postanowieniem § 3 ust. 14 tej umowy wykonawcy nie wolno było realizować robót dodatkowych bez zmiany umowy lub uzyskania zamówienia dodatkowego wynikającego z umowy zawartej odrębnie. Zgodnie ustalono też , że wszelkie roboty dodatkowe, wykonane bez zachowania tej procedury wykonawca realizuje na koszt własny. Ponadto spółka (...) oświadczyła, że w razie wykonania jakichkolwiek prac z naruszeniem tego postanowienia umownego, zrzeka się prawa do wynagrodzenia z tytułu ich wykonania. Pozwana Gmina podkreśliła ,iż powódka domaga się zapłaty wynagrodzenia właśnie za roboty , które nie były objęte umową z dnia 22 sierpnia 2016 r., co do których opisana wyżej procedura nie została zachowana. Tym samym spółce nie przysługuje roszczenie , którego dochodzi. Wyrokiem z dnia 23 września 2020r, Sąd Okręgowy w Krakowie : - oddalił powództwo [ pkt I, - zasądził od strony powodowej na rzecz strony pozwanej kwotę 10 800 złotych , tytułem kosztów procesu [ pkt II] oraz - nakazał ściągnąć od Przedsiębiorstwa (...) i (...) spółki jawnej w K. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 239 złotych, tytułem wydatków związanych z postępowaniem - wyłożonych tymczasowo ze środków budżetowych[ pkt III sentencji orzeczenia ]. Sąd I instancji ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia : Strony procesu zawarły dnia 22 sierpnia 2016 r. umowę nr (...), w ramach której strona powodowa- Przedsiębiorstwo (...) i (...) spółka jawna w K. jako wykonawca, była zobowiązana do wybudowania przedszkola samorządowego przy ul. (...) w K. z wyłączeniem pierwszego wyposażenia sal (meble, akcesoria) i kuchni, budowy placu zabaw oraz wycinki drzew, krzewów oraz wykonania nowych nasadzeń.
1 i 2 umowy tytułem wynagrodzenia za wykonanie przedmiotu zamówienia wykonawca miał otrzymać kwotę 6.989.000 zł brutto. Wynagrodzenie miało charakter ryczałtowy i obejmowało wszelkie koszty jakie spółka poniesie w związku z tą realizacją. W myśl § 3 ust. 14 umowy , w przypadku zaistnienia konieczności wykonania prac nieobjętych jej przedmiotem, wykonawcy nie wolno było ich wykonywać bez zmiany umowy lub uzyskania dodatkowego zamówienia od Gminy Miejskiej K. , na podstawie odrębnej umowy. W umowie strona powodowa oświadczyła , że w razie wykonania jakichkolwiek prac z naruszeniem powyższego zapisu umownego, zrzeka się prawa do wynagrodzenia z tytułu ich zrealizowania . Wykonawca rozpoczął budowę dnia 25 sierpnia 2016 r. W trakcie prowadzenia robót okazało się, że na terenie działki podlegającej zabudowie, znajdują się niezinwentaryzowane elementy fundamentów poprzednio stojących tam budynków. Informacja o ich ujawnieniu została zamieszczona przez kierownika w dzienniku budowy. Zostały one wykopane, wywiezione przez powódkę i poddane utylizacji. Podczas prac ujawnione zostały także nie zinwentaryzowane wcześniej fundamenty podmurówki starego ogrodzenia. Spółka poinformowała zamawiającą o istnieniu podmurówki, dokonano jej rozbiórki oraz na bieżąco wywożono usunięte elementy. W takcie procedury przetargowej w której powodowa spółka została wyłoniona jako wykonawca nie miała informacji o wskazanych elementach dawnej infrastruktury. Jak ponadto ustalił Sąd I instancji zakresem prac do których zobowiązała się umownie powódka było objęte ukształtowanie terenu po zakończeniu robót budowlanych oraz wysianie trawy. Nie było nim objęte przygotowanie projektu urządzenia zieleni ani roboty służące jego realizacji. Pomimo to strona powodowa wykonała prace dodatkowe, polegające na zebraniu i wywiezieniu zanieczyszczonej ziemi wymagającej rekultywacji oraz na rozrzuceniu po terenie ziemi uzyskanej z wykopów. Strony nie zawarły w formie pisemnej dodatkowej umowy lub aneksu do umowy z 22 sierpnia 2016 r., w którym doszłoby do uregulowania kwestii wykonania przez powódkę prac o charakterze dodatkowym , czy też rozliczenia dodatkowych kosztów materiałowych , które spółka wykonawca pokryła w związku z takimi pracami. Sąd I instancji ustalił ponadto , że wartość prac przyjęta w ofercie przez spółkę (...) na podstawie tzw. przedmiaru okazała się zaniżona albowiem założone do jej określenia ilości stali zbrojeniowej oraz papy termozgrzewalnej faktycznie okazały się niezbędne w większych ilościach. Rozważania prawne , w ramach których uznał roszczenie Przedsiębiorstwa (...) i (...) spółka jawna w K. za nieuzasadnione , Sąd Okręgowy oparł na stwierdzeniach i wnioskach, które można podsumować w następujący sposób: a/ strony zawarły dnia 22 sierpnia 2016 r. , umowę nr (...), w ramach której strona powodowa była zobowiązana do wybudowania przedszkola samorządowego przy ul. (...) w K..
