Sygnatura akt I AGa 109/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 kwietnia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia Dariusz Limiera Protokolant: K
§ 2
k.c., obowiązującym do dnia 3 maja 2015 roku, w związku z tym, iż sprzeciw od nakazu zapłaty (pierwsze pismo procesowe pozwanego w sprawie) został wniesiony w dniu 21 marca 2012 roku, zarzut potrącenia powinien zostać zgłoszony w sprzeciwie, a nie w piśmie z dnia 25 sierpnia 2015 roku. Ponadto, w ocenie Sądu, nawet gdyby zarzut potrącenia został zgłoszony we właściwym terminie, to doszło do niedopuszczalnego kumulatywnego naliczenia kary umownej z tytułu niewykonania przedmiotu umowy w terminie i kary umownej z tytułu odstąpienia od umowy z winy wykonawcy. Sąd przyjął, że za słuszne należy uznać wyrażone i ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, iż taka kumulacja kar umownych jest niedopuszczalna. Dochodzi bowiem do sytuacji, w której łączy się kary z powodu nienależytego wykonania zobowiązania (w tym przypadku opóźnienie w wykonaniu robót budowlanych) oraz odstąpienia od umowy (definitywne niewykonanie zobowiązania). Można przyjąć, iż ten drugi przypadek jako dalej idący niejako zaabsorbuje zwłokę w wykonaniu umówionego zadania. Odstąpienie od umowy jest natomiast wykonaniem przez jedną ze stron stosunku obligacyjnego uprawnienia prawnokształtującego. Co więcej, zarzut ten i tak nie mógłby zostać uwzględniony, bowiem nie zaszły przesłanki uprawniające pozwanego do odstąpienia od umowy, które uzasadniałyby naliczenie kar umownych. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy zasądził od J. B. na rzecz Syndyka masy upadłości (...) Spółki Akcyjnej w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w T. kwotę 5.058.694,70 zł wraz z odsetkami od następujących kwot i dat:
- kwotę 1.580.312,87 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 1 lutego 2011 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku i odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty. Na kwotę tytułem wynagrodzenia za odebrane prace, które nie zostało zapłacone składają się kwoty: 70.994,18 zł, 327.357,17 zł i 1.181.961,50 zł wynikające z trzech faktur. Od każdej z tych faktur należało odjąć od należności głównej 5% kaucji zabezpieczającej, gdyż należność ta ma inną datę wymagalności. Tak więc: faktura wystawiona na kwotę 74.028,12 zł brutto, czyli 60.678,79 zł netto (5 % = 3.033,94 zł). Do zapłaty pozostaje 70.994,18 zł (74.028,12 zł – 3.033,94 zł = 70.994,18 zł), faktura wystawiona na kwotę 341.346,79 zł brutto, czyli 279.792,45 zł netto (5 % = 13.989,62 zł). Do zapłaty pozostaje 327.357,17 zł (341.346,79 zł – 13.989,62 zł = 327.357,17 zł), faktura wystawiona na kwotę 1.232.472,67 zł brutto, czyli 1.010.223,50 zł netto (5 % = 50.511,17 zł). Do zapłaty pozostaje 1.181.961,50 zł (1.232.472,67 zł - 50.511,17 zł = 1.181.961,50 zł);
- kwotę 2.144.093,78 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 26 kwietnia 2011 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku i odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty. Jest to kwota tytułem wynagrodzenia za wykonane, a nierozliczone roboty, których zakres wynika z przeprowadzonej inwentaryzacji po odstąpieniu od umowy. Wartość wszystkich wykonanych prac wynosi 12.721.306,92 zł brutto (10.427.300,75 zł netto). Wartość prac zafakturowanych to 10.485.585,20 zł brutto (8.594.741,98 zł netto). Po odjęciu wartości brutto otrzymujemy kwotę 2.235.721,72 zł brutto (1.832.558,77 zł netto). Kwota 2.235.721,72 zł to różnica pomiędzy wykonanymi a zafakturowanymi pracami, czyli wartość prac, jaka powinna zostać otrzymana w wyniku prawidłowej inwentaryzacji. Po pomniejszeniu wartości netto o kaucję w wysokości 5 % otrzymujemy kwotę 91.627,94 zł, natomiast 2.235.721,72 zł – 91.627,94 zł wynosi 2.144.093,78 zł;
