kapitałowo-odsetkowej, a także spłata przekraczająca wysokość raty powoduje, że kwota spłaty jest przeliczana po kursie sprzedaży CHF, z tabeli kursowej (...) Banku S.A., obowiązującym w dniu i godzinie spłaty. W § 30 umowy odnotowano, że kredytobiorcy oświadczyli, iż zostali dokładnie zapoznani z warunkami udzielania kredytu złotowego waloryzowanego kursem waluty obcej, w tym w zakresie zasad dotyczących spłaty kredytu i w pełni je akceptują. Kredytobiorcy są świadomi, że z kredytem waloryzowanym związane jest ryzyko kursowe, a jego konsekwencje wynikające z niekorzystnych wahań kursu złotego wobec walut obcych mogą mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi kredytu. Treść tego paragrafu nie podlegała negocjacji. Załącznikiem do umowy był Harmonogram spłat kredytu oraz Taryfa prowizji i opłat bankowych (...) Bank S.A. Bezsporne, nadto dowód: - umowa kredytu nr (...) (k. 44 - 54), - aneks nr (...) (k. 199 – 200). Pozwany (...) Bank S.A. z siedzibą w W., zgodnie z umową i złożonymi przez powodów wnioskami, wypłacił kredytobiorcom kredyt w czterech transzach. Dowód: - przesłuchanie powódki M. Z. (k. 267 – 268v.), - przesłuchanie powoda D. Z. (k. 268v. – 269). Kredytobiorcy spłacali raty kredytów w walucie polskiej zgodnie z postanowieniami umownymi. W grudniu 2015 roku powodowie zaprzestali regulowania zaciągniętych zobowiązań w związku z problemami finansowymi. W okresie spłaty zobowiązania, cena waluty franka szwajcarskiego sukcesywnie wzrastała, zarówno w Tabeli walut obowiązującej w pozwanym banku, jak i na światowym rynku walut. W porównaniu z ceną w datach podpisania umów kredytu hipotecznego, wartość CHF do momentu zakończenia spłacania zobowiązań wzrosła niemal dwukrotnie. Wspomniany wzrost ceny franka szwajcarskiego miał bowiem relatywne przełożenie na wysokość spłacanych przez kredytobiorców rat. Powodowie w trakcie obowiązywania umowy nie mieli wiedzy, jaka będzie wysokość przyszłych rat wyrażonych w walucie polskiej, gdyż kurs sprzedaży waluty ustalał bank. Częściowo bezsporne, nadto dowód: - przesłuchanie powódki M. Z. (k. 267 – 268v.), - przesłuchanie powoda D. Z. (k. 268v. – 269). Powodowie zaprzestali spłacania kredytu (...) nr (...) waloryzowanego kursem CHF z dnia 30.07.2008 r., co skutkowało wypowiedzeniem przez (...) S.A. umowy i postawieniem całości zobowiązania z niej wynikającego w stan wymagalności. W ramach tego zobowiązania pozwany bank dochodził zapłaty 468.384,88 zł na drodze sądowej. Postępowanie toczyło się przed Sądem Okręgowym w Szczecinie pod sygnaturą akt I C 719/19. Wyrokiem z dnia 15 listopada 2019 r. wydanym przez Sąd Okręgowy w Szczecinie w sprawie I C 719/19 zasądzono od pozwanych M. Z. i D. Z. solidarnie na rzecz powoda, (...) S.A. z siedzibą w W., kwotę 468.384,88 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od powyższej kwoty od dnia 17 czerwca 2019 r. do dnia zapłaty. J. wydano wobec postawienia w stan wymagalności całości roszczenia wynikającego z umowy nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF z dnia 30.07.2008 r. Wyrok uprawomocnił się, nie sporządzono jego uzasadnienia. W oparciu o powyższy wyrok bank zainicjował postępowanie egzekucyjne. Wykonanie wyroku zawieszono wobec złożenia w dniu 9 lutego 2021 r. przez Rzecznika (...) skargi nadzwyczajnej Rzecznik (...). Bezsporne, nadto dowód: - pozew w sprawie I C 719/19 (k. 31 – 35), - wyrok zaoczny w sprawie I C 719/19 (k. 30), - zarządzenie z dnia 16.10.2019 r. w sprawie I C 719/19 (k. 29), - pisma dot. postępowania egzekucyjnego (k. 26 – 28), - pismo z dnia 18.11.2019 r. (k. 36 - 37), - postanowienie z dnia 10.12.2019 r. (k. 38), - postanowienie z dnia 16.01.2020 r. (k. 39). Powódka M. Z. w okresie od 1 stycznia 2005 r. do 2 stycznia 2015 r. prowadziła działalność gospodarczą pod firmą (...). Przedmiotem działalności był wynajem i zarządzenie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi. Siedziba firmy znajdowała