Niniejszy dokument nie stanowi doręczenia w trybie art. 15 zzs 9 ust. 2 ustawy COVID-19 (Dz.U.2021, poz. 1842) Sygn. akt I ACa 403/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 stycznia 2022 r.

§ 2k.c.

Wyeliminowanie opcji walutowej kredytu spowodowałaby to, że nie zawierałaby ona zakładanego charakteru prawnego. Nadto treści wyeliminowanych nie można zastąpić tymi wynikającymi z zasad prawa, dlatego w tych okolicznościach całą umowę zawartą przez strony w dniu 4 listopada 2002 roku, następnie trzykrotnie aneksowana Sąd uznał za nieważną w świetle art. 58§ 3 k.c. w zw. z ar. 353 1 k.c. Stwierdzanie nieważności umowy kredytu rodzi konieczność rozliczenia stron ale na innej podstawie prawnej i według innych zasad niż określono w umowie. Sąd bez wyraźnego wniosku Banku nie mógł uwzględnić roszczenia strony powodowej w zgłoszonym w pozwie kształcie i w oparciu o powoływane postanowienia umowne, co musiało skutkować oddaleniem powództwa. Sąd nie dopatrzył się natomiast abuzywności w postanowieniu z § 2 i §8 tekstu jednolitego umowy dotyczącego oprocentowania kredytu, a nie jak wskazywała pozwana mechanizmu ustalania kursu waluty. Mechanizm ten ustalono w § 10 ust 7 tekstu jednolitego umowy, a problematyczność tego zapisu omówiono już wyżej. Zgodnie z zapisem § 2 tekstu jednolitego umowy: oprocentowanie kredytu było zmienne i na dzień sporządzenia aneksu nr (...) wynosiło 3,250% w skali roku i stanowiło sumę marży Banku w wysokości 2,520 % oraz aktualnie obowiązującego indeksu L3 opisanego szczegółowo w §8 z zastrzeżeniem że do dnia wejścia w życie aneksu nr (...) może ulec zmianie -§ 2 i 5 ust 1 tekstu jednolitego umowy. Sąd uznał, że zapis ten był jasny i transparentny, ściśle i rzeczowo okresowy, nie nasuwający wątpliwości. Osobno wymieniono procentowo marżę banku i aktualnie obowiązujący indeks L3, który obliczono na podstawie wytycznych z §8 tekstu jednolitego umowy. Przede wszystkim indeks L3 obliczano jako średnią arytmetyczną stawki LIBOR 3m dla lokat międzybankowych trzymiesięcznych. Wskaźnik LIBOR 3m był zmienną, której nie ustalał powodowy Bank samodzielnie w sposób arbitralny. LIBOR 3m to stopa procentowa kredytów udzielanych na rynku międzynarodowym, niezależna od powodowego Banku. Dodatkowo pozwana została poinformowana o takiej wysokości oprocentowania już przy propozycji pracownika Banku dotyczącego przewalutowania kredytu w 2005 roku, bo właśnie tym ten pracownik argumentował opłacalność zmiany waluty kredytu z USD na CHF. Oprocentowanie obniżone pozwanej aneksem nr (...) w pełni ona akceptowała. W ocenie Sądu pozwana nie udowodniła też abuzywności § 9 ust 4 i 5 tekstu jednolitego umowy, odwołując się jedynie do wpisania podobnych postanowień umownych do rejestru klauzul niedozwolonych, nie wskazując na czym ta abuzywność miałaby polegać. Zgodnie z tymi postanowieniami zmiana Tabeli Prowizji i Opłat Banku w okresie kredytowania nie stanowiła zmiany umowy, nie wymagała jej wypowiedzenia, ani odrębnego zawiadomienia kredytobiorcy. Wszelkie opłaty i prowizje zapłacone przez kredytobiorcę na rzecz Banku w celu oraz w związku z zawarciem umowy oraz w związku z obsługą kredytu nie podlegają zwrotowi-§ 9 ust 4 i 5.Sąd uznał, ze w niniejszej sprawie pozwana nie udowadniała w jaki sposób w/w postawienia umowne negatywnie wpływały na jej sytuację prawną jako podmiotu stosunku zobowiązaniowego. Nadto Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że nawet jeśli hipotetycznie strony łączyła ważna umowa kredytowa podpisana dnia 4 listopada 2002, następnie aneksowana (aneks nr (...) podpisany dnia 1 grudnia 2005 i kolejnymi