Sygn. akt XXI Pa 722/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lutego 2017 r. Sąd Okręgowy w Warszawie XXI Wydział Pracy w składzie: Przewodniczący: SSO Grzegorz Kochan Sędziowie: SO Bogumi

§ 1k.p.

zmienia rozkład ciężaru dowodu przewidziany w art. 6 k.c. (w zw. z art. 300 k.p.), według którego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Przepis art.

§ 1zwalnia pracownika z konieczności udowodnienia jego dyskryminacji.

Ciężar dowodu określony w art.

§ 1

polega na obowiązku pracownika przedstawienia faktów, z których można domniemywać istnienie dyskryminacji, zaś dla uwolnienia się od odpowiedzialności pracodawca musi udowodnić, że nie dyskryminuje pracownika. Odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego podniósł, że pracownik dochodzący odszkodowania z tytułu naruszenia zasady równego traktowania musi najpierw wykazać, że był w zatrudnianiu dyskryminowany, a dopiero następnie pracodawcę obciąża przeprowadzenie dowodu potwierdzającego, że przy różnicowaniu pracowników kierował się obiektywnymi przesłankami (postanowienie z dnia 24 maja 2005 r., II PK 33/05, LEX nr 184961, sygn.akt III PK 30/06, OSNP 2007, nr 11–12, poz. 160). Przenosząc powyższe uwagi na kanwę niniejszej sprawy Sąd Rejonowy uznał, że strona powodowa nie wykazała, że była nierówno traktowana przez pracodawcę, a argumenty, które zostały przez powoda przedstawione, w żaden sposób nie uprawniały przyjęcia domniemania istnienia dyskryminacji. Dyskryminacją jest różnicowanie sytuacji pracowników na podstawie niedozwolonego kryterium, a powód, pomimo spoczywającego na nim w tym zakresie ciężaru dowodu, nie wykazał, że pracodawca w sposób niekorzystny dla niego, w porównaniu z innymi pracownikami, różnicował jego sytuację. Z uwagi na powyższe Sąd Rejonowy oddalił powództwo. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c., który stanowi, że strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Sąd zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej, jako wygrywającej proces, zwrot kosztów zastępstwa prawnego odpowiadający wynagrodzeniu jednego pełnomocnika. Na kwotę zasądzoną na rzecz pozwanego składają się kwoty: kwota 1.800 zł na podstawie § 11 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 poz. 490) wyliczona w oparciu o wartość przedmiotu sporu dla roszczenia o odszkodowanie za naruszenie zasady równego traktowania (15.000 zł) oraz kwota 60 zł na podstawie § 11 ust. 1 pkt 1 powołanego wyżej Rozporządzenia w zakresie roszczenia o odszkodowanie za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę. Apelację od powyższego wyroku wniósł powód zaskarżając go w całości oraz wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów procesu w postępowaniu przed Sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1) prawa materialnego tj. art. 45 § 1 k.p. w zw. z art. 30 § 4 k.p. poprzez błędne rozważenie kwestii zastosowania kryteriów doboru pracowników do zwolnienia jedynie wobec powoda i pracującej z nim w jednej sekcji I. S., podczas gdy kryteria te winny mieć zastosowanie również przynajmniej do pracowników Wydziału (...), w szczególności do jej kierownika, 2) przepisu prawa procesowego mającego wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 233 k.p.c. poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, że strona powodowa nie wykazała, że była nierówno traktowana przez pracodawcę w sytuacji, gdy Sąd prawidłowo ustalił, że w przypadku innych pracowników piastujących hierarchicznie podobne stanowiska do powoda pracodawca zawierał porozumienia o rozwiązaniu stosunku pracy bądź składał im wypowiedzenia zmieniające, a powód jako jedyny został zwolniony w trybie art. 32 k.p. bezpośrednio po powrocie ze zwolnienia lekarskiego. W uzasadnieniu apelujący podniósł, że prawidłowa weryfikacja możliwości zastosowania