(2), - naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania ocenę przeprowadzonych dowodów, w tym w szczególności uznanie, że powód nie wykazał podjęcia wystarczających działań dających mu realne szanse zatrudnienia w handlu, w sytuacji, gdy powód wykazał, że wielokrotnie starał się o pracę, - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, a polegających na ustaleniu, że brak jest podstaw, że powód miał zamiar nabyć lokal na os. (...), w sytuacji, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy prowadzi do odmiennych wniosków, - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, a polegających na ustaleniu, że powód nie przyjmował ofert z urzędu pracy, w sytuacji, gdy urząd ten nie dysponował odpowiadającymi powodowi ofertami, - błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że powód udowodnił utratę korzyści, pomimo że przedstawił jasne i klarowne wyliczenia kwot, które by zarobił, gdyby nie bezprawne działanie pozwanego. Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie

1. poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 271.499,64 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 9.400 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym oraz przyznanie pełnomocnikowi reprezentującemu powoda z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Wystawienie świadectwa pracy, w którym podano niewłaściwą podstawę rozwiązania stosunku pracy stanowi naruszenie obowiązków wynikających ze stosunku zobowiązaniowego i co do zasady nie może zostać uznane jako delikt, o którym stanowi art. 415 k.c. (wyrok SN z dnia 6 października 1998 r., OSNP 1999/22/715). W okolicznościach niniejszej sprawy powód wywodził swoją szkodę z faktu, że w świadectwie pracy pozwany zamieścił wzmiankę o tym, że jako pracownik dopuścił się kradzieży i zniszczenia mienia. Działanie pozwanego, polegające na zamieszczeniu tych informacji w świadectwie pracy, wykracza poza ramy stosunku zobowiązaniowego łączącego strony, co umożliwia rekompensatę szkody doznanej na skutek tego działania na podstawie art. 415 k.c. W niniejszej sprawie dochodzi zatem do zbiegu roszczenia przewidzianego w art. 99 § 1 k.p., z roszczeniem z tytułu deliktu prawa powszechnego, co zgodnie z art. 443 k.c., pozwala powodowi na dochodzenie roszczeń z podstawy prawnej, która jest dla niego korzystniejsza. Prawidłowa była zatem podstawa prawna roszczenia powoda przyjęta przez Sąd Okręgowy w zaskarżonym wyroku. Wbrew stanowisku apelującego Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej wykładni przepisów dotyczących przedawnienia roszczeń. Powód domagał się od pozwanego zapłaty z tytułu odszkodowania i zadośćuczynienia, przy czym zarówno szkodę jak i krzywdę wywodził z faktu pozostawania bez pracy w latach 2000 –
2. Zdarzeniem, które w jego ocenie wyrządziło szkodę było wystawienie przez pozwanego świadectwa pracy, w którym został posądzony za kradzież, jak i późniejsze, mające charakter zachowania ciągłego, uchylanie się przez pracodawcę od wydania prawidłowego dokumentu. W przypadku deliktów, które mają charakter ciągły, w orzecznictwie przyjmuje się, że termin 10 letni, o którym mowa w art.

(1), uznane przez Sąd Okręgowy za wiarygodne, prowadziły do uznania roszczenia powoda za zasadne. Aby uznać, że powód doznał szkody w postaci utraconych korzyści, odpowiadających zarobkom w delikatesach (...), nie było wystarczające wykazanie, że podjął on starania o zatrudnienie, zaś w trakcie rozmowy z kierownikiem sklepu, poruszył temat niesprostowanego świadectwa pracy i dowiedział się, że jest to przeszkodą dla zatrudnienia. Z zeznań K. N. nie wynika, aby rozważała zatrudnienie powoda, lub chociażby, aby uznała go za odpowiedniego kandydata na wolne stanowisko. Powód winien wykazać, że istniała realna szansa na podjęcie pracy i z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością otrzymałby pracę, gdyby nie wadliwe świadectwo pracy. Tak sformułowany wymóg co do udowodnienia szkody w postaci utraconych korzyści jest aprobowany w orzecznictwie (wyrok SN z dnia 21 czerwca 2001 r., IV CKN 119/01, LEX nr 52751). Powoływane przez apelującego poglądy orzecznictwa nie mogą wpłynąć na odmienną ocenę zasadności roszczenia odszkodowawczego. Nie ma zwłaszcza podstaw, aby istnienie szkody wywodzić z samego prawdopodobieństwa, że niesprostowane świadectwo pracy może powodować niemożność znalezienia zatrudnienia. Nie może także odnieść skutku zarzut naruszenia art. 217 § 3 w zw. z art. 227 k.p.c. Jak wynikało z zeznań powoda, kontaktował się w sprawie pracy z J. P.