się w S. przy ul. (...). Powód D. Z. w okresie od 15 lutego 2007 r. do 1 kwietnia 2019 r. prowadził działalność gospodarczą pod firmą (...). Przedmiotem działalności była finansowa działalność usługowa. Siedziba firmy znajdowała się w S. przy ul. (...). D. Z. prowadził również działalność pod firmą (...) sp. z o.o., której siedziba znajdowała się w B., przy ul. (...). Powodowie nie prowadzili działalności gospodarczej ani zawodowej w domu wybudowanym za środki pozyskane z kredytów hipotecznych. Dowód: - wydruki z CEiIDG (k. 189, 198), - wydruk informacji odpowiadającej odpisowi pełnemu z Rejestru Przedsiębiorców KRS (k. 274 – 276), - zaświadczenia o numerze REGON (k. 277, 278), - zaświadczenie z dnia 23.12.2009 r. (k. 279), - przesłuchanie powoda D. Z. (k. 268v. – 269). Pozwany (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. jest następcą prawnym (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w W.. Bezsporne. Powodowie są świadomi konsekwencji stwierdzenia nieważności umów kredytów waloryzowanych walutą CHF. Dowód: - przesłuchanie powódki M. Z. (k. 267 – 268v.), - przesłuchanie powoda D. Z. (k. 268v. – 269). Sąd zważył, co następuje: Roszczenie główne, w toku postępowania ograniczone do żądania stwierdzenia nieważności umowy o kredyt hipoteczny nr (...) z dnia 1 marca 2010 r., zasługiwało na uwzględnienie w całości. Podstawą prawną roszczenia o ustalenie nieważności umowy kredytu z dnia 1 marca 2010 r. jest przepis art. 189 k.p.c., zgodnie z którym powód może żądać ustalenia istnienia stosunku prawnego lub prawa jeżeli ma w tym interes prawny. Materialnoprawną przesłanką powództwa z art 189 k.p.c. jest wykazanie przez powodów istnienia interesu prawnego w ustaleniu prawa lub stosunku prawnego. Interes prawny w ustaleniu istnieje wówczas, gdy istnieje niepewność stosunku prawnego lub prawa, wynikająca z obecnego lub przewidywanego ich naruszenia lub kwestionowania. Interes prawny zachodzi zatem nie tylko wtedy, gdy dotyczy obecnych stosunków prawnych i praw, ale dotyczy także przyszłych lub prawdopodobnych stosunków prawnych. Może on wynikać zarówno z bezpośredniego zagrożenia prawa powoda, jak i zapobiegać temu zagrożeniu (uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2006 r., III CZP 106/05). Powództwo oparte na art. 189 k.p.c. musi być zatem celowe, bo ma spełniać realną funkcję prawną. Ocena istnienia interesu musi uwzględniać to, czy wynik postępowania doprowadzi do usunięcia niejasności i wątpliwości co do danego stosunku prawnego i czy definitywnie zakończy spór na wszystkich płaszczyznach tego stosunku lub mu zapobiegnie, a więc czy sytuacja powoda zostanie jednoznacznie określona. Interes prawny istnieje, gdy ze spornego stosunku prawnego wynikają dalej idące skutki, których dochodzenie na drodze powództwa o świadczenie nie jest możliwe lub nie jest aktualne takim przypadku tylko powództwo o ustalenie może w sposób definitywny rozstrzygnąć stan niepewności. W ocenie Sądu powodom przysługuje interes prawny w ustaleniu nieważności umowy, bowiem dopóki strony wiąże umowa kredytowa powodowie nie mogą skutecznie domagać się zwrotu nienależnie wpłaconych na rzecz pozwanego banku świadczeń, ustalonych w oparciu o klauzule abuzywne, zatem żądania te zaktualizują się w przypadku ustalenia, że zaskarżone postanowienie umowne nie wiąże stron. Interes prawny powodów w żądaniu ustalenia nieważności umowy w tym kontekście jest oczywisty, bowiem bez takiego rozstrzygnięcia na przyszłość o zasadach rozliczenia kredytu, nie istnieje możliwość definitywnego zakończenia sporu. Skoro zatem powodowie posiadają interes prawny w ustaleniu nieważności umowy kredytu rozważyć należało czy łącząca strony umowa zawiera postanowienia przedmiotowo istotne umowy kredytu, a także – biorąc pod uwagę argumentację obu stron - czy zawiera postanowienia abuzywne, a w razie stwierdzenia, że tak jest, należało ustalić, jakie w związku z tym powstaną skutki dla przedmiotowej umowy. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. – Prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Natomiast według art. 69 ust. 2 pr. bank. umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: 1) strony umowy; 2) kwotę i walutę kredytu; 3) cel, na który kredyt został udzielony; 4) zasady i termin spłaty kredytu; 4a) w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu; 5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany; 6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu; 7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu; 8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych; 9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje; 10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy. Ponadto stosownie do art. 69 ust. 3 pr. bank. w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie; w tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku. Prawo bankowe nie zawiera definicji takich pojęć jak kredyt indeksowany, kredyt denominowany czy kredyt walutowy. W praktyce przez kredyt denominowany rozumiemy kredyt wyrażony w walucie obcej (w rozpoznawanej sprawie w CHF), którego wartość podlega przeliczeniu na złote według kursu z dnia wydania decyzji kredytowej, z dnia zawarci umowy, z dnia wypłaty (uruchomienia) kredytu albo z innej jeszcze daty. W tego rodzaju umowach wartość wyrażona w walucie obcej stanowi podstawę ustalenia wysokości rat spłaty kredytu wskazywanych w haromonogramie płatności, które to raty z kolei każdorazowo podlegają przeliczeniu na złote według kursu z dnia płatności raty, z dnia poprzedzającego dzień płatności albo jeszcze innej daty. Regulacje prawne dotyczące kredytu denominowanego lub indeksowanego do waluty obcej zostały wprowadzone do art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust 3 prawa bankowego z dniem 16.08.2011 r. Jednak również przed tą datą zawarcie tego rodzaju umowy kredytu było dopuszczalne w ramach ogólnej swobody kontraktowania przewidzianej w art. 353 1 k.c. (por. wyrok SN z dnia 19.04.2015 r. sygn. akt V CSK 445/14). Stwierdzić zatem należało, że łącząca strony umowa kredytu z dnia 1 marca 2010 r. nie jest nieważna tylko dlatego, że jej przedmiotem jest kredyt udzielony w CHF, którego wypłata następowała przy zastosowaniu kursu zakupu walut w banku z dnia wypłaty kredytu. Należy zwrócić uwagę na dalsze aspekty związane z postanowieniami umownymi. Treść tej umowy (§ 1) wskazuje, że jest to umowa kredytu indeksowanego w walucie obcej, udzielonego w walucie polskiej w kwocie 725.000,00 zł, stanowiącej równowartość 274.205,75 CHF. W umowie określone zostały również zasady spłaty kredytu przez kredytobiorcę - w równych ratach kapitałowo-odsetkowych, płatnych w walucie polskiej. Powodowie nie mieli w praktyce możliwości wyboru waluty w jakiej nastąpi wypłata kredytu. Postanowienia § 1 ust. 3a, § 7 ust. 4, § 10 ust.
5 nie podlegały negocjacjom stron, a zostały narzucone przez bank. Pozwany natomiast nie przedstawił dowodu świadczącego o tym, iż powodowie mieli możliwość wyboru waluty, w której wypłacony zostanie kredyt. Nie wskazał bowiem postanowienia regulaminu czy umowy, które przyznawałby takie uprawnienie powodom. Wskazać należy, że w umowie nie ma takich postanowień, które przyznawałyby kredytobiorcom możliwość wyboru waluty, w której ma być uruchomiony kredyt. Ponadto jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego kredyt został powodom wypłacony złotówkach, zaś wysokość wypłaty została ustalona na podstawie kursu kupna tej waluty, zgodnie z Tabelą kursów, obowiązującą w Banku w dniu uruchomienia środków, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych. Co więcej, również spłata kredytu była przewidziana w walucie polskiej. Z analizy powyższych postanowień umownych wynika, że charakter zawartej między stronami umowy od początku dotyczył kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego. Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W ocenie powodów abuzywny charakter mają § 1 ust. 3a, § 7 ust. 4, § 10 ust.
