Sygn. akt I ACa 1015/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 lutego 2023 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Małgorzata Zwierzyńska Protokolant:

§ 1k.c.

- § 1 pkt 8, § 5 ust. 4, § 13 ust. 7, § 18 ust. 1 i § 19 pkt 1 i 2 zmienionej aneksami nr (...) w zakresie, w jakim regulują klauzulę indeksacyjną, uznano za niedozwolone postanowienia umowne. Utrzymanie w mocy umowy po ich wyeliminowaniu nie jest możliwe, a umowa nie może dalej obowiązywać bez takich warunków, zatem jest nieważna, nie zawierałaby bowiem wszystkich elementów charakterystycznych dla tego stosunku prawnego. Z tych samych przyczyn nieważności umowy można również zdaniem Sądu a quo upatrywać w jej sprzeczności z art. 353 1 k.c., gdyż w umowie brak jest zasad, którymi bank miał się kierować przy ustalaniu kursów, a ponadto skutkiem umowy było obciążenie kredytobiorczyń w całości i bez jakiegokolwiek ograniczenia tzw. ryzykiem kursowym, co skutkować mogło dowolnym, nieprzewidywalnym wzrostem wysokości rat kapitałowo – odsetkowych w wyniku osłabienia kursu złotego, którego nie kompensowało utrzymywanie się niskiej stopy oprocentowania. Nie sposób uznać aby umowa mająca takie cechy kształtowała prawa i obowiązki stron w sposób zgodny z naturą (właściwością) zobowiązania, mającego odpowiadać treści umowy kredytu, jak i zasadami współżycia społecznego. Wobec stwierdzenia nieważności umowy zasądzono powódkom solidarnie od pozwanego, na mocy art. 405 k.c. w związku z art. 410 k.c., dochodzoną w procesie kwotę 64.633,95 zł, częściowo oddalając powództwo co do odsetek za opóźnienie. Sąd Okręgowy nie uwzględnił zgłoszonego przez pozwany bank zarzutu przedawnienia roszczenia odwołując się do uchwał Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 i z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20 oraz mając na uwadze fakt, że powódki zaświadczenie o wysokości spełnionych świadczeń uzyskały od pozwanego w maju 2020 r., a powództwo wytoczyły w styczniu 2021 r. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c., obciążając nimi w całości pozwanego, gdyż powódki uległy tylko co do nieznacznej części swojego żądania w zakresie odsetek. Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany zaskarżając go w części, to jest w zakresie punktów pierwszego, drugiego i czwartego i zarzucając mu: I. naruszenie prawa procesowego: 1. art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art.231 k.p.c. i art. 253 k.p.c.; 2. art. 227 k.p.c. w związku z art. 232 k.p.c. i art. 278 k.p.c., art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. w związku z art. 162 § 1 k.p.c.; 3. art. 327 1 §1 i 2 k.p.c.; II. sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z treścią zebranego materiału dowodowego; III. naruszenie prawa materialnego: 1. art. 65 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 69 ust. 1 i 2 prawa bankowego i art. 353 1 k.c.; 2. art. 65 k.c. w związku z art.

§ 1k.c.

w związku z art. 69 § 1 prawa bankowego; 3. art.

§ 1k.c.

w związku z art. 69 § 1 prawa bankowego w związku z art. 353 1 k.c.; 4. art.,

§ 1i 2 kc.; 5.

art.

§ 1art.

385 2 kc.; 6. art.

§ 2k.c., art.

58 § 1 i 2 k.c., art. 353 1 k.c., art. 354 § 1 k.c., art. 69 ust. 3 prawa bankowego; 7.

§ 1k.c.

w związku z art. 3852 k.c. w związku z art. 2 ust. 2 Dyrektywy 93/13 i art. 111 ust. 1 pkt 4 prawa bankowego i art. 4 ust. 1 Dyrektywy 93/13 i ust. 2 lit. c) załącznika do Dyrektywy 93/13; 8. art. 6 Dyrektywy 93/13 w związku z art.

§ 1i 2 k.c.; 9.

art. 481 § 1 k.c. w związku z art. 455 k.c. i art.

§ 1k.c.; 10.

art. 411 pkt kc;