(1)w latach 2000 i 2002, a następnie w 2009 r., ale w tym czasie świadek ten nie potrzebował pracowników. Oznacza to, że ze względu na zasadność zarzutu przedawnienia, dowód ten nie mógł wpłynąć na uwzględnienie powództwa nawet w części, a okoliczności poszukiwania pracy przez powoda w 2009 r. nie miały znaczenia dla wykazania utraconych korzyści. Również przesłuchanie w charakterze świadka kierownika sklepu (...) nie było w sprawie celowe, bowiem z zeznań powoda nie wynikało, aby podejmował starania o pracę w tym sklepie, a z osobą odpowiedzialną za zatrudnienie rozmawiał wyłącznie jego ojciec. Nie ma zatem podstaw, aby uznać, że powód rzeczywiście był zainteresowany pracą. Okoliczności przytoczone przez powoda, z których wywodził roszczenie o zadośćuczynienie, nie pozwalają na przyznanie mu ochrony prawnej także ze względu na brak dobra osobistego, które doznałoby uszczerbku w sposób przez niego opisany. Nie ma bowiem podstaw, aby uznać, że ochronie podlegało dobro osobiste w postaci prawa do wykonywania pracy zarobkowej czy prawa do pozostawania na własnym utrzymaniu. Jak podkreśla się w orzecznictwie, ochrona dóbr osobistych ma charakter wyjątkowy, w związku z czym sięganie do jej mechanizmów powinno następować z odpowiednią ostrożnością i powściągliwością, bez tendencji do sztucznego poszerzania katalogu tych dóbr. Każde dobro osobiste skupia w sobie dwa elementy - chronioną wartość oraz prawo żądania od innych jej poszanowania (wyrok SN z dnia 7 grudnia 2011 r., II CSK 160/11, OSNC 2012/6/75). To że kodeks nie daje definicji dobra osobistego i zawiera w tym zakresie jedynie przykładowe wyliczenie - nie może oznaczać intencji ustawy do ochrony każdego uczucia ludzkiego. Dobro to musi być zatem ściśle skonkretyzowane i zindywidualizowane, a więc związane nierozerwalnie z osobowością człowieka. Natomiast bezprawne działanie lub zaniechanie musi być nakierowane na naruszenie indywidualnego dobra (wyrok SN z 10 lipca 1975 r., I CR 356/75, OSP 1976/12/232). Nie ma zatem podstaw, aby uznać, że działanie, polegające na zamieszczeniu nieprawdziwych informacji o przyczynie uzasadniającej rozwiązania stosunku pracy, skutkujące tym, że powód przez określony czas nie wykonywał pracy i pozostawał na utrzymaniu rodziców, mogłoby stanowić naruszenie dobra osobistego. Brak zarobków jest typową szkodą majątkową w postaci utraconych korzyści, jednak nie wiąże się z naruszeniem prawa podmiotowego, które wynikałoby z powszechnie uznanych i podlegających ochronie przejawów realizacji się jako człowiek. Działanie pozwanego wbrew stanowisku nie stanowi także naruszenia godności powoda ani jego czci. Dobra te, w tym godność wewnętrzna rozumiana jako poczucie własnej wartości i oczekiwanie szacunku ze strony innych osób, nie mogą być naruszone w wyniku pozostawania bez pracy, czy pozbawienia możliwości zarobkowania. Podstawą faktyczną pozwu nie były natomiast twierdzenia o naruszeniu tych dóbr osobistych w wyniku przypisania powodowi czynu, który nie popełnił, w świetle którego naruszona została w środowisku opinia o jego uczciwości. Powód, działając zarówno samodzielnie, jak i przez pełnomocnika, nie twierdził, że taka jest podstawa faktyczna powództwa. Podkreślał, że zadośćuczynienie obejmuje krzywdę moralną, jakiej doznał, na skutek tego, że jego schorowani i niedołężni rodzice zmuszeni byli ponosić koszty utrzymania syna (k. 164). Oceny tej nie zmienia wyrażona w trakcie przesłuchania powoda opinia, że doznał on oszczerstwa i zniesławienia. Zmiana podstawy faktycznej powództwa nie może być dokonana w sposób dorozumiany w trakcie przeprowadzenia dowodu na okoliczności zakreślone postanowieniem dowodowym. W przypadku, gdy powód wywodziłby swoją krzywdę z niepowołanych wcześniej okoliczności, winien złożyć w tym zakresie stosowne oświadczenie procesowe. Nie może odnieść skutku powoływanie się przez apelującego na treść uchwały z dnia 13 maja 1965 r., III PO 40/64, OSNC 1966/6/88. Dotyczy ona bowiem odpowiedzialności pracownika za szkody wyrządzone w mieniu pracodawcy, a zatem nie przystoi do okoliczności niniejszej sprawy. Dla rozstrzygnięcia sprawy nie mają także znaczenia powoływane przez apelującego szczegóły dotyczące współpracy stron w ramach stosunku pracy. Istotne bowiem było, że świadectwo pracy wystawione przez pozwanego było wadliwe, co zostało stwierdzone wyrokiem Sądu Pracy. W tym stanie rzeczy apelację należało oddalić na podstawie art. 385 k.p.c. Na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. prawo o adwokaturze zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika reprezentującego z powoda urzędu wynagrodzenie ustalone na podstawie § 6 pkt 7 w zw. z § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. 2013, poz. 461 tj.). Wynagrodzenie na rzecz kuratora ustanowionego dla nieobecnego z miejsca pobytu pozwanego ustalono na podstawie § 1 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. poz. 1476) w zw. z § 6 pkt 7 w zw. z § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2013, poz. 461 tj.). SSA Małgorzata Gulczyńska SSA Jan Futro SSA Piotr Górecki