1 i 2 umowy tytułem wynagrodzenia za wykonanie przedmiotu umowy wykonawca miał otrzymać kwotę 6.989.000 zł brutto. Kwota wynagrodzenia miała charakter ryczałtowy i obejmowała wszelkie koszty poniesione przez Wykonawcę w związku z realizacją przedmiotu Umowy.
14 umowy w przypadku zaistnienia konieczności wykonania prac nieobjętych przedmiotem umowy, wykonawcy nie wolno ich realizować bez zmiany umowy lub uzyskania dodatkowego zamówienia na podstawie odrębnej umowy. Wykonawca oświadczył nadto, że w razie wykonania jakichkolwiek prac z naruszeniem powyższego zapisu umownego, zrzeka się prawa do wynagrodzenia z tytułu ich wykonania.Według § 16 ust. 1 umowy wszelkie zmiany i uzupełnienia treści umowy wymagały dla swej ważności formy pisemnej w postaci aneksu, b/ w trakcie prac wykryto na terenie robót niezinwentaryzowane elementy fundamentów starej zabudowy i fundamentów podmurówki starego ogrodzenia. Elementy te zostały wykopane, wywiezione i poddane utylizacji przez stronę powodową. Spółka (...) zrealizowała także dodatkowe prace związane z urządzeniem zieleni, a także poniosła dodatkowy - wyższy niż zakładała- koszt na zakup stali zbrojeniowej i papy termozgrzewalnej , na potrzeby wykonania termoizolacji , których niezbędne ilości okazały się większe niż zakładał to przedmiar robót na którym oparła swoją ofertę. Mimo to nie doszło pomiędzy stronami do zawarcia dodatkowej umowy lub aneksu do umowy z 22 sierpnia 2016 r., w którym strony uregulowałyby kwestie wynagrodzenia za te roboty , dodatkowy koszt materiałów czy też prace związane z nowym ukształtowaniem terenu po budowlanego i wymiany gruntu, c/ zatem w odwołaniu się do ryczałtowego charakteru uzgodnionego umownie wynagrodzenia oraz postanowienia par. 3 ust. 14 umowy , przy przyjęciu , iż przewidziana w nim procedura nie została dochowana , uzasadnione jest przyjęcie , że opisane prace oraz poniesione koszty materiałowe spółka z K. musi sfinansować we własnym zakresie i nie jest uprawniona aby żądać ich zwrotu od zamawiającej Gminy, skoro takiego roszczenia - we wskazanych umownie warunkach -
tym jej postanowieniem - zrzekła się. Rozstrzygniecie o kosztach procesu zostało oparte na art. 98 §1 i 3 kpc i zasadzie odpowiedzialności za wynik sprawy. Ta sama reguła zdecydowała o obciążeniu powodowej spółki wydatkami związanymi z postępowaniem, pokrytymi tymczasowo przez Skarb Państwa ze środków budżetowych. W apelacji od tego orzeczenia , zaskarżając je w całości , strona powodowa domagała się , w pierwszej kolejności wydania przez Sąd II instancji orzeczenia reformatoryjnego , którym powództwo zostanie uwzględnione w całości , a strona przeciwna obciążona kosztami procesu i postępowania apelacyjnego. Jako wniosek ewentualni sformułowała żądnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. Środek odwoławczy Przedsiębiorstwa (...) i (...) spółka jawna w K. , został oparty na zarzutach : - naruszenia prawa procesowego w sposób mający dla treści wyroku z dnia 23 września 2020r istotne znaczenie , a to : a/ art. 233 §1 kpc poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny zgromadzonych dowodów i zastąpienie jej oceną dowolną , która doprowadziła do nieprawidłowych ustaleń, pomijających fakt zawarcia przez strony sporu w ramach postępowania o zawezwanie do próby ugodowej , prowadzonego z inicjatywy skarżącej przez Sąd Rejonowy (...)w K. , w sprawie o sygnaturze (...) , ugody. W ugodzie tej zamawiająca Gmina nie tylko zgodziła się zapłacić część wynagrodzenia za roboty dodatkowe wykonane przez skarżącą w ramach inwestycji budowy przedszkola przy ul. (...) w K. ale strony dokonały w niej także zmiany umownych reguł rozliczania wynagrodzenia za takie roboty wykonane przez spółkę , które nie były objęte przedmiotem umowy . Zarzucana nieprawidłowość wynikała także z tego , że Sąd nie uwzględnił tej okoliczności mimo , iż relacjonował o niej w postępowaniu , przesłuchany w charakterze strony J. C.