aneksami), to zdaniem Sądu nie została ona skutecznie i prawidłowo wypowiedziana, a zatem powództwo jako przedwczesne również nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonanie wypowiedzenia nie może być czynnością nagłą, zaskakującą dla kredytobiorcy, nawet jeżeli istnieją podstawy do podjęcia go zgodnie z treścią umowy. Treść wypowiedzą umowy kredytowej jest w tym przypadku bardzo niejednoznaczna. Odwołano się w nim do różnych dat i numerów umowy i aneksów, łącząc je ze sobą w bardzo nieczytelny sposób, tak że pozwanej jako konsumentowi trudno było odczytać jakiej umowy to wypowiedzenie dotyczy, czy tylko umowy według treści podpisanej w dniu 4 listopada 2002 roku, czy też tej samej umowy ale o treści trzykrotnie aneksowanej. Umowę kredytu hipotecznego nr (...) przygotowano w dniu 31 października 2002 roku a podpisano w dniu 4 listopada 2002 roku. W dniu 3 listopada 2005 roku przygotowano, a w dniu 1 grudnia 2005 roku podpisano aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...) (nr kredytu (...)). W § 1 aneksu nr (...) zapisano, że: „związku z powyższym, strony postanawiają zmienić numer umowy kredytu hipotecznego na następujący: Umowa Kredytu Hipotecznego nr (...). Kolejno w dniu 4 października 2006 roku sporządzono, a w dniu 6 października 2006 roku podpisano aneks do umowy kredytu nr (...). W wypowiedzeniu z dnia 11 sierpnia 2017 roku (k.24) wypowiedziano umowę o kredyt hipoteczny z dnia 4 listopada 2002 roku przy odwołaniu się do znaku nr (...). Umowy o takim numerze w takiej dacie nie podpisano. Bank jako profesjonalista powinien przedstawić kredytobiorcy czytelne, jasne i niebudzące wątpliwości oświadczenie o wypowiedzeniu umowy kredytowej przy odwołaniu się do kolejnych aneksów umowy i ich dat jeśli wypowiadał ją w całości według treści po zmianach wynikających z aneksów, tym bardziej, że aneksem nr (...) zmieniono praktycznie całą treść pierwotnej umowy z 2002 roku, zastępując ją teksem jednolitym umowy. Takim jasnym wypowiedzeniem nie jest pismo z daty 11.08.2017. W tym stanie rzeczy powództwo oddalono. Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania Sąd powołał art. 98 k.p.c. Apelację od tego wyroku wniosła strona powodowa , zaskarżając wyrok w całości, zarzucając: I. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: - art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 245 k.p.c. poprzez błędną oceną dowodu z dokumentu i uznanie, że wypowiedzenie umowy kredytowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. było niejasne i niejednoznaczne, względnie że stanowiło czynność zaskakującą dla kredytobiorcy. II. naruszenie przepisów prawa materialnego a to: - art. 65 § 1 k.c. poprzez błędną wykładnię treści oświadczeń woli zawartych w wypowiedzeniu umowy kredytowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. i uznanie, że wypowiedzenie umowy kredytowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. było niejasne l niejednoznaczne, względnie że stanowiło czynność zaskakująca dla kredytobiorcy; - art. 353 1 k.c. i art. 58 § 1 i 2 k.c. poprzez przyjęcie, że umowa kredytu jest nieważna ze względu na brak zgodnej woli stron, podczas kiedy umowa ta została zawarta w procedurze adhezyjnej, co stanowi zgodną z prawem procedurę zawierania umów; - art.

§ 1k.c.

poprzez przyjęcie, że umowa kredytu zawiera klauzule abuzywne (§ 10 ust. 7 oraz §16 Umowy Kredytu), podczas kiedy sposób sformułowania tych postanowień wykluczał jakiekolwiek uznanie i dowolność po stronie Banku i tym samym wykluczał jakiekolwiek naruszenie interesów Pozwanej, co wykluczało uznanie postanowień za abuzywne. - art.

