Sygn. akt I ACa 1186/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 sierpnia 2022 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Jarosław Marek Kamiński po ro

§ 2

k.c., z którego wynika, że jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Odnosi się to również do wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub ostateczna decyzja zostały wydane na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. Z treści art.

§ 2k.c.

nie tylko nie upoważnia sądów odszkodowawczych do samodzielnego stwierdzania bezprawności orzeczeń, ale odsyła w tym zakresie do właściwych procedur. Szczególnym przewidzianym do tego trybem jest skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 424 - art. 424 k.p.c.). Prawomocne orzeczenie może być również wzruszone wskutek skargi kasacyjnej lub skargi o wznowienie postępowania, gdy dojdzie do uchylenia lub zmiany wyroku. Potrzebę podważenia jego zgodności z prawem w odrębnym postępowaniu uzasadniają względy związane z zasadą pewności prawa, co niesie za sobą konieczność dokonywania jego jednolitej wykładni i stosowania. Sąd odszkodowawczy nie może samodzielnie orzekać o legalności orzeczenia. Powód nie wykazał, aby uzyskał w jednym z wymienionych trybów prejudykat stwierdzający niezgodność z polskim prawem prawomocnych orzeczeń, które wskazuje jako źródło swojej szkody. Powód kwestionuje postanowienie z dnia 29 stycznia 2014 r. w sprawie o sygn. akt VI C 172/14 w przedmiocie odrzucenia pozwu, które zostało wydane w związku z wydaniem w dniu 11 października 2015 r. przez Sąd Okręgowy w W.wyroku w sprawie o sygn. akt IV C 1377/09, utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w W., za sygn. akt VI ACa 71/12. Brak stosownego prejudykatu wywołuje skutki w zakresie prawa materialnego, polegające na niemożność skutecznego dochodzenia roszczenia odszkodowawczego od Skarbu Państwa na podstawie art. 417 § 1 k.c. w zw. z art. 417

(1)§ 2 k.c. Do czasu, gdy wadliwość prawomocnego orzeczenia, z którego wydaniem strona wiąże odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa, nie zostanie stwierdzona w odrębnym postępowaniu, orzeczenie to uznaje się za odpowiadające prawu, co gwarantuje ochronę stanów ukształtowanych na jego podstawie. Niepodważone przez skarżącego orzeczenia obowiązują i stosownie do art. 365 § 1 k.p.c. wiążą sądy oraz inne wymienione w tym przepisie organy. Aby podważyć skuteczność prawną postanowienia o odrzuceniu pozwu zapadłego w sprawie o sygn. akt IV C 172/14, powód winien legitymować się stosownym orzeczeniem sądu stwierdzającym niezgodność z prawem tego orzeczenia, uzyskanego w odrębnym postępowaniu. W niniejszym procesie, który dotyczy naprawienia szkody sąd co do zasady nie jest władny dokonywać indywidualnej oceny legalności powyższego orzeczenia stanowiącego w ocenie powoda źródło jego szkody. Wskazywana przez powoda sprawa IV C 172/14 została zakończona prawomocnym postanowieniem w przedmiocie odrzucenia pozwu wydanym po przeprowadzaniu rozprawy. Od takiego orzeczenia nie przysługuje skarga o stwierdzenie niezgodności prawem prawomocnego orzeczenia. Tym samym w świetle art. 424 1b k.c. powód winien był wyczerpać środki prawne służące wyeliminowaniu z obrotu kwestionowanego rozstrzygnięcia. Powód winien był złożyć wniosek o uzasadnienie postanowienia i następnie wywieść zażalenie, a tego nie uczynił. W odniesieniu natomiast do sprawy IC 1377/09, prowadzonej w postępowaniu apelacyjnym pod sygnaturą VI ACa 71/12, powód mógł skorzystać z możliwości stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowania w sprawie, jednakże tego również zaniechał. Nie złożył też skargi kasacyjnej, ani skargi o wznowienie postępowania. Sąd Okręgowy wywiódł, że powód nie legitymuje się prejudykatem świadczącym o niezgodności z prawem kwestionowanych przez niego orzeczeń sądowych, niezależnie zaś od tego, nawet ewentualne stwierdzenie bezprawności działania funkcjonariuszy Skarbu Państwa nie powoduje powstania automatycznie obowiązku odszkodowawczego przy braku szkody. Powód zaś nie wykazał, że w jego majątku została wyrządzona szkoda. Powództwo nie zostało w tym zakresie udowodnione. Sąd Okręgowy uznał za skuteczny podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia. Pozew został wniesiony w dniu 20 lutego 2018 r. Powód swoich roszczeń upatruje w związku z postępowaniem toczącym się przed Sądem Okręgowym w W.w sprawie o sygn. IV C 1377/09, gdzie w dniu 11 października 2011 r. został wydany wyrok oddalający powództwo powoda w całości, który na skutek apelacji powoda został poddany kontroli instancyjnej przez Sąd Apelacyjny w W., sygn. VI ACa 71/12, który oddalił apelację w dniu 5 września 2012 r. Powód o szkodzie i osobie zobowiązanej do naprawienia dowiedział się jeszcze przed wytoczeniem powództwa w sprawie IV C 1377/09, w której stroną pozwaną był Skarb Państwa. Bez względu na wielość jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa, stroną jest wyłącznie Skarb Państwa. Oznacza to, że roszczenie powoda uległo przedawnieniu – art. 442