5 umowy. Na podstawie wyżej wskazanych przepisów należy wskazać następujące przesłanki uznania postanowienia umowy za abuzywne: zawarte zostały w umowie z konsumentem; nie zostały uzgodnione indywidulanie; kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami rażąco naruszając jego interesy. Nadto, zgodnie z art. 385 § 2 k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Rozstrzygnięcie to oznacza w szczególności, że dla oceny abuzywności postanowienia nie mają znaczenia okoliczności, które zaistniały po zawarciu umowy. Zwrócić należy uwagę, iż przepisy art. 385 1 § 1 k.c. i nast. stanowią implementację do polskiego porządku prawnego dyrektywy 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich. Zatem ustalając czy poszczególne postanowienia umowy zawieranej z konsumentem mają charakter abuzywny na uwadze należy mieć nie tylko normy wynikające z polskiego systemu prawnego, ale również regulacje zawarte wyżej wskazanej dyrektywie, a nadto stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w zakresie wykładni jej poszczególnych postanowień, do czego Sąd odniesie się w dalszej części rozważań. Kontrola abuzywności postanowień umowy wyłączona jest jedynie w przypadku spełnienia jednej z dwóch przesłanek negatywnych, to jest: gdy postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione z konsumentem oraz postanowienie umowne określa główne świadczenia stron i jest sformułowane w sposób jednoznaczny. W toku postępowania rozgorzał spór w przedmiocie tego, czy powodowie zawierając z pozwanym umowę kredytu posiadali status konsumenta. Zgodnie z art. 22 1 k.c. za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową. Zawarta przez strony umowa miała na celu sfinansowanie celów mieszkaniowych powodów tj. budowę domu na cele mieszkaniowe. Okoliczności te wynikają z treści samej umowy. Ponadto stwierdzić należy, że kwota udzielonego kredytu nie była przeznaczona na działalność gospodarczą czy zawodową. Twierdzenia pozwanego, iż w domu, którego budowa została sfinansowana ze środków pochodzących z kredytu, prowadzona była działalność gospodarcza, powinny być wykazane stosownymi dowodami. Pozwany mBank nie przedstawił dowodów na rzekomy fakt zawarcia umowy kredytowej w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. Sam fakt umieszczenia siedziby działalności w domu wybudowanym ze środków pochodzących z kredytu nie musi świadczyć o takiej okoliczności. Brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, iż powodowie mieliby podpisać w 2010 r. umowę kredytu w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zatem stwierdzić należało, iż w niniejszej sprawie została spełniona pierwsza z pozytywnych przesłanek uznania postanowienia umowy za niedozwolony. Następnie ustalić należało, czy kwestionowane postanowienia umowy zostały z powodami uzgodnione indywidualnie. Zgodnie z art. 385 1 § 3 k.c. nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Ponadto zgodnie z art. 3 dyrektywy 93/13 warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza, jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Chodzi tu zatem o takie postanowienia umowy, które były objęte „indywidulanym”, odrębnym uzgodnieniem np. stanowiły przedmiot negocjacji. Obowiązuje domniemanie, że postanowienia umowy zawartej z udziałem konsumenta nie zostały uzgodnione indywidualnie. Domniemanie to jest wzruszalne. Zgodnie z postanowieniem SN z dnia 6 marca 2019 r. (sygn. akt I CSK 462/18): „Dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych nie wystarczy wykazanie, że konsument dowiedział się o treści klauzuli w odpowiednim czasie, a strony prowadziły w tym przedmiocie negocjacje. Konieczne jest udowodnienie wspólnego ustalenia ostatecznego brzmienia klauzuli, w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez konsumenta i włączone do