którymi mogła ubiegać się o za nie byłaby dla niej , w sposób oczywisty, korzystna. Skoro dokumenty przedłożone przez strony oraz te o które Sąd II instancji uzupełnił materiał procesowy, nie stanowią dla takiego porozumienia potwierdzenia, brak jest podstaw do podzielenia odmiennego zapatrywania skarżącej. Tym samym odeprzeć należy pierwszy z zarzutów procesowych. Dlatego już tylko na marginesie i dla porządku zauważyć należy , że strona powodowa nie składała w czasie postępowania rozpoznawczego wniosków o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego odpowiedniej specjalności mającej na celu wycenę wartości prac , które kwalifikowała jako dodatkowe w porównaniu z zakresem tych , których realizację strony sporu wzajemnie umówiły albo też takich - które faktycznie wykonała /zakupując dodatkowy materiał /, w warunkach gdy pierwotne ich założenia ilościowe i rodzajowe z przyczyn nieprawidłowości przedmiarowych okazały się nietrafne. Powódka w tym celu posługiwała się tylko własnymi kosztorysami, których merytoryczną poprawność konsekwentnie kwestionowała strona przeciwna. Takie wnioski nie były formułowane także w ramach postępowania apelacyjnego. Nie ma też racji skarżaca gdy podnosi drugi z zarzutów naruszenia prawa materialnego. Odwołuje się on do mającej być błędnie niezastosowaną normy art. 405 kc , chociaż wady oceny Sądu i tym razem upatruje w tym , iż nie przyjął on , że podpisując ugodę ze spółką wykonawcą w dniu 17 stycznia 2018r Gmina [ poprawniej będzie uznać , że strony zgodnie ] , zmieniły reguły umowne określające warunki na których spółka (...) mogła się ubiegać o zapłatę za zrealizowane roboty dodatkowe [ [mimo , że strony umówiły się na wynagrodzenie ryczałtowe]. Nawet przyjęcie , że w tym zakresie - chociaż nie ma ku temu z przyczyn wskazanych uprzednio - dostatecznych podstaw ], Sąd I instancji popełnił wytykany mu błąd , to nie decydowałby on o naruszeniu normy art. 405 kc. Tym nie mniej Sąd II instancji , szczególnie w warunkach odwołania się apelującej do tego przepisu , jest zobligowany ocenić czy roszczenie spółki z K. może w rozstrzyganej sprawie być na tej podstawie normatywnej zakwalifikowane i zweryfikowane z punktu widzenia merytorycznej zasadności. W pierwszej kolejności należy zauważyć , że powodowa spółka uznaje dochodzone roszczenie jako mające swoją podstawę w przypisach o bezpodstawnym wzbogaceniu po stronie zamawiającej po raz pierwszy dopiero na etapie postępowania odwoławczego. Wcześniej , zarówno w pozwie jak i w czasie trwania postępowania rozpoznawczego przed Sądem Okręgowym konsekwentnie twierdziła , że zgłoszone przez nią roszczenie procesowe ma podstawę umowną , a dochodzone świadczenie ma charakter wynagrodzenia za dodatkowo wykonane roboty budowlane , nie objęte przedmiotem określonym w czynności prawnej stron z dnia 22 sierpnia 2016r za realizacje , którego strony ustaliły wynagrodzenie ryczałtowe , oraz dodatkowe koszty materiałowe , które jako niezbędne dla wykonania zamówionych przez pozwaną prac , poniosła. Dla wykazania okoliczności faktycznych potwierdzających zasadność tak zidentyfikowanego roszczenia powódka zgłosiła wnioski dowodowe. Dlatego też należy uznać , że powoływanie się przez spółkę z K. na mający być naruszonym przez Sąd I instancji , który tak sformułowane roszczenie oddalił , przepis art. 405 kc nie jest , już z tej przyczyny, nieuzasadnione. Roszczenie w znaczeniu procesowym składa się z dwóch elementów : żądania i powołanej dla jego uzasadnienia podstawy faktycznej. Nie może budzić wątpliwości , zważywszy chociażby na normatywne przesłanki roszczeń z podstawy umownej i bezpodstawnego wzbogacenia , że obydwa zasadniczo różnią się od siebie i inne okoliczności faktyczne są doniosłe dla ich weryfikacji w ramach postępowania prowadzonego przez Sąd. Jak już wskazano wyżej, w