(1)k.c. W konsekwencji powództwo zostało oddalone. Apelację od powyższego wniósł powód zaskarżając go w całości. Zarzucił naruszenie prawa procesowego, błąd w ustaleniach faktycznych, nierozpoznanie istoty sprawy, rozpoznanie tego, o co powód nie wnosił. Z apelacji wynikało, że powód domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o jej oddalenie i zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej RP kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: W myśl art. 374 k.p.c. sąd drugiej instancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w apelacji lub odpowiedzi na apelację złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, chyba że cofnięto pozew lub apelację albo zachodzi nieważność postępowania. Powyższy przepis w brzmieniu nadanym nowelizacją z 4.07.2019 r. (ustawa dnia z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw. Dz.U. 2019.1469) obowiązuje od 7.11.2019 r. Regulacja ta stanowi novum, jako że dopuszcza możliwość rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym na posiedzeniu niejawnym. Jest to możliwe w tych przypadkach, gdy przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Decyzja co do tego, czy sprawa nadaje się do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, należy do sądu odwoławczego. Podkreślić jednak należy, że ustawodawca stronie pozostawił decyzję, czy jej sprawa zostanie rozpoznana przez sąd drugiej instancji na rozprawie. W przedmiotowej sprawie żadna ze stron nie złożyła wniosku, o jakim mowa w art. 374 k.p.c. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w tej sprawie przeprowadzanie rozprawy nie było konieczne. Zebrany w niej materiał oraz stanowiska stron były wystarczające do jej należytego rozpoznania, zatem Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, że rozpoznanie apelacji na posiedzeniu niejawnym jest jak najbardziej wskazane. Apelacja okazała się niezasadna. Ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji znajdują należyte oparcie w materiale sprawy i są prawidłowe, w konsekwencji Sąd drugiej instancji podziela je i przyjmuje za własne dla potrzeb rozpoznania sprawy na etapie postępowania apelacyjnego. Nie zachodzi zatem potrzeba ich szczegółowego powtarzania (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1997 r., sygn. II UKN 61/97, opubl. w OSNAP z 1998 Nr 3, poz. 104, z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. I PKN 339/98, OSNAP z 1998 Nr 24, poz. 776). Na aprobatę zasługuje dokonana przez Sąd Okręgowy prawna ocena sprawy. Odnosząc się w pierwszej mierze do zarzutu nierozpoznania istoty sprawy, trzeba wskazać, że byłby on zasadny, gdyby sąd pierwszej instancji zaniechał zbadania całości żądania lub podstawy powództwa, albo merytorycznych zarzutów stron (postanowienie SN z 27 lutego 2019r. II CZ 104/18). Taka sytuacja w tej sprawie nie wystąpiła. Sąd Okręgowy dokonał wnikliwej analizy oceny zasadności roszczenia strony powodowej poprzez pryzmat odpowiednich przepisów prawa materialnego, poprzedzając to prawidłowymi ustaleniami. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu Okręgowego odnośnie niezasadności zgłoszonego przez powoda roszczenia. Regulacja art. 77 ust. 1 Konstytucji RP wyraża konstytucyjne prawo do odszkodowania za bezprawne wyrządzenie szkody przez władzę publiczną, jednak nie wskazuje, jaka szkoda podlega naprawieniu, ani nie rozstrzyga co decyduje o wymaganej przesłance bezprawności i na jakiej drodze ma nastąpić realizacja uprawnienia odszkodowawczego. Te kwestie pozostawione zostały kompetencji ustawodawcy, który m.in. w Kodeksie cywilnym w sposób szczególny uregulował odpowiedzialność za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej w art. 417 k.c. oraz za szkody spowodowane wydaniem aktu normatywnego lub orzeczenia - w art.

k.c. Odpowiedzialność deliktowa Skarbu Państwa, oparta na wskazanych przepisach powstaje wówczas, gdy spełnione są łącznie jej trzy ustawowe przesłanki: bezprawność działania lub zaniechania sprawcy, szkoda oraz normalny związek przyczynowy między bezprawnym zachowaniem sprawcy a szkodą. Bezprawność oznacza naruszenie przez władzę publiczną przepisów prawa, ale jedynie takie naruszenie, które stanowiło warunek konieczny do powstania szkody i którego normalnym następstwem w danych okolicznościach jest powstanie szkody. Powód w tej sprawie nie wykazał żadnej z tych przesłanek. Przed wszystkim słuszne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji w kwestii niedopuszczalności dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na podstawie art. 417 § 1 k.c. w zw. z art.

