k.c.), co wobec kwestionowania tej okoliczności przez pozwaną winien był uczynić. Pożyczkodawca bowiem posiłkował się wzorcem umowy pożyczki. Zauważyć w tym miejscu należy, iż pożyczkodawca jest instytucją kredytową zajmującą się prowadzeniem działalności gospodarczej w zakresie udzielania pożyczek gotówkowych i przy zawieraniu umów posługuje się wzorcami umownymi. Dlatego też należało ustalić, czy postanowienia umowy zawartej z pozwaną były dla stron wiążące. Sąd bowiem może, a nawet powinien dokonywać oceny postanowień zawartych z konsumentami umów, a także postanowień samych wzorców umów co do ich zgodności z prawem. Ocena ta może zostać dokonana in concreto w toczącym się między przedsiębiorcą a konsumentem sporze, którego przedmiotem są skutki prawne określonego postanowienia umowy. Umowy konsumenckie podlegają ocenie w świetle klauzuli generalnej z art.
z wyłączeniem jedynie jednoznacznie sformułowanych postanowień określających główne świadczenia stron oraz tych postanowień, na których treść konsument miał rzeczywisty wpływ, co musi zostać wykazane przez przedsiębiorcę ( tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2007 roku, VI Ca 228/07). Sama tylko rachunkowa zgodność z regulacją zawartą w ustawie o kredycie konsumenckim nie wyklucza takiej kontroli. Zgodnie z treścią przepisu art.
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Postanowienie umowy może zatem zostać uznane za niedozwolone po łącznym spełnieniu wskazanych wyżej przesłanek. Wskazać trzeba, że obie wskazane w przepisie art.
formuły prawne służą ocenie tego, czy klauzule umowne przekraczają zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej w zakresie kształtowania praw i obowiązków stron konsumenckiego stosunku obligacyjnego twórcy wzorca w zakresie kształtowania praw i obowiązków konsumenta (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r., sygn. akt I CK 832/04). W rozumieniu przepisu art.
„rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast „działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. Abuzywne postanowienie umowne kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, która to sprzeczność rażąco narusza jego interesy. Istotą dobrych obyczajów jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien wyrażać się on niewykorzystywaniem uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty przy zawieraniu umowy i jej realizacji, rzetelnym traktowaniu konsumenta jako równorzędnego partnera umowy. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można więc uznać działania zmierzające do wykorzystania dominującej pozycji, wykorzystania przymusowego położenia drugiej strony, niedoinformowania, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Działania te potocznie określa się jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2011r., sygn. akt VI ACa 262/11). Zdaniem Sądu orzekającego, za niedozwolone klauzule umowne w świetle treści przepisu art.
należy uznać te postanowienia umowne, które pod postacią opłat pobieranych formalnie na poczet pokrycia kosztów konkretnych czynności, w rzeczywistości stanowią dla pożyczkodawcy źródło dodatkowego zysku, ukrytego przed konsumentem, pozwalającego mu omijać przepisy dotyczące wysokości odsetek maksymalnych oraz niedopuszczalności kary umownej za niespełnienie świadczenia pieniężnego (por. przepis art. 483 § 1 k.c.). Przenosząc zatem powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu należy stwierdzić, iż zawarte w umowie stron postanowienia dotyczące pobierania przez pożyczkodawcę prowizji w wysokości 86,34 % kwoty pożyczki stanowią niedozwolone klauzule umowne. Z umowy nie wynika na poczet jakich czynności prowizja została pobrana. Natomiast w piśmie procesowym z dnia 30 czerwca 2022 r. powód wyjaśnił, że prowizja została pobrana na pokrycie między innymi podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) w kwocie 1.710 zł, wynagrodzenia w kwocie 1.044 zł za pośrednictwo w zawieraniu umów wypłaconego na rzecz pośrednika/doradcy finansowego oraz kosztu pozyskania kapitału pożyczki. Twierdzeń tych powód jednak nie wykazał. Nie wykazał poniesienia kosztów pozyskania kapitału pożyczki, ani kosztów zapłaty wynagrodzenia pośrednikowi ani na co została przeznaczona kwota prowizji 5.017 zł (7.771 zł – 1.710 zł – 1.044 zł). W związku z powyższym uznać zatem należy, że stanowi ona wyłącznie dodatkowy nieuzasadniony zysk po stronie powoda. W ocenie Sądu brak jest podstaw do obciążania konsumenta pełnymi kosztami prowadzonej przez powoda działalności gospodarczej a do tego sprowadza się obciążenie pozwanej konicznością zapłaty podatku dochodowego należnego od powoda. Tym bardziej, że podatek ten powód zobowiązany jest uiścić od przychodu ( m.in. prowizji ), który sam sobie określił w bardzo wysokiej wysokości zawierając umowę pożyczki. Naliczenie zatem przez powoda w/w prowizji w wysokości wskazanej w umowie godziło w dobre i uczciwe praktyki kupieckie, w sposób rażący naruszało interes pozwanej jako konsumenta i prowadziło do uzyskania dodatkowego zysku z naruszeniem przepisów dotyczących wysokości odsetek maksymalnych. W ocenie Sądu orzekającego niedozwoloną klauzulą umowną była również opłata w kwocie 1.100 zł za usługę (...). Wysokość tej opłaty została określana przez pożyczkodawcę zupełnie dowolnie i z uwzględnieniem jedynie interesu pożyczkodawcy – zważywszy, że druga strona umowy nie miała na jej