przez pracodawcę kryteriów doboru pracowników do zwolnienia winna obligować Sąd do porównania kompetencji i sytuacji socjalnej powoda z pracownikami zatrudnionym w Wydziale (...), w szczególności z sytuacją i kompetencjami kierownika tegoż Wydziału. Skoro bowiem to Wydział (...) przejął w całości zadania zlikwidowanej sekcji, istniała konieczność ustalenia, czy zwolnienia nie mogły objąć pracowników tego wydziału, tym bardziej, że sekcja kierowana przez powoda została z niego wydzielona. Ponadto wskazał, że stosowane w orzecznictwie pojęcie „pracowników zatrudnionych na takich samych stanowiskach pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2013 r. sygn.akt. I PK 172/13) nie oznacza pracowników o identycznym zakresie obowiązków. Podniósł również, że w odniesieniu do powoda, posiadającego wieloletnie doświadczenie zawodowe. Zaniechanie pozwanego w postaci niezastosowana kryteriów doboru przynajmniej w odniesieniu do pracowników Wydziału (...) przesądza o bezprawności i bezzasadności wypowiedzenia. Ponadto podniósł, że pomimo prawidłowych ustaleń Sądu, że „pozostałe sekcje znalazły odzwierciedlenie jako wieloosobowe stanowiska merytorycznie wydzielone bez kierowników, polegające bezpośrednio dyrektorom wydziałów i że „z niektórymi pracownikami rozwiązano stosunek pracy na mocy porozumienia stron”, Sąd Rejonowy nieprawidłowo uznał, że strona powodowa nie wykazała, że była nierówno traktowana przez pracodawcę. W ocenie apelującego z uwagi na to, że powód został zwolniony bez możliwości skorzystania z dobrodziejstwa wypowiedzenia zmieniającego i pracodawca nie zaproponował mu zawarcia porozumienia, wniosek Sądu Rejonowego jest sprzeczny z prawidłowo ustalonym stanem faktycznym. W ocenie apelującego Sąd w żaden sposób nie uzasadnił, z czego jeszcze miałaby wynikać konieczność udowadniania przez stronę powodową nierównego traktowania przez pracodawcę w sytuacji, gdy sam ustalił, że takie nierówne traktowanie miało miejsce. Zdaniem skarżącego takie rozwiązanie zaproponowano by również powodowi, gdyby nie okoliczność, że na skutek wypadku drogowego przebywał na wielomiesięcznym zwolnieniu lekarskim. W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o oddalenie apelacji w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego , w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy, XXI Wydział Pracy zważył, co następuje: Apelacja nie zawierała argumentów, pozwalających na uwzględnienie jej wniosków w zakresie zmiany wyroku w zakresie pkt.

1. Wyrok sądu I instancji podlegał zmianie jedynie w zakresie pkt. 2 dotyczącego zasądzonych od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego. W ocenie Sądu Okręgowego Sąd I instancji uznał, że podstawę zasądzonych kosztów zastępstwa procesowego stanowi również § 11 ust. 1 pkt. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. (t.j. Dz.U. z 2013 poz. 490). Podstawę obliczenia opłaty z tytułu zastępstwa procesowego strony w sprawie o odszkodowanie dochodzonego na podstawie art. 45 § 1 k.p. oraz na podstawie art. 18 3a w zw. z art. 18 3d powinna w niniejszej sprawie stanowić wyłącznie stawka minimalna określona w § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. (t.j. Dz.U z 2013 poz. 490) gdyż powód de facto roszczenie z tytułu dyskryminacji wiązał z roszczeniem o odszkodowanie. W pozostałym zakresie wyrok Sądu pierwszej instancji należy uznać za prawidłowy, stanowiący wynik prawidłowej analizy materiału dowodowego oraz właściwej wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie. Sąd odwoławczy w całości podziela ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji przyjmując je za podstawę swojego rozstrzygnięcia. Jednocześnie Sąd Okręgowy w pełni aprobuje ocenę prawną przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W okolicznościach niniejszej sprawy