1. art. 405 k.c. w związku z art. 410 k.c. ;
2. art. 6 k.c. w związku z art. 232 k.p.c. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódek na rzecz pozwanego kosztów postępowania za obie instancje, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. Nadto skarżący wniósł o rozpoznanie na podstawie art. 380 k.p.c. postanowienia Sądu pierwszej instancji z dnia 27 kwietnia 2022 r. o pominięciu dowodu z opinii biegłego i przeprowadzenie tego dowodu w postępowaniu apelacyjnym. Pozwany podniósł także zarzut zatrzymania w zakresie kwoty 63.684,73 zł z tytułu kapitału wypłaconego powódkom i w piśmie z dnia 7 lutego wniósł o przeprowadzenie dowodu z oświadczeń pozwanego z dnia 17 czerwca 2022 r. skierowanych do powódek oraz potwierdzeń ich nadania. Powódki wniosły o oddalenie apelacji i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje: Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Odnosząc się w pierwszym rzędzie do zarzutu uchybienia normie art. 327 1 ust. 1 k.p.c. , Sąd Odwoławczy wskazuje, że mógłby być on uzasadniony jedynie wówczas, gdyby niedostatki uzasadnienia nie pozwalały dokonać kontroli instancyjnej wyroku. Taka sytuacja nie zachodzi jednak w niniejszej sprawie, nie stanowią o tym istniejące zdaniem skarżącego niejasności do wyjaśnienia podstawy prawnej orzeczenia, tym bardziej że w modelu apelacji pełnej Sąd drugiej instancji ponownie merytorycznie rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia i ustala podstawę prawną orzeczenia niezależnie od zarzutów podniesionych w apelacji ( por. postanowienia SN z dnia 16 marca 2021 r., I USK 166/21, LEX nr 3220176, z dnia 19 lutego 2021 r., I USK 72/21, LEX nr 32122748). Sąd Apelacyjny stoi przy tym na stanowisku, że kwestię nieważności umowy należy łączyć z występującymi w niej niedozwolonymi postanowieniami, za czym przemawia najnowsze, bogate stanowisko Sądu Najwyższego, zapadłe na tle podobnych spraw. Sąd Najwyższy konsekwentnie przyjmuje, że stwierdzenie nieważności umowy mieści się w zakresie sankcji, jaką dyrektywa 93/13 przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych. (por. wyroki z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z dnia 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22, z dnia 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22, LEX nr 3369587, postanowienie z dnia 15 listopada 2022 r., I CSK 2909/22, LEX nr 3450393). Z tego też względu nie ma potrzeby zdaniem Sądu Apelacyjnego rozważanie kwestii ważności umowy w świetle naruszenia art. 353

k.c., to należało mieć na uwadze, że w myśl art.

§ 4k.c.

ciężar dowodu indywidualnego negocjowania warunków umowy spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Ponadto umowa była zawarta przy wykorzystaniu wzorca umowy opracowanego przez bank, a przygotowanie wzorca umowy przez jedną ze stron stosunku obligacyjnego (a zwłaszcza przedsiębiorcę w relacji z konsumentem) oraz oparcie tej umowy na stosowanych przez przedsiębiorcę regulaminach, stwarza silne domniemanie faktyczne, iż tak wprowadzone do stosunku obligacyjnego postanowienia nie zostały indywidualnie uzgodnione (…) indywidualnemu uzgodnieniu postanowień umownych nie czyni zadość wybór przez konsumenta jednej z ofert zaproponowanych przez przedsiębiorcę (tak SA w Warszawie w wyroku z dnia 25 listopada 2020 r., VI ACa 779/19, LEX nr 3145135). Pozwany natomiast nie zdołał obalić tego domniemania, i nie podołał ciężarowi dowodu, o czym stanowi wspomniany wyżej art.

§ 4k.c.