- kwotę 812.923,05 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 30 kwietnia 2011 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku i odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty tytułem wynagrodzenia za materiały niezabudowane pozostawione na placu budowy należnego wykonawcy od inwestora wyliczonego przez biegłego (666.330,37 zł netto + 22% VAT = 812.923,05 zł);
- kwotę 521.365,00 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 marca 2016 roku do dnia zapłaty. Na kwotę tę składają się należności z pkt 1-10 pozwu oraz kwoty 3.033,94 zł, 13.989,62 zł, 50.511,17 zł, 91.627,94 zł tytułem kaucji pieniężnej. Stosownie do § 16 ust. 2 umowy o roboty budowlane niezależnie od gwarancji ubezpieczeniowej inwestor uprawniony jest do potrącania z każdej wystawionej faktury kwotę równą 5 % faktury netto, aż do osiągnięcia wartości 5 % wartości umowy netto tytułem ustanowienia zabezpieczenia należytego wykonania umowy w formie kaucji pieniężnej. Zgodnie z § 16 ust. 3 kwota kaucji pieniężnej zostanie zwrócona w terminie 14 dni od podpisania końcowego protokołu odbioru przedmiotu umowy pod warunkiem przedłożenia przez wykonawcę zabezpieczenia należytego wykonania umowy zabezpieczającej roszczenia inwestora w okresie rękojmi i gwarancji w formie bezwarunkowej, nieodwołalnej i płatnej na pierwsze żądanie gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej instytucji o sumie gwarancyjnej w wysokości 10 % wartości netto przedmiotu umowy. Odstąpienie od umowy było nieskuteczne (a nawet gdyby było skuteczne, to działoby częściowo i ex nunc), co oznacza, iż postanowienia regulujące gwarancję pozostają w mocy co do prac wykonanych. W związku z tym, iż inwentaryzacja zastąpiła odbiór prac, to powódce przysługuje zwrot należności tytułem kaucji (zabezpieczenia) od dnia następnego po upływie okresu gwarancji. Sąd I instancji zasądził od kwoty 1.580.312,87 zł tytułem niezapłaconego wynagrodzenia za prace odebrane odsetki ustawowe od dnia 1 lutego 2011 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku i odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty w oparciu o art. 481 § 1 i 2 k.c. w związku z tym, iż faktury VAT nr (...) były płatne do dnia 31 stycznia, to odsetki zasądzono od dnia następującego po terminie płatności, czyli dnia 1 lutego 2011 roku. Od kwoty 2.144.093,78 zł tytułem wynagrodzenia za wykonane, a nierozliczone roboty, których zakres wynika z przeprowadzonej inwentaryzacji po odstąpieniu od umowy Sąd zasądził odsetki ustawowe od dnia 26 kwietnia 2011 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku (na mocy brzmienia art. 481 k.c. do dnia 31 grudnia 2015 roku) i odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty (na mocy brzmienia art. 481 k.c. od dnia 1 stycznia 2016 roku). Odsetki zasądzono od dnia 26 kwietnia 2011 roku, ponieważ w dniu 4 kwietnia 2011 roku powódka wystawiła fakturę VAT nr (...) na kwotę 3.741.591,10 zł brutto (3.041.943,98 zł netto) tytułem inwentaryzacji wykonanych robót płatną w ciągu 21 dni, a więc do dnia 25 kwietnia 2011 roku, w związku z czym odsetki należne są od dnia następującego po terminie płatności. Sąd zasądził od kwoty 812.923,05 zł tytułem wynagrodzenia za materiały niezabudowane pozostawione na placu budowy należnego wykonawcy od inwestora wyliczonego przez biegłego odsetki ustawowe od dnia 30 kwietnia 2011 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku (na mocy brzmienia art. 481 k.c. do dnia 31 grudnia 2015 roku) i odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty (na mocy brzmienia art. 481 k.c. od dnia 1 stycznia 2016 roku). Odsetki zasądzono od dnia 30 kwietnia 2011 roku zgodnie z żądaniem pozwu. Od kwoty 521.365,00 zł (punkt 1d) tytułem kaucji pieniężnej (zabezpieczenia należytego wykonania robót) Sąd zasądził ustawowe odsetki za opóźnienie od dnia 25 marca 2016 roku do dnia zapłaty. Powódka żądała odsetek od daty płatności każdej z faktur, ale pozwany był uprawniony na mocy umowy do potrącania 5% tytułem zabezpieczenia, w związku z tym zwrot kwot tytułem zabezpieczenia jest wymagalny wraz z końcem upływu gwarancji. Odstąpienie od umowy było nieskuteczne, co oznacza, że gwarancja co do prac wykonanych obowiązuje. Odbiór prac został zastąpiony sporządzeniem protokołu inwentaryzacji, a więc gwarancja jako okres 5 lat liczony jest od dnia inwentaryzacji. Na tej podstawie odsetki zasadzono od dnia 25 marca 2011 roku. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda łącznie kwotę 5.058.694,70 zł i oddalił powództwo w pozostałym zakresie jako niezasadne. Sąd I instancji zasądził od J. B. na rzecz Syndyka masy upadłości (...) Spółki akcyjnej w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w T. kwotę 48.082,81 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Z uwagi na częściowe uwzględnienie żądań pozwu Sąd dokonał stosunkowego rozliczenia kosztów procesu na podstawie przepisu art. 100 k.p.c. przy uwzględnieniu okoliczności, iż powództwo zostało uwzględnione w 55 % w odniesieniu do wartości przedmiotu sporu. Powódka zatem przegrała proces w odniesieniu do 45 % wartości przedmiotu sporu i w tym zakresie zobowiązana jest do poniesienia kosztów postępowania. Sąd Okręgowy nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi, tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych od Syndyka masy upadłości (...) Spółki Akcyjnej w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w T. kwotę 85.097,52 zł, a od pozwanego J. B. kwotę 104.008,07 zł, na mocy ówczesnego brzmienia art. 83 ust. 2 w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2015 roku. Na mocy ówczesnego brzmienia art. 80 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2015 roku Sąd I instancji nakazał zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi, tytułem niewykorzystanych zaliczek: na rzecz Syndyka masy upadłości (...) spółki akcyjnej w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w T. kwotę 10.000 zł uiszczoną w dniu 8 sierpnia 2015 roku (poz. (...)/ (...)); a na rzecz J. B.: kwotę 10.000 zł uiszczoną w dniu 26 czerwca 2015 roku (poz. (...)/ (...)) oraz kwotę 55.759,92 zł jako część zaliczki uiszczonej w dniu 16 lipca 2018 roku (poz. 500033662937). Od powyższego wyroku pozwany wniósł apelację i zaskarżając go w części tj. odnośnie pkt 3 i 4 sentencji wyroku zarzucił mu:
- naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. - polegające na: a. przyjęciu, iż protokół inwentaryzacji robót stanowił w rzeczywistości protokół odbioru końcowego; b. przyjęciu, iż termin gwarancji przewidziany w § 15 ust. 2 umowy rozpoczyna bieg od dnia sporządzenia protokołu inwentaryzacji robót, mimo że strony, jako zdarzenie początkowe, wskazały podpisanie protokołu odbioru końcowego; c. przyjęciu, że kwoty zatrzymane przez pozwanego tytułem zabezpieczenia powinny być zwrócone powodowi po upływie pięcioletniego okresu gwarancji, pomimo, że umowa stron nie przewidywała takiego przesłania zwrotu; d. przyjęciu, że pozwany nie zgłosił sprecyzowanych twierdzeń czy wniosków dowodowych dotyczących wad robót wykonanych przez powoda; e. nieuwzględnieniu okoliczności, iż nie została spełniona żadna z przewidzianych umową stron przesłanek zwrotu zabezpieczenia; f. braku wskazania przyczyn, dla których Sąd przyjął, że bieg terminu gwarancji nastąpił dnia 25 marca 2011 r.; g. nieuwzględnieniu okoliczności, iż wobec wystąpienia wad robót, pozwany mógł kwoty zabezpieczenia przeznaczyć na zaspokojenie jego roszczeń z tego tytułu; h. nieuwzględnieniu okoliczności, iż ustalenie przez zespół biegłych (...) wartości materiałów niezabudowanych nie powodowało powstania roszczenia powódki o zwrot tej wartości; i. nieuwzględnieniu okoliczności, iż jedna z dwóch przesłanek istnienia zobowiązania pozwanego do odkupienia materiałów pozostawionych na terenie budowy nie została spełniona, a wypełnienie drugiej nie zostało udowodnione; j. błędnym przyjęciu, iż pozwany uznał obowiązek odkupienia materiałów pozostawionych na terenie budowy; k. nieuwzględnieniu okoliczności, iż powódka nie wykazała, że pozwany wykorzystał materiały pozostawione na terenie budowy, iż z pisemnej opinii inż. Z. H.