§ 2k.c., art.

58§ 1 i 2 k.c., art. 354 § 1 k.c. oraz art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (dalej jako „prawo bankowe”) poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że po wyeliminowaniu klauzul przeliczeniowych w umowie kredytu denominowanego do waluty obcej powstaje luka i umowa ta nie może być dalej wykonywana poprzez spłatę w walucie obcej, a wskutek tego przyjęcie nieważności umowy, pomimo braku podstaw do takiej tezy. Strona powodowa wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od pozwanej na rzecz strony powodowej kwoty 49.276,46 CHF wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 44.209,81 CHF od dnia 6 września 2018 roku do dnia zapłaty w wysokości 10,98% w skali roku, zastrzeżeniem, że strona powodowa nie może domagać się odsetek za opóźnienie przekraczających wysokość maksymalnych odsetek za opóźnienie a ponadto o zasądzenie kosztów za obie instancje, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Pozwana reprezentowana wówczas przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła o oddalenie apelacji i o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego (k.298). Pozwana podniosła niestaranność strony powodowej przy wypowiedzeniu umowy. Nadto zarzuciła, ze umowa nie mogła być umową o kredyt walutowy a ponadto, że umowa z 2002r. nie została skutecznie wypowiedziana. Pozwana zakwestionowała także stanowisko strony powodowej kwestionującej przyjęcie istnienia niedozwolonych postanowień umownych. W toku procesu pogląd w sprawie wyraził Rzecznik Finansowy podnosząc , ze kredyt ma charakter złotowy a w tym przypadku wadliwie określono mechanizm waloryzacji, w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszając interes konsumenta. Także zdaniem Rzecznika skutkiem abuzywności jest nieważność umowy albowiem nie można wypełnić luki dotyczącej sposobu przeliczenia waluty. Rozpoznając apelację Sąd drugiej instancji zasadniczo uznał za własne ustalenia Sądu Okręgowego odmiennie jednak ocenił ważność umowy z dnia 4 listopada 2002r. (sporządzonej 31 października 2002r. k.12). Sąd Apelacyjny nie zakwestionował jednak przy tym abuzywności postanowień umowy wynikających z aneksowania. Należy jednak podkreślić, że sama pozwana przyznawała, iż zawarła umowę o kredyt walutowy w USD a wybór tej waluty był jej świadomym wyborem (k. 69). Bank wówczas nie musiał pouczać o skutkach ryzyka walutowego skoro O. B. sama przyznawała, że to ona wybierała określony produkt (...) Banku (...) S.A. w W.. Przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny nie miał zastosowania do przedmiotowej umowy. Przede wszystkim zaś umowa ta została zawarta przed podpisaniem Traktatu akcesyjnego podpisanego w Atenach (Dz.U.UE.L.2003.236.17) dotyczącego przystąpienia m.in. R.P. do Unii Europejskiej. Na chwilę więc zawarcia umowy tj sprzed 1 maja 2004r. prawo UE jeszcze nie obowiązywało, stąd Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. L 95 z 21.4.1993, s. 29–34) nie stanowiła jeszcze wówczas części krajowego porządku prawnego. Umowa kredytu wiążąca wysokość udzielonego kredytu oraz wysokość jego spłat z kursem waluty obcej sama w sobie nie jest sprzeczna z ogólną konstrukcją umowy kredytu przewidzianą w art. 69 ust. 1 prawa bankowego według brzmienia z dnia 29 sierpnia 1997 r.Prawo bankowe ( według obowiązującego w chwili zawarcia umowy Dz.U.2002.72.665 t.j.) - zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019r., sygn. akt V CSK 382/18 , a także wyroki Sądu Najwyższego z 30 października 2020r., sygn. akt II CSK 805/18, i z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt I CSKP 55/21, LEX nr 3219740). Sąd Okręgowy zakwalifikował umowę z 2002r. jako umowę o kredyt denominowany. Przeliczenie waluty następowało według średnich kursów NBP. O tym zaś, że ustawodawca dopuszczał prawną możliwość zawarcia tego typu umów świadczy wyraźnie treść art. 4 i 5 tzw. „ustawy antyspreadowej" tj ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 165, poz. 984 ) w zw. z art. 7b ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim w brzmieniu ustalonych art. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.11.165.984). W aktualnym orzecznictwie przyjmuje się, że świadczenie kredytobiorcy korygowane klauzulami przeliczeniowymi do waluty obcej stanowi świadczenie główne w rozumieniu art. 385