umowy na jego żądanie. Za nieuzgodnione indywidulanie przyjmuje się te postanowienia, które zawarte zostały we wzorcu umownym, ponieważ konsument jest nimi związany w całości bez możliwości jakichkolwiek dodatkowych uzgodnień. Nie ulega wątpliwości, iż postanowienia będące przedmiotem oceny zostały zawarte w samej umowie. Wzorce umowy należą do grupy tzw. umów adhezyjnych (umów zawieranych przez przystąpienie), których cechą istotną jest to, że jedna strona takiej umowy (w rozpoznawanej sprawie pozwany bank) z góry narzuca treść postanowień umowy drugiej (słabszej) stronie stosunku prawnego, która może w całości przyjąć zaproponowaną przez bank treść umowy albo też odstąpić od możliwości jej zawarcia. Brak wyrażenia zgody na zaproponowane postanowienia prowadziłby do tego, że kredytobiorcy nie uzyskaliby w ogóle wnioskowanej kwoty. Oznacza to, że w przypadku umów adhezyjnych ograniczona jest do minimum możliwość negocjowania postanowień umowy, a jeżeli już te negocjacje występują to dotyczą wysokości kwoty umowy, oprocentowania lub okresu spłaty zobowiązania. Jak wykazało przeprowadzone postępowanie kwestionowane klauzule umowne nie podlegały jakiejkolwiek negocjacji, tylko zostały narzucone przez stronę pozwaną z zastrzeżeniem, iż brak zgody na zaproponowane postanowienia spowoduje, że do zawarcia umowy w ogóle nie dojdzie. W przedmiotowej sprawie umowa kredytowa przygotowana została przez pracowników pozwanego banku, przy czym pozwany nie przedstawił dowodu na to, iż w czasie zawierania umowy miały miejsce między stronami negocjacje, które mogłyby wpłynąć na treść klauzul przeliczeniowych. Pozwany ograniczył się jedynie to gołosłownego twierdzenia, iż treść umowy mogła być indywidualnie uzgodniona przez strony. Nie przedstawił jednak na tę okoliczność żadnego dowodu. Nie ulega wątpliwości, że negocjacji podlegały kwota kredytu bądź okres jego spłaty, jednak z pewnością powodowie nie mieli wypływu na treść postanowień dotyczących przeliczenia kwoty kredytu jak również przeliczania rat kapitałowo-odsetkowych. Z zeznań stron wynika jednoznacznie, że powodowie nie mieli możliwości negocjacji postanowień dotyczących ustalania wysokości kursów walut obowiązujących w pozwanym banku. Stwierdzić należy z całą mocą, że okoliczność, iż konsument znał i rozumiał treść postanowienia oraz zgodził się na wprowadzenie go do umowy nie stoi na przeszkodzie uznaniu, iż nie zostało ono indywidualnie uzgodnione, jeśli jego treść nie została sformułowana w toku negocjacji z konsumentem (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 14 grudnia 2017 r. I ACa 447/17, LEX nr 2432003). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż pozwany bank nie zdołał obalić domniemania braku indywidulnych uzgodnień postanowień zaciągniętych ze wzorca umowy. Warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. (art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13) Przesłanki „sprzeczności z dobrymi obyczajami” i „rażącego naruszenia interesów konsumenta” muszą być spełnione, co jednoznacznie wynika z treści przepisu, łącznie (por. np. wyr. SN z 29.8.2013 r., I CSK 660/12, Legalis; wyr. SA w Warszawie z 26.4.2013 r., VI ACa 1571/12, Legalis). Za sprzeczne z dobrymi obyczajami należy uznać wprowadzenie do umowy klauzul godzących w równowagę kontraktową. Rażące naruszenie interesów konsumenta polega na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na jego niekorzyść. Obydwa te kryteria powinny być spełnione łącznie” (zob. też wyr. SA w Warszawie z 18.6.2013 r., VI ACa 1698/12, Legalis). Istotą dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są zatem takie działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron [tak M. Śmigiel, Wzorce umów; I. Wesołowska, Niedozwolone postanowienia umowne, w: Standardy wspólnotowe w polskim prawie ochrony konsumenta (red. C. Banasiński). W rozumieniu art. 385
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.