(1)biegłego z zakresu budownictwa wynikało, że pozwany nie potwierdził przejęcia materiałów; l. nieuwzględnieniu okoliczności, iż powódka nie mogła w okresie od dnia i do 17 stycznia 2011 r. wykonać robót o wartości 2 235 721,72 zł; m. nieuwzględnieniu okoliczności, iż obliczając wartość robót poddanych inwentaryzacji, powódka objęła rozliczeniem roboty dodatkowe, na wykonanie których nie wyraził zgody pozwany, szereg z robót zostało wykonanych wadliwie, co winno skutkować obniżeniem wynagrodzenia, powódka zawyżył zakres i wartość pewnych robót w stosunku do zakresu wynikającego z projektu budowlanego; n. pominięciu nieprawidłowości, niejasności, niekonsekwencji protokołu inwentaryzacyjnego i „zestawienia wartości wykonanych robót” stanowiącego załącznik do faktury VAT nr (...) z dnia 4 kwietnia 2011 r. sporządzonych przez powódkę; o. pominięciu nieprawidłowości, niejasności, niekonsekwencji dotyczących wyliczenia wartości zinwentaryzowanych robót budowlanych, zawartych w opinii zespołu biegłych z (...), zarówno podstawowej, jak i uzupełniającej; p. niepomniejszeniu wartości robót powódki podlegających inwentaryzacji, w oparciu o opinie zespołu biegłych z (...), pomimo że kwoty, o które należy pomniejszenia dokonać wynikały z treści opinii; q. nieuwzględnieniu okoliczności, iż, wobec znacznych różnic między stanowiskami stron opierającymi się na dostępnych danych służących ustaleniu zakresu i wartości robót, wobec wątpliwości, których nie rozwiały sporządzone w niniejszej sprawie opinie, wobec niejasności, które zostały wyżej opisane, iż powódka nie udowodniła wysokości roszczenia o zapłatę wynagrodzenia za roboty wykonane w miesiącu styczniu 2011 r.; r. nie uwzględnieniu, iż strony umowy możliwości naliczania kary umownej z tytułu nieterminowego wykonania całego przedmiotu umowy, nie uzależniły od wystąpienia winy za taki stan; s. uznaniu, iż nie zaszły przesłanki uprawniające pozwanego do odstąpienia od umowy; t. pominięciu szeregu okoliczności świadczących o wystąpieniu zawinionych przez powódkę przyczyn nienależytego wykonania umowy, które stały się przyczyną naliczania przez pozwanego kar umownych; u. nieuwzględnieniu podanej przez inż. Z. H.