(1)§ 1 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019r., I CSK 242/18, LEX nr 2690299, z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18 LEX nr 3207798, z dnia 27 lipca 2021 r. V CSKP 49/21 LEX nr 3207798 i z dnia 28 września 2021 r. I CSKP 74/21 LEX nr 3283262). W chwili zawierania umowy w 2002r. obowiązywał już art. 385

(1)§1 i 2 k.p.c. który określał, że postanowienia abuzywne nie wiążą konsumenta, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, pod warunkiem jednak, że zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W tym jednak przypadku §1 i 2 umowy oraz §5 (k.12) jasno wskazywał przedmiot świadczeń obu stron. Kredytobiorca miał spłacić kredyt w 240 ratach stanowiących równowartość 754,47 USD a klauzula przeliczeniowa z 2 punkt 2 i z §5 punkt 7 odwoływała się do obiektywnie określanego średniego kursu NBP. Klauzula oprocentowania określiła wprost stawkę 8% a zasady zmiany oprocentowania z §3 odwoływały się do zmiany średnich stawek LIBOR 3M . Sąd Apelacyjny podziela zaś rozważania Sądu Okręgowego co do braku abuzywności zapisów dotyczących zmiennego oprocentowania w oparciu o wskaźnik LIBOR 3M. Zmiana ta jest uzależniona od czynników makroekonomicznych, na które strony umowy nie mają realnego wpływu, a Bankowi nie zostało przyznane uprawnienie do jednostronnej modyfikacji oprocentowania w toku spłaty kredytu przez dłużników. Samo stosowanie zmiennego oprocentowania w przypadkach długoterminowych kredytów hipotecznych jest praktyką przyjmowaną powszechnie i w pełni uzasadnioną, jeśli możliwość wpływania na wysokość oprocentowania nie została przyznana arbitralnie bankowi. London Interbank Offered Rate to referencyjna wysokość oprocentowania depozytów i kredytów na rynku międzybankowym w Londynie. Wskaźnik ten był obliczany na bazie średniej arytmetycznej wielkości oprocentowania w bankach będących uczestnikami panelu LIBOR. Stopa ta nie była stawką transakcyjną i jej wyliczenie miało charakter obiektywny oderwany od woli stron umowy. W orzecznictwie zaś nie kwestionuje się co do zasady podstaw do określenia odsetek o stopie zmiennej, jeżeli zmiana stopy jest uzależniona od czynników obiektywnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2014 r. III CZP 53/14 OSNC 2015/6/67). Wskaźnik LIBOR USD na chwilę orzekania nadal funkcjonuje ( do dnia 30 czerwca 2023 r. (...) Od 1 stycznia 2022 zaprzestano natomiast stosować LIBOR CHF. Na podstawie rozporządzenia wykonawczego Komisji Europejskiej, od 1 stycznia 2022 r. stopa LIBOR CHF została zastąpiona w każdej umowie i instrumencie finansowym na terenie UE stopę SARON. Sama ta zmiana jednak stanowi wzmocnienie oceny prawidłowości zawarcia umowy w 2002r. Trudno bowiem uznać stosowanie tego typu parametrów za sprzeczne z prawem unijnym w sytuacji gdy jego stosowanie ma wyraz normatywny ( vide Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2021/1847 z dnia 14 października 2021 r. w sprawie wyznaczenia ustawowego zamiennika dla niektórych terminów zapadalności stopy LIBOR dla franka szwajcarskiego). Ustalenia nie pozwalają też by uznać za zawyżone pozaodsetkowe koszty tego kredytu. Zmiana waluty, do której świadczenie kredytobiorcy jest denominowane nie była sprzeczna ani z umową ani z prawem. Zastrzeżenia Sądu Apelacyjnego z przyczyn wskazanych przez Sąd Okręgowy budzi