§ 2k.c.

w przypadku braku prejudykatu stwierdzającego wadliwość orzeczenia, z którego wydaniem strona wiązała swoją szkodę. Z treści art.

§ 2k.c.

wynika, że niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia nie może być przedmiotem samodzielnych ustaleń sądu w procesie o naprawienie szkody. Sąd rozpoznający sprawę o odszkodowanie nie jest właściwy do indywidualnej oceny legalności konkretnego wyroku lub postanowienia wskazywanego jako źródło szkody. Przepis ten nie tylko nie upoważnia sądów odszkodowawczych do samodzielnego stwierdzania bezprawności orzeczeń, ale odsyła w tym zakresie do właściwych procedur. W postępowaniu cywilnym szczególnym przewidzianym do tego trybem jest skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 424 1 -424 12 k.p.c.). Oznacza to, że w celu zrealizowania odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa wywołaną prawomocnymi orzeczenia sądowymi, strona powodowa jest obowiązana do uzyskania w toku odrębnego postępowania rozstrzygnięć potwierdzających ich sprzeczność z prawem. Uchybienie terminom umożliwiającym ich pozyskanie obciąża tylko i wyłącznie stronę powodową. Brak odpowiedniego prejudykatu wywołuje skutki w zakresie prawa materialnego w postaci niemożności dochodzenia w sposób skuteczny roszczenia odszkodowanego od Skarbu Państwa na podstawie art. 417 § 1 k.c. w zw. z art.

§2k.c.

Jak to już ustalono, w sprawie o IV C 1377/09 Sąd Okręgowy w W. wydał w dniu 11 października 2011 r. wyrok oddalający powództwo, apelacja od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 5 września 2012 r. w sprawie o sygn. VI ACa 71/

Powód nie skorzystał z możliwości wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sądu Apelacyjnego. Oznacza to, że powód nie dysponuje prejudykatem koniecznym do rozpoznania jego powództwa o odszkodowanie za działanie władzy publicznej, bowiem nie podważył orzeczeń wydanych w sprawie IV C 1377/09 i w sprawie VI ACa 71/
Powód nie wykorzystał też ze środków prawnych umożliwiających poddanie kontroli instancyjnej postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu wydanego w sprawie o sygn. IV 172/14, a czego wymaga art. 424

(1b)k.p.c. Postanowienie to nie zostało zaskarżone przez powoda. Odnotować też wypada, że powód w apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w W., sygn. I C 1377/09 nie powoływał się na uchybienie polegające na wyrokowaniu ponad żądanie. Jeśli chodzi o procedowanie przez Sąd Okręgowy i kwestię doręczenia powodowi odpisu pisma strony pozwanej, to po pierwsze należy zauważyć, że niedoręczenie strony odpisu pisma procesowego nie pozbawia strony możliwości jej praw i nie powoduje nieważności postępowania z przyczyn określonych w art. 379 pkt 5 k.p.c. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2012 r., II PK 273/11). Poza tym odpis pisma procesowego pozwanego z dnia 17 stycznia 2020 r. został wysłany pozwanemu. Przesyłka sądowa podlegała podwójnej awizacji, nie została odebrana i powróciła do Sądu Okręgowego w W. z adnotacją „zwrot nie podjęto w terminie” i została uznana za doręczona, co wynika z adnotacji na odwrocie koperty (k.259). Poza tym pismo pozwanego z dnia 17 stycznia 2020 r. nie wnosiło nic nowego do sprawy, a stanowiło ustosunkowanie się do pisma powoda z października 2019 r. Nie da się zatem przyjąć, aby brak zapoznania się z tym pismem, na skutek jego nieodebrania przez powoda, uniemożliwiał mu należyty udział w sprawie. Nic też nie stało na przeszkodzie, aby powód zapoznał się w tym pismem osobiście w sądzie w ramach przeglądania akt w oparciu o art. 9 k.p.c. Nie znajdując podstaw do zakwestionowania zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację powoda jako bezzasadną. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono zgodnie z art. 102 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w zw. z art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. 2020.762). Wysokość kosztów zastępstwa prawnego w tej sprawie to kwota 8 100 zł ( § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz.U. 2015.1800). Sąd Apelacyjny obciążył powoda kwotą 1000 zł, a w pozostałym zakresie odstąpił od obciążania go kosztami instancji odwoławczej mając na uwadze sytuację życiową i majątkową powoda. Jednocześnie Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do całkowitego odstąpienia od obciążania powoda kosztami przegranego postępowania odwoławczego. Przekonanie powoda o zasadności roszczenia w świetle uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji powinno już doznać pewnego osłabienia. Powód w tej sprawie korzystał ze zwolnienia od kosztów sądowych, nie poniósł dotychczas żadnych kosztów ze sprawą i dlatego kwota 1000 zł nie obciąża go nadmiernie. Strona pozwana poniosła natomiast istotny nakład pracy, który przynajmniej częściowo powinien zostać wynagrodzony. (...)

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.