nie występują jakiekolwiek przesłanki zaskarżenia mogące wyrok ten wzruszyć, a w szczególności te, które Sąd odwoławczy ma na uwadze z urzędu (art. 378 § 1 k.p.c.). Zarzut naruszenia art. 45 § 1 k.p. w zw. z art. 30 § 4 k.p. jest nieuzasadniony. Sąd Rejonowy w przedmiotowej sprawie prawidłowo ocenił, że przyczyna wypowiedzenia powodowi umowy o pracę była rzeczywista, konkretna i uzasadniała rozwiązanie umowy o pracę w tym trybie. Przypomnieć należy, że w swoim oświadczeniu pracodawca jako przyczynę wypowiedzenia wskazał likwidację samodzielnej sekcji, w której powód był zatrudniony oraz likwidację stanowiska pracy, spowodowaną reorganizacją struktury organizacyjnej Biura Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w W.. Sąd Okręgowy podziela ocenę Sądu I instancji, że likwidacja sekcji ds. (...) była faktyczna. Świadczy o tym fakt, że zadania sekcji po jej likwidacji przejął w całości Wydział (...), na miejsce powoda nie został zatrudniony nowy pracownik a jego zadania zostały rozdzielone pomiędzy innych pracowników. Powyższe okoliczności wprost wynikają z uchwały zarządu nr (...) o likwidacji, porównania schematów organizacyjnych przed i po likwidacji oraz zeznań świadka I. S., pozwanego. Powód powyższych faktów nie kwestionował, stał jednakże na stanowisku, że pracodawca winien wskazać kryteria doboru powoda do zwolnienia. Podkreślenia wymaga, że nie budzi żadnych wątpliwości, że kwestia, czy występuje potrzeba dokonania przez pracodawcę zmian organizacyjnych, w tym likwidacji stanowiska należy do autonomii zarządczej pracodawcy i nie podlega ocenie sądu. Sąd Okręgowy podziela nadto pogląd Sądu Najwyższego z dnia 3 września 2013 r. (sygn. akt.I PK 41/13 OSNAPiUS 2014/8/116), że pracodawca ma prawo zmniejszenia liczby pracowników w celu bardziej racjonalnego wykonywania zadań i racjonalizacji kosztów przez likwidację stanowiska i dokonanie innego rozdziału związanych z nim zadań. Rozdzielenie zadań przypisanych do zlikwidowanego stanowiska pracy między pracowników pozostałych w zatrudnieniu po rozwiązaniu stosunku pracy z pracownikiem zatrudnionym na tym stanowisku, nie daje podstaw do uznania niezasadności wypowiedzenia umowy o pracę temu pracownikowi (art. 45 § 1 k.p.). Ponadto Sąd odwoławczy akceptuje również pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 3 listopada 2010 r. (I PK 93/10, Legalis nr 414124), że likwidacja konkretnego (jedynego danego rodzaju) stanowiska pracy, w której wyniku następuje zmiana struktury zakładu pracy powodująca zmniejszenie zatrudnienia, uzasadnia zwolnienie pracownika, który był zatrudniony na tym stanowisku pracy, bez potrzeby oceny przez pracodawcę kwalifikacji, stażu pracy itp. zwalnianego pracownika i porównywania go z pracownikami zatrudnionymi na stanowiskach innego rodzaju. Potrzeba porównania z innymi pracownikami powstaje zaś wówczas, gdy następuje likwidacja jednego lub kilku spośród większej liczby jednakowych stanowisk i konieczne jest dokonanie wyboru pracowników, z którymi zostanie zakończony stosunek pracy. Przenosząc powyższe rozważania na kanwę niniejszej sprawy podnieść należy, że Sąd Rejonowy w przedmiotowej sprawie prawidłowo ocenił, że stanowiska powoda i I. S. zatrudnionych w tej samej likwidowanej sekcji były rodzajowo różne. W ocenie Sądu Okręgowego brak było również podstaw do stosowania kryteriów doboru do zwolnienia w odniesieniu do szeregowych pracowników Wydziału (...) i Ochrony (...), czy dyrektora tego wydziału (stanowiska innego rodzaju). Wydział ten bezspornie znajdował się poprzedniej i obecnej strukturze pozwanego, nie był reorganizowany, na jego czele stał dyrektor z szerszym zakresem kompetencji niż kierownik sekcji. Brak było również podstaw aby porównywać powoda do kierowników poszczególnych likwidowanych sekcji, gdyż zakresy czynności tych osób