natomiast sam sposób zmiany umowy poprzez aneksowanie w dniu 1 grudnia 2005r. ( tekst sporządzony w dniu 3 listopada 2005 r. ) oraz odpowiednio w dniu 6 października 2021r ( aneks sporządzony dnia 4 października 2006 r.). Nie oznacza to jednak nieważności pierwotnego stosunku prawnego. Wzmacniając argumentację Sądu Okręgowego prowadzącą do oceny nieważności (z zastrzeżeniem, że dotyczy to czynności zmiany umowy w powołanych aneksach), trzeba po pierwsze dostrzec, że zmiana w 2005r. nastąpiła na podstawie telefonu strony powodowej, która zaoferowała pozwanej pozornie korzystne przewalutowanie umowy, bez odpowiedniej realizacji obowiązków informacyjnych. Wówczas już obowiązywała w krajowym porządku Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Wykładając normy tej dyrektywy Trybunału Sprawiedliwości U.E. wskazywał, że informacja, przed zawarciem umowy, o warunkach umownych i skutkach owego zawarcia ma fundamentalne znaczenie dla konsumenta. To w szczególności na podstawie tej informacji ten ostatni podejmuje decyzję, czy zamierza związać się warunkami sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę (zob. wyroki T.S. z dnia 30 kwietnia 2014 r. C-26/13 Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai , EU:C:2014:282 i z dnia 21 marca 2013 r. C-92/11 RWE Vertrieb, EU:C:2013:180). Założeniem ochrony konsumenta jest więc zasada jasnej, pełnej i zrozumiałej informacji handlowej. W tym zaś przypadku powódka nie była poinformowana w jaki sposób następowały będą dokładnie przeliczenia z uwzględnieniem wyliczenia marży, która miała być różnica pomiędzy kursami kupna/sprzedaży stosowanymi w pięciu innych bankach a średnim kursem NBP. W sytuacji gdy nieznany był sposób ustalania kursów określających odjemną wyliczenie marży dla potrzeb korekty średniego kursu pozwana w żaden sposób nie mogła w sposób obiektywny ocenić po jakim kursie nastąpi ostateczne przeliczenie. Przede wszystkim jednak pozwana nie mogła być odpowiednio poinformowana o ryzyku kursowym. Jak wyżej podano brak pełnej świadomości w tym zakresie nie był podstawą do zakwestionowania umowy z dnia 2002r., jednak już brak świadomości ryzyka kursowego miał znaczenie dla czynności aneksowania w 2005 i 2006r. Od podmiotu zawierającego taką umowę z konsumentem ustawodawca wymaga uczciwego i jasnego przekazu dotyczącego charakteru zaciąganego zobowiązania, poinformowania o ryzykach z tym związanych – w tej sprawie ryzyku walutowym, tj. wskazania w jasny i precyzyjny sposób jak to ryzyko może wpływać na wysokość zobowiązania konsumenta wobec banku. Nie wystarczy wskazać, iż konsument został poinformowany, że takie ryzyko istnieje, zwłaszcza w powiązaniu z zapewnieniami o stabilności waluty CHF, niewielkich przewidywanych wahnięciach, wręcz nieodczuwalnych w spłacie kredytu. Oczywistym dla Sądu drugiej instancji było, że zapewnienie pozwanej o korzystniejszym przewalutowaniu z USD na CHF w okresie, gdy kurs CHF był utrzymywany sztucznie przez Centralny Bank Szwajcarii, zwiększa jej ryzyko kontraktowe. Zachęta dla pozwanej oparta na lepszym kursie, w połączeniu z niższym oprocentowaniem , a w konsekwencji także niższymi ratami kredytu w przeliczeniu na złote polskie spowodowały, iż pozwana działając w zaufaniu do strony powodowej jako instytucji zaufania publicznego, zaakceptowała postanowienia wynikające z aneksowania, uznając błędnie, że będą one korzystniejsze dla niej. Trzeba ponadto podkreślić, że nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie konsumentowi przy zawarciu umowy, informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że stosunek wymiany między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie w miarę stabilny przez cały okres obowiązywania tej umowy. (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021 r. VB i in.,C-776/19 ECLI:EU:C:2021:470). W