treść żadnego wpływu. Umowa pożyczki gotówkowej stanowiła gotowy druk, który przedstawia się pożyczkobiorcom do podpisania i nie mają oni możliwości negocjowania jej warunków. W ramach tej opcji umowy możliwym było skorzystanie z jednorazowego w całym okresie kredytowania uprawnienia do bezpłatnego odroczenia maksymalnie dwóch kolejnych terminów płatności rat lub bezpłatnego obniżenia o 50 % maksymalnie czterech kolejnych rat, które należało spłacić w dodatkowym okresie kredytowania wynoszącym maksymalnie 2 miesiące w następstwie odroczenia rat i 4 miesiące w następstwie obniżenia rat. Tak sformułowane warunki umowne przy opłacie dodatkowej za w/w pakiet wynoszącej 1.100 zł (stanowiącej ponad 12 % całkowitej kwoty pożyczki) przy ratach skalkulowanych na kwotę 580 zł zdaniem Sądu orzekającego godziły w dobre i uczciwe praktyki kupieckie oraz w sposób rażący naruszało interes pozwanej jako konsumenta. Usługa ta wbrew zapisom nie była bezpłatna a cena 1.100 zł rażąco nieadekwatna do oferowanych przez powoda umową usług. Ewidentnie zapisy umowy o bezpłatnych uprawnieniach odroczenia lub obniżenia raty były nieprawdziwe i wprowadzały w błąd pozwaną jako konsumenta. Uznając zapis umowy za niedozwoloną klauzulę Sąd miał również na uwadze, że obowiązek uiszczenia w/w opłaty został nałożony na pozwaną z góry, niezależnie od tego, czy faktycznie skorzystała ona z którejkolwiek z opcji oferowanych w ramach (...). W ocenie Sądu zgodne z dobrymi obyczajami byłoby obciążanie dodatkową opłatą pożyczkobiorcy faktycznie wnioskującego o skorzystanie z dodatkowych opcji. W niniejszej sprawie pozwana W. S. nie złożyła wniosku o skorzystanie z możliwości oferowanych przez (...) (a przynajmniej powód wbrew swojemu obowiązkowi wynikającemu z art. 6 k.c. faktu takiego nie wykazał). Obciążanie więc jej dodatkową, tak wysoką opłatą za samą możliwość skorzystania z odroczenia lub obniżenia rat na krótki okres jest niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Takie zapisy umowy nie mogą zyskać akceptacji Sądu. Są ewidentnie sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interes pozwanej. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż żądanie kwot 7.771 zł i 1.100 zł wraz z żądanymi od nich odsetkami nie było wiążące dla pozwanej stosownie do treści art.
Sąd przychylił się do podniesionego przez pozwaną zarzutu zastosowania przez powoda niedozwolonych klauzul umownych. Pożyczka udzielona pozwanej została oprocentowana maksymalnymi odsetkami, które w ocenie Sądu stanowią wystarczające wynagrodzenie dla powoda. Reasumując, na kwotę należną powodowi od pozwanej powinny składać się kapitał w wysokości 9.000 zł, odsetki umowne w łącznej wysokości 2.197 zł oraz opłata przygotowawcza w wysokości 129 zł, tj. łącznie 11.326 zł. Zgodnie z postanowieniami umownymi pożyczka gotówkowa miała zostać spłacona w 36 ratach, których wysokość po odjęciu abuzywnych kosztów wynosiłaby 314,61 zł (11.326 zł : 36). W związku z powyższym wypowiedzenie pozwanej przez powoda umowy pożyczki w grudniu 2021 r. było nieuzasadnione i niezgodne z łączącą strony umową. Do grudnia 2021 r. pozwana powinna mieć zapłacone 22 raty, czyli łącznie 6.921,42 zł (22 x 314,61 zł). Faktem bezspornym było, że pozwana do tego momentu miała zapłacone 10.676 zł, co oznacza, że nie tylko nie pozostawała w opóźnieniu w płatności kwoty równej jednej racie (w związku z czym nie ziścił się warunek zastrzeżony w pkt 8.1 lit. a umowy pożyczki gotówkowej), a wręcz posiadała w tym zakresie nadpłatę. W związku z brakiem opóźnienia w płatności ze strony pozwanej za trafny uznać należało podniesiony przez pozwaną zarzut wypełnienia weksla niezgodnie z zawartym porozumieniem. Jak wskazano już bowiem we wcześniejszej części uzasadnienia, warunkiem wypełnienia weksla in blanco miało być opóźnienie w płatności kwoty równej jednej racie przekraczające 30 dni po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania i w terminie 14 dni od wypowiedzenia umowy. Z uwagi na bezzasadność i wynikającą z niej bezskuteczność wypowiedzenia umowy pożyczki oraz wypełnienia weksla przez powoda wierzytelność z umowy nr (...) wbrew twierdzeniom podniesionym w pozwie nie stała się w całości wymagalna. Wskazać należy, że pozwana nie zalegała z płatnością rat również na dzień wyrokowania. Na dzień zamknięcia rozprawy, tj. 18 sierpnia 2022 r. wierzytelność z tytułu umowy pożyczki gotówkowej nr (...) była wymagalna do kwoty 9.438,30 zł (30 x 314,61 zł). Pozwana do tej pory zapłaciła na poczet przedmiotowej pożyczki kwotę 10.676 zł, więc dochodzona przez powoda wierzytelność została zaspokojona ponad wymagalną część. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 3 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 maja 2001 r. o kredycie konsumenckim w zw. z art. 358 1 § 1 k.c. a contrario oddalił powództwo w całości, o czym orzeczono w punkcie 1. wyroku. O kosztach procesu Sąd postanowił na podstawie art. 98 k.p.c. obciążając nimi powoda jako stronę przegrywającą spór. Na zasądzoną od powoda na rzecz pozwanej kwotę 1.817 zł składa się wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w kwocie 1.800 zł, ustalone na podstawie § 2 pkt 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (tekst ujednolicony Dz.U. z 2018 r., poz. 265) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Sędzia Halina Maliszewska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.