były różne a odmienność wynikała z różnych zagadnień merytorycznych jakimi zajmowała się dana sekcja. Likwidowane sekcje znalazły odzwierciedlenie w nowej strukturze organizacyjnej jako wieloosobowe stanowiska merytorycznie wydzielone bez kierowników, podlegające bezpośrednio dyrektorom wydziałów. Podnoszone przez powoda przed Sądem I instancji argumenty, że jego doświadczenie i przygotowanie merytoryczne pozwalały na zatrudnienie go w Wydziale (...) w wieloosobowym stanowisku ds. umów lub wieloosobowym stanowisku ds. kontroli, czy też Wydziale (...) są bez znaczenia w świetle ugruntowanego w orzecznictwie poglądu, że zasadność wypowiedzenia nie jest uzależniona od uprzedniego zaoferowania pracownikowi przez zakład pracy innej odpowiedniej pracy, którą dysponuje zakład pracy, chyba że obowiązek taki wynika z przepisu. Nie istnieje zasada, która nakazuje pracodawcy - przed podjęciem decyzji o wypowiedzeniu umowy o pracę - zaproponować pracownikowi zatrudnienie na innym stanowisku pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2006 r. III PK 112/05, Legalis numer 178448). Wskazać należy, że to na pracodawcy ciążyło wykazanie przyczyn uzasadniających wypowiedzenie umowy o pracę, a na pracowniku wykazanie braku zasadności dokonanego wypowiedzenia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 13 listopada 1970 r., sygn. akt III PRN 91/70, LEX nr 14095). W ocenie Sądu Okręgowego pozwany sprostał ciężarowi dowodu w przedmiotowej sprawie. Powód zaś nie dowiódł słuszności swego stanowiska. Powód podnosił, że przyczyną rozwiązania z nią umowy o pracę były „animozje personalne”, konflikt pomiędzy powodem a wiceprezesem pozwanego M. K.. W konsekwencji Sąd Rejonowy prawidłowo uznał, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę nie naruszało przepisów o wypowiadaniu umów o pracę, jak też nie było nieuzasadnione w rozumieniu art. 45 § 1 k.p.c. Zarzut naruszenia art.233 § 1 k.p.c. jest nieuzasadniony. Podnosząc powyższy zarzut powód wskazał, że przy prawidłowych ustaleniach faktycznych Sąd błędnie uznał, że powód nie wykazał, że był nierówno traktowany przez pracodawcę. Powód zwrócił uwagę, że powód został zwolniony bez możliwości skorzystania z dobrodziejstwa wypowiedzenia zmieniającego, pracodawca nie zaproponował mu zawarcia porozumienia. W ocenie powoda takie rozwiązanie zaproponowano by również powodowi, gdyby nie okoliczność, że na skutek wypadku drogowego przebywał na wielomiesięcznym zwolnieniu lekarskim. W świetle art. 18 3a § 1 k.p. pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną a także bez względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy. Zgodnie zaś z § 2 cytowanego przepisu równe traktowanie w zatrudnieniu oznacza niedyskryminowanie w jakikolwiek sposób bezpośrednio lub pośrednio, z przyczyn określonych w §
2. Natomiast z art. 18 3d k.p. wynika, że osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów. Przepis art. 18 3a § 1 k.p. nie zawiera zamkniętego katalogu powodów dyskryminacji, ale - posługując się określeniem „w szczególności" - wymienia je przykładowo. Przykładowe wyliczenie kryteriów wskazuje, że niewątpliwie chodzi tu o cechy i właściwości osobiste człowieka niezwiązane z wykonywaną pracą i to o tak doniosłym znaczeniu społecznym, że zostały przez ustawodawcę uznane za zakazane kryteria różnicowania w dziedzinie zatrudnienia. Otwarty katalog tych przyczyn pozwala zatem na jego uzupełnienie wyłącznie o inne cechy (właściwości, przymioty) osobiste o społecznie doniosłym znaczeniu, takie jak np. światopogląd, nosicielstwo wirusa HIV, a nawet wygląd, jeżeli w określonych okolicznościach może być uznany za przyczynę różnicowania pracowników stanowiącego przejaw dyskryminacji w postaci molestowania (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 października 2007 r., I PK 