tym przypadku takiego pouczenia czy odpowiedniej symulacji nie było a właśnie na takie ryzyko nagłej, niekorzystnej zmiany kursu pozwana została narażona. Trzeba też zwrócić uwagę, że sporządzenie aneksu łączyło się ze sporządzeniem nowego tekstu jednolitego umowy. Mimo, że nie było zamiarem stron odnowienie, to na nowo wyrażono zobowiązanie także strony powodowej (k.16) i to w sytuacji, gdy strona powodowa nigdy nie udostępniała pozwanej 110.680 CHF. Aneksując umowę dokonano natomiast przewalutowania pozostałego do spłaty świadczenia pozwanej (k. 15). Sposób przeliczenia był niekorzystny dla pozwanej albowiem najpierw przeliczono kapitał kredytu oraz odsetki wyrażone w USD na złote według średniego kursu ale zadłużenie przeliczono na franki szwajcarskie już nie według kursu średniego lecz według kursu kupna CHF określanego w tabeli kursów strony pozwanej. Nawet jeżeli tabela ta odwoływała się w podstawach do kursów średnich NBP to już samo stosowanie kursu kupna było dla powódki niekorzystne a ponadto kurs ten był poprzez marżę określany przez pozwaną, w sposób odbiegający od wymogu transparentności. Analogicznie także §10 zabezpieczał interes strony powodowej przy przeliczaniu wpłat dokonywanych przez kredytodawcę według kursu sprzedaży waluty z tabeli kursów kupna/sprzedaży (...) Banku S.A. W skutek zastrzeżenia takiej klauzuli chroniony był w istocie jedynie interes banku, tak jakby sprzedawał on, a nie jedynie przeliczał walutę (kurs średni był modyfikowany przez dodanie marży, której dodatkowo sposób ustalania nie był transparenty i jednoznaczny dla pozwanej). Takie postanowienia nawet jeżeli dotyczą świadczenia głównego mogą być przedmiotem oceny pod kontem abuzywności. Niezależnie od tego przy stosunkowo słabej walucie krajowej bank realnie nie jest narażony na odwrotne analogiczne, istotne dla pozwanej ruchy kursowe poprzez znaczne osłabienie CHF względem złotego. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por.m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, nie publ., z dnia 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017, Nr 1, poz. 9, z dnia 27 listopada 2015 r., I CSK 945/14, nie publ., z dnia 30 września 2015 r., I CSK 800/14, nie publ., i z dnia 29 sierpnia 2013r. I CSK 660/12, nie publ.). Jednostronne kształtowanie treści stosunku obligacyjnego, wyrażające się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku, jest uznawane za naruszające „dobre obyczaje”. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie stwierdzano, że mechanizm ustalania kursów waluty, który nie pozwala na oszacowanie kwoty, którą konsument będzie musiał świadczyć w przyszłości, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula która nie zawiera jednoznacznej treści, a przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną banku jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385

(1)§ 1 k.c. (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 r. III CSK 159/17, z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, , z dnia 29 października 2019 r. IV CSK 309/18, z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18;z dnia 30 września 2020 r., sygn. akt I CSK 556/18 i z dnia 2 czerwca 2021 r., sygn. akt I CSKP 55/21nie publ.). To w jaki sposób faktycznie bank ustalał kurs kupna /sprzedaży we własnej tabeli nie jest istotne albowiem tę ocenę dokonuje się na chwilę zawarcia umowy (odpowiednio aneksu). Należy ponadto podkreślić, że nawet późniejsze zmiany w trybie art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (tzw. ustawy antyspreadowej), nie mogły zmienić tej oceny jeżeli zmiana umowy nie dotyczyła rat wcześniej spłaconych ( tak Europejski Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z dnia 29 kwietnia 2021r. C -19/20 I.W.R.W. vs BPH S.A.). Trybunał Sprawiedliwości w tym orzeczeniu dokonując wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich wskazał, że sąd krajowy może usunąć nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą, a konsumentem, pozostawiając w mocy umowę w pozostałej części, w wypadku gdy zniechęcający cel tej dyrektywy jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego, o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. W tym jednak wypadku takich przepisów brak a wyeliminowanie klauzuli tylko w części np. w odniesieniu do marży nie jest możliwe tym bardzie wobec dwukrotnego aneksowania i przeliczania kredytu w niekorzystny dla pozwanej sposób. Sąd Apelacyjny uznaje, że wyżej wskazany całokształt okoliczności zawarcia aneksu z 2005r. oraz sposób ukształtowania umowy naruszał swobodę kontraktowania określoną w art. 353 1k.c., co skutkowało w zw. z art. 58§2 k.c. ocenę nieważności czynności prawnej aneksowania jako sprzecznej z zasadami współżycia społecznego. Tę ocenę wzmacnia także narzucenie pozwanej w tekście jednolitym stwierdzenia, że postanowienia umowy w kształcie wynikającym z aneksowania były uzgadniane indywidualnie (§11 punkt 3 k. 17). Uzgodnieniom indywidualnym zaprzeczają zaś ustalenia dokonane w sprawie. Pozwana następczo nie udzieliła świadomej zgody na postanowienia wynikające z aneksu numer (...). Taka zgoda nie wynika z aneksu z dnia 4 października 2006r. (k36) ani tez z kolejnego aneksu. Sankcja bezskuteczności wynikająca z przepisu art.

§ 1k.c., nie sprzeciwia się uznaniu czynności prawnej za nieważną.

Wskazane wyżej zastrzeżenia dotyczące aneksu numer jeden dotyczą także aneksu z dnia 4 października 2006r. Ten ostatni aneks w istocie dodatkowo przekształcał kredyt pierwotnie wyrażony w walucie obcej przy świadczeniu wypłacanym kredytobiorcy w złotówkach w kredyt złotówkowy indeksowany do CHF. Konsekwencja jednak przyjęcia, że to oba aneksy stanowiły czynność prawną nieważną powoduje, że strony nadal są związane umową sporządzoną dnia 31 października 2002r. Kwota wówczas udzielonego kredytu stanowiła świadczenie należne. Na skutek nieważnej czynności udzielono natomiast powódce świadczenie nienależne w wysokości 40.500 zł w oparciu o aneks z 2006r. Charakter roszczenia zwrotnego wykluczał możliwość rozliczenia z tego tytułu w tym postępowaniu (por. uchwała SN z dnia 7 maja 2021 r. III CZP 6/21), szczególnie przy uwzględnieniu waluty określonej w pozwie. Umowa zaś sporządzoną dnia 31 października 2002r. nie mogła być prawidłowo wypowiedziana w sytuacji, gdy wezwanie do zapłaty uprzedzające o wypowiedzeniu nie określało prawidłowo kwoty zadłużenia i to wyrażonego we frankach szwajcarskich (k.20). Jakkolwiek więc pozwana nie powinna mieć wątpliwości, że wypowiedzenie dotyczy umowy podpisanej w dniu 4 listopada 2002r., której numer zmieniono w aneksie na (...) (k.16), to jednak z uwagi na nieważność aneksowania i wadliwość uprzedzenia o zaległości, wypowiedzenie z dnia 11 sierpnia 2017r. (k24) mogło spowodować wymagalności obowiązku zwrotu należności i to wyrażonej we frankach szwajcarskich. Wysokości w jakiej kredyt wyrażony w USD nie został spłacony zresztą nie wykazano. Z tych względów apelację jako niezasadną oddalono na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. art. 15 zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, z późn. zm.), w zw. z art. 6 ust.1 i 2 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2021.1090). Wydano w sprawie zarządzenie o rozpoznaniu sprawy w składzie trzyosobowym (k.328,k333). O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98§1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 391§1 k.p.c. i przy zastosowaniu §2 pkt 6 i §10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015r. poz. 1800 ze zm.). SSA Izabella Dyka SSA Sławomir Jamróg SSA Andrzej Żelazowski

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.