W tej sytuacji nie można przyjąć, aby umowa była indywidualnie uzgodniona, gdyż dla spełnienia tej przesłanki konieczne jest udowodnienie wspólnego ustalenia ostatecznego brzmienia klauzuli w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez konsumenta i włączone do umowy na jego żądanie. Nie wystarcza ustalenie, iż cała umowa była przedmiotem negocjacji, ale należało ustalić, iż przedmiotem negocjacji (indywidualnych ustaleń) było konkretne jej postanowienie, które potencjalnie może zostać uznane za niedozwolone (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 6 marca 2019 r., I CSK 462/18, LEX nr 2629877 i w wyroku z dnia 10 grudnia 2019 r., IV CSK 443/18, LEX nr 2775316). Jeśli chodzi o ryzyko walutowe, stanowiące jeden z elementów mechanizmu waloryzacyjnego , koniecznym jest odwołanie się do poglądów orzecznictwa odnoszącego się do sposobu realizacji przez kredytodawcę obowiązku informacyjnego o ryzyku walutowym, które stanowi jeden z elementów mechanizmu waloryzacji. Mianowicie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyrokach z dnia 10 czerwca 2021 r. C – 776/19 i z dnia 18 listopada 2021 r. C‑212/20 akcentuje wagę wymogu przejrzystości warunków umowy zawierających ryzyko walutowe dla kredytobiorcy – konsumenta. Według TSUE, wymogu tego nie można zawężać do zrozumiałości warunków pod względem formalnym i gramatycznym(…)należy go rozumieć jako nakładający obowiązek, aby dany warunek umowny umożliwiał właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu przeciętnemu konsumentowi zrozumienie konkretnego działania metody obliczenia stopy procentowej i oszacowanie w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych. Kr edytobiorca musi zostać jasno poinformowany, iż podpisując umowę kredytu denominowaną w obcej walucie, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w wypadku dewaluacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie. Stanowisko powyższe znalazło również odzwierciedlenie w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego; szczególnie warto zwrócić uwagę na wyrok z dnia 13 maja 2022 r., (II CSKP 464/22, niepubl.), w którym Sąd Najwyższy wskazał, że kluczowe znaczenie ma uświadomienie konsumentowi, iż silna deprecjacja waluty krajowej może pociągać za sobą konsekwencje trudne do udźwignięcia przez konsumenta. Wymaganiu temu nie czyni zadość np. podawanie „uspokajających” informacji o historycznych wahaniach waluty indeksacji w okresie nieproporcjonalnym do przewidywanego czasu trwania umowy kredytu, które może wręcz usypiać czujność kredytobiorcy, wywołując wrażenie o jedynie hipotetycznym charakterze zagrożeń. Istotne jest również zwrócenie uwagi na powagę tego zagrożenia w aspekcie możliwego rozmiaru deprecjacji waluty krajowej, a w szczególności podkreślenie, że może być ona gwałtowna i drastyczna (przekraczać nawet kilkadziesiąt procent), z uwzględnieniem sytuacji majątkowej konkretnego konsumenta, decydującej o tym, jaki stopień deprecjacji waluty indeksacji przekraczać będzie granice jego zdolność do spłacania kredytu. W dalszych rozważaniach Sąd Najwyższy stwierdził również, że z punktu widzenia omówionych wymagań trudno uznać za wystarczające dane, których podanie zalecano w rekomendacji S Komisji Nadzoru Bankowego dotyczącej dobrych praktyk w zakresie ekspozycji kredytowych zabezpieczonych hipotecznie wydanej w 2006 r. na podstawie art. 137 ust. 1 Prawa bankowego. Sąd Najwyższy uznał, że wspomniana rekomendacja wymagając uzyskania od klienta banku pisemnego oświadczenia, potwierdzającego „pełną świadomość” ryzyka walutowego, akcentuje ona kwestie formalne, bez należytej troski o rzeczywiste zapewnienie owej „pełnej świadomości”. Tymczasem zalecane informacje trudno uznać za wystarczające, zważywszy choćby okres, na który zawierane były zwykle umowy kredytu hipotecznego (w stosunku do którego objęty symulacją okres ostatnich 12 miesięcy wydaje się niezwykle krótki), jak również brak zastrzeżenia co do konieczności uświadomienia, że ryzyko walutowe może być znacznie wyższe, a wysokość zadłużenia w przeliczeniu na złote polskie wzrosnąć znacznie bardziej niż o 20%, co może doprowadzić do sytuacji, w której uzyskujący dochody w walucie krajowej klient nie będzie w stanie spłacać kredytu. Pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w przywołanym wyroku został również powtórzony w postanowieniu z dnia 30 września 2022 r. (I CSK 2071/22, LEX nr 3437834). Zdaniem Sądu Apelacyjnego, pozwany nie wykazał, aby przy zawieraniu umowy wypełnił obowiązek informacyjny wobec powódek w sposób odpowiadający unijnym standardom ochrony konsumenta. Wymogu tego nie spełnia, podpisanie przez powódki oświadczeń o ryzyku walutowym związanym z wybranym przez nich kredytem, gdyż oświadczenie takowe złożone na gotowym, standardowym druku nie tworzy domniemania, aby konsument mógł wówczas racjonalnie określić wysokości własnego zobowiązania, a tym samym - ocenić skutki ekonomiczne zawieranej umowy. Oświadczenie nie konwaliduje także braku określenia głównego przedmiotu umowy w sposób jasny i zrozumiały dla konsumenta (por. wyrok SA w Katowicach z dnia 3 czerwca 2022 r., I ACa 474/21, LEX nr 23358387, wyroki SN z dnia 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22 i II CSKP 975/22, LEX nr 3303545, nr 3303543). W konsekwencji, skoro warunek umowny dotyczący ryzyka walutowego stanowiącego część mechanizmu waloryzacyjnego odnoszącego się do głównych świadczeń stron nie został wyrażony jasnym i zrozumiałym językiem, to umowa mogła być badana pod kątem abuzywności. Status powódek jako konsumentek nie budził wątpliwości i nie był kwestionowany. Również mechanizm denominacji zawarty w umowie nie zawiera obiektywnego, transparentnego kryterium sposobu ustalania kursu wymiany CHF. Postanowienia umowne podobne do ocenianych w tej sprawie były już wielokrotnie przedmiotem badania Sądu Najwyższego, który jednolicie przyjmuje, że mechanizm ustalania kursów waluty na podstawie tabel kursowych banku jest oczywiście sprzeczny z dobrymi obyczajami, narusza rażąco interesy konsumenta i równowagę stron, a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści, a przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną banku, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385