24/07, OSNP 2008 nr 23-24, poz. 347). W ocenie Sądu Okręgowego w przedmiotowej sprawie, Sąd I Instancji zasadnie uznał, że powód nie przytoczył takich okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby stwierdzenie, że strona pozwana stosowała wobec niego niedozwolone kryteria o których mowa w art. 18 3a §1 k.p. . W niniejszej sprawie profesjonalny pełnomocnik powoda nie wskazał wprost kryterium o charakterze dyskryminacyjnym. Sąd w toku postępowania również nie znalazł żadnego kryterium dyskryminacyjnego, które wskazywałoby na uzasadnienie żądania powoda odszkodowania z tytułu dyskryminacji. Dyskryminowaniem w rozumieniu art. 18 3a k.p. jest nierówne traktowanie w zatrudnieniu z określonych przyczyn i nie jest wystarczające wskazanie na „podłoże dyskryminacyjne” (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 2010 r., I PK 72/10, OSNP 2012, nr 1-2, poz. 4). Gdyby jednak rozważyć różnice w sytuacji powoda w zakresie przez niego wskazanym w apelacji w stosunku do innych pracowników, to po raz kolejny podnieść należy, że sytuacja powoda i pracowników do których powód się porównuje nie była taka sama. Jak już wyżej wskazano stanowisko pracy powoda zostało faktycznie zlikwidowane w wyniku dokonanej reorganizacji a obowiązki powoda zostały rozdzielone na innych pracowników. Sekcja ds. monitornigu i nadzwyczajnych zagrożeń środowiska oraz nadzoru nad dofinansowaniem zadań państwowych jednostek budżetowych nie znalazła odpowiednika w nowo powstałej strukturze w przeciwieństwie do pozostałych sekcji, które znalazły odzwierciedlenie jako wieloosobowe stanowiska, merytorycznie wydzielone bez kierowników, podlegające bezpośrednio dyrektorom wydziałów. Z tego względu kierownikom tych sekcji wręczono porozumienia zmieniające. Jednocześnie jak już wskazano powyżej pracodawca nie miał obowiązku stosowania kryteriów doboru pracowników do zwolnienia. Zakresy czynności kierowników poszczególnych sekcji były odmienne w zakresie zagadnień, którymi się zajmowali, zatem ich stanowiska nie były jednakowe. Brak było również podstaw aby porównywać powoda z pracownikiem I. S. pracującą z powodem w jednej sekcji , gdyż ich stanowiska były rodzajowo różne. Z przyczyn o których była już mowa we wcześniejszej części uzasadnienia brak było również podstaw do stosowania kryteriów doboru do zwolnienia w odniesieniu do szeregowych pracowników Wydziału Edukacji (...), czy dyrektora tego wydziału (stanowiska innego rodzaju). Twierdzenia powoda w apelacji, że gdyby nie okoliczność, że przebywał na wielomiesięcznym zwolnieniu lekarskim pracodawca nie rozwiązałby z nim umowy o pracę nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym. Jeszcze raz podkreślić należy, że przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę powodowi była prawdziwa i uzasadniała rozwiązanie z nim umowy o pracę. Z kolei to co jest zgodne z prawem nie może być uznane za bezprawne kryterium dyskryminujące. Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 2 w ten sposób, że zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, w pozostałym zaś zakresie na podstawie art. 385 k.p.c. apelację oddalił. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 108 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, wskazaną w art. 98 § 1 k.p.c. Na koszty procesu składało się w przedmiotowej sprawie wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnik pozwanego. Zgodnie z art. 98 § 3 k.p.c. do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata/radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata/radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez Sąd osobistego stawiennictwa strony. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika ustalono na podstawie § 9 ust. 1 pkt. 1 w zw. z §10 ust. 1 pkt. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800).