(1)okoliczności, że zmiana dostawców technologii nie wprowadziła istotnych zmian w rozwiązaniach przyjętych w dokumentacji projektowej; v. błędnym ustaleniu, że na brak możliwości wykonania przez pozwanego projektów, wpływała zmiana dostawców technologii, niedostarczenie przez pozwanego danych technologicznych, czy zmiany wprowadzone przez inwestora; w. pominięciu, iż do akt sprawy zostały załączone umowy z poszczególnymi dostawcami technologii zawarte przed umową stron, jedynie umowa z dostawcą technologii chłodnictwa została zawarta w sierpniu 2010 r., ale nie wprowadziła ona istotnych zmian w rozwiązaniach przyjętych w dokumentacji projektowej; x. nieuwzględnieniu okoliczności, iż umowa nie zawierała zobowiązania pozwanego do przedłożenia powódce wytycznych technologicznych, nie zawierała zapisów, z których wynikałoby, że sporządzenie przez powódkę projektów wykonawczych uzależnione jest od uprzedniego przedstawienia przez pozwanego tych wytycznych; y. nieuwzględnienie okoliczności, iż powódka zmierzała do uzyskania, poprzez złożenie w końcowej fazie realizacji inwestycji oferty na wykonanie robót dodatkowych za kwotę przekraczającą dwa miliony złotych, korzyści, które utracił zaniżając wartość wynagrodzenia ze swojej oferty;
- naruszenie art. 321 § 1 k.p.c. - poprzez zasądzenie na rzecz powódki od pozwanego kwoty 159 162,67 zł, której zasądzenia powódka w toku procesu się nie domagała;
- naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. (obecnie art. 327 1 § 1 pkt 1) k.p.c.) poprzez niewyjaśnienie przyczyn, dla których Sąd zasądził na rzecz powódki kwotę 812 923,05 zł z tytułu wynagrodzenia za materiały pozostawione przez wykonawcę na placu budowy i brak uzasadnienia wysokości tej kwoty i poprzez niewyjaśnienie przyczyn, dla których kwota wynagrodzenia za roboty podlegające inwentaryzacji, w wysokości 2 235 721,72 zł jest właściwa oraz tych, dla których nie zostały uwzględnione zarzuty pozwanego mogące znacząco oddziaływać na wysokość roszczenia powódki;
- naruszenie art. 217 § 1 i 3 k.p.c. (obecnie art. 235 2 § 1 k.p.c.) w zw. z art. 227 k.p.c. i art. 278 § 1 k.p.c. - poprzez oddalenie, na posiedzeniu Sądu, z dnia 30 września 2021 r. wniosku o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii inż. Z. H.
(1)biegłego z zakresu budownictwa, pomimo, iż szereg kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, których ocena wymagała wiadomości specjalnych, nie zostało wyjaśnionych; 5. naruszenie art.
§ 2k.p.c.
- poprzez przyjęcie, iż pozwany zbyt późno zgłosił zarzut potrącenia wierzytelności, w sytuacji gdy prekluzja procesowa odnosiła się jedynie do twierdzeń faktycznych dotyczących potrącenia, a te wraz ze stosowymi dowodami zostały zawarte w sprzeciwie od nakazu zapłaty, a więc (nie były spóźnione i mogły stanowić podstawę podniesionego później zarzutu potrącenia);
- naruszenie art. 455 k.c. - polegające zasądzeniu o pozwanego, na rzecz powoda odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 159 162,67 zł od dnia 25 marca 2016 r. pomimo, iż powódka nie wzywała nigdy pozwanego do zapłaty tej kwoty, a termin spełnienia świadczenia o jej zapłatę nie był oznaczony i nie wynikał z właściwości zobowiązania;
- naruszenie art. 483 § 1 k.c. - polegające na pominięciu, iż niedozwolona kumulacja dwóch kar umownych nie prowadzi do braku zasadności obu tych kar, ale co najwyżej jednej z nich, uznaniu, iż w jednej umowie nie można przewidzieć odrębnej kary za niewykonanie i odrębnej za nienależyte wykonanie zobowiązania, bowiem w takim przypadku dochodzi do niedozwolonej kumulacji kar umownych, uznaniu, iż brak przesłanek do odstąpienia pozwanego od umowy, powoduje również niezasadność kary umownej z tytułu nieterminowego wykonania całego przedmiotu umowy;
- naruszenie art. 498 § 1 i 2 k.c. - polegające na nieuwzględnieniu podniesionego przez pozwanego zarzutu potrącenia z wierzytelnościami powódki, jego wierzytelności o zapłatę kary umownej z tytułu nieterminowego wykonania przedmiotu umowy i z tytułu odstąpienia pozwanego od umowy;
- naruszenie art. 647 k.c. w zw. z art. 56 k.c. - polegające na uznaniu, iż zawarta między stronami umowa stanowiła umowę o roboty budowlane, gdy tymczasem, ze względu na zakres wzajemnych zobowiązań, jakie przyjęły strony, umowa ta stanowiła umowę o generalną realizację inwestycji budowlanej wiążącą się z obowiązkiem generalnego wykonawcy oddania tej inwestycji „pod klucz”. Mając powyższe na uwadze skarżący na podstawie art. 380 k.p.c., wniósł o rozpoznanie postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 30 września 2021 r. o oddaleniu wniosku o dopuszczenie dowodu uzupełniającej opinii inż. Z. H.