toku sporu spółka (...) konsekwentnie identyfikowała swoje roszczenia jako mające umowną podstawę , stąd jego ocena z punktu widzenia przesłanek zastosowania do niego przepisów składających się na instytucje bezpodstawnego wzbogacenia , była wykluczona. Nie może zatem obecnie powódka zasadnie zarzucać naruszenia art. 405 kc poprzez jej niezastosowanie przez Sąd I instancji. Już tylko uzupełniająco dostrzec należy , że nawet gdyby rozważać w rozstrzyganej sprawie / ku czemu brak z powołanych przyczyn podstaw / ocenę roszczenia powódki na podstawie tych norm to i tak podlegałoby ono oddaleniu już tylko z tej przyczyny , że nie zostało przez nią udowodnione. W warunkach , konsekwentnego kwestionowania przez stronę pozwaną przydatności dla oznaczenia rozmiarów ilościowych dodatkowego wynagrodzenia należnego powódce , przedłożonych przez nią dokumentów rozliczeniowych / kosztorysów/, obejmujących rodzaje i ilości zrealizowanych poza przedmiotem umownym prac , niezbędnym było określenie jego wysokości w drodze opinii biegłego właściwej specjalności. Taki dowód nie został przez spółkę (...) zgłoszony nawet wówczas, gdy Sąd I instancji oddalił [ jako nieprzydatne dla ustalenia relewantnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych ] jej wniosek o przeprowadzenie dowodu z tych - wskazanych wyżej dokumentów określających wartość prac. / zapis dźwiękowy rozprawy z dnia 23 września 2020 r minuty 7-9 , zapis skrócony k. 315 v akt /. Takiego wniosku skarżąca nie formułowała także w postępowaniu przed Sądem II instancji. To zaniechanie ze strony zawodowo reprezentowanej powódki jest nie tylko dodatkowym argumentem za uznaniem , iż wyrok objęty kontrolą instancyjną jest poprawny ale powoduje także , że tym bardziej nieuzasadnione byłoby jej roszczenie o ile kwalifikować je nas podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. W takim bowiem przypadku przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu wyceny wartości robót budowlanych byłoby tym bardziej niezbędne. Oto bowiem przy takiej kwalifikacji roszczenia jego rozmiaru ilościowego nie określa wartość samych robót wykonanych przez powódkę z których strona pozwana miałaby skorzystać ale skala wzbogacenia po stronie accipiensa kosztem solvensa , która nie zawsze odpowiada rozmiarowi zubożenia po jego stronie. Określenie rozmiaru tego wzbogacenia wymagałby niewątpliwie wiadomości specjalnych. Innym zagadnieniem niezbędnym do rozważenia w ramach oceny takiego roszczenia byłoby to , według jakiej daty należy ustalić wartość takiego roszczenia. / por. w tej materii, powołany jedynie dla przykładu judykat SN z dnia 19 marca 2000 , sygn. IV CKN 892/00 - za zbiorem Legalis oraz uwagi W. Serdy w opracowaniu „Nienależne świadczenie „ s. 218 /. Sąd II instancji podkreśla jednak , że są to uwagi czynione jedynie na marginesie , łącząc się tylko pośrednio z zasadniczymi przyczynami uznania , że apelacja powódki nie jest uzasadniona. Z podanych powodów Sąd II instancji orzekł o jej oddaleniu , na podstawie art. 385 kpc w zw. z art. 647 kc oraz 632 kc. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego był art. 98 par. 1 i 3 oraz 99 kpc w zw. z art. 391 par. 1 kpc i wynikająca z niego dla wzajemnego rozliczenia ich pomiędzy stronami , zasada odpowiedzialności za wynik sprawy. Kwota należna stronie pozwanej od przerywającej powódki , zważywszy na wskazaną w apelacji wartość przedmiotu zaskarżenia oraz to , że koszty te po stronie pozwanej gminy były ograniczone do wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika - radcy prawnego , została ustalona na podstawie par. 2 pkt 7 w zw z par. 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 [ jedn. tekst DzU z 2018 poz.265 ]. SSA Beata Kurdziel SSA Grzegorz Krężołek SSA Robert Jurga
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.