(1)biegłego z zakresu budownictwa. Pozwany wniósł także o dopuszczenie dowodu pisemnej opinii biegłego do spraw budownictwa na okoliczności wskazane w treści pisma pozwanego z dnia 27 stycznia 2021 r. Skarżący wniósł także o zmianę zaskarżonego wyroku w części zaskarżonej i oddalenie powództwa, zasądzenie od powoda Syndyka Masy Upadłości (...) S.A. w upadłości likwidacyjnej na rzecz pozwanego J. B. kosztów procesu w postępowaniu przed Sądem I instancji, w tym kosztów wynagrodzenia adwokackiego wg norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi do dnia następnego po dniu uprawomocnienia się wyroku Sądu Apelacyjnego do dnia zapłaty, kosztów procesu w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym, w tym kosztów wynagrodzenia adwokackiego wg norm przepisanych, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi do dnia następnego po dniu uprawomocnienia się wyroku Sądu Apelacyjnego do dnia zapłaty Skarżący wniósł także o obciążenie powódki Syndyka Masy Upadłości (...) S.A. w upadłości likwidacyjnej kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić, w całości. W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o jej oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja nie jest zasadna. Mając na uwadze treść przepisu art. 387 § 2 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny wskazuje, że podziela w całości poczynione przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne i przyjmuje je za własne, czyniąc je integralną częścią swojego uzasadnienia. Sąd odwoławczy za trafne uznaje także wywody prawne Sądu I instancji. Argumentacja zawarta w wywiedzionym środku odwoławczym nie zdołała bowiem podważyć prawidłowości zapadłego rozstrzygnięcia i tym samym doprowadzić do postulowanej przez stronę skarżącą zmiany bądź uchylenia zakwestionowanego wyroku. Odnosząc się do podniesionego przez skarżącego zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wskazać należ, że Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, że powołując się na zarzut naruszenia tej regulacji skarżący winien wykazać, iż oceniając określone dowody Sąd I instancji uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego - jeżeli bowiem z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena ta nie narusza reguły swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby na podstawie tego materiału dowodowego dawały się wysunąć wnioski odmienne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r., II CKN 817/2000, Legalis nr 59468). Należy pamiętać, że zarzut obrazy przepisu art. 233 § 1 k.p.c. regulującego zasady oceny dowodów nie może polegać jedynie na zaprezentowaniu własnych, korzystniejszych dla skarżącego ustaleń stanu faktycznego, dokonanych na podstawie własnej oceny materiału dowodowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2002 r., sygn. II CKN 572/99, Legalis nr 53680). W ocenie Sądu tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej, albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo – skutkowych, wówczas przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r., II CKN 817/00, Legalis nr 59468). Wbrew stanowisku apelującego kontrola instancyjna zakwestionowanego rozstrzygnięcia pozwoliła przyjąć, że Sąd I instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zgromadzony materiał dowodowy i nie naruszył przy tym dyspozycji art. 233 § 1 k.p.c. Skarżący w sposób obszerny wskazał w swojej apelacji argumenty, które w jego uznaniu stanowią podstawę do uznania, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia omawianej regulacji, tym niemniej w ocenie Sądu wskazane przez niego w tym zakresie twierdzenia nie dotyczą w kwestii oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego a jedynie stanowią polemikę z subsumpcją poprawnie ustalonych faktów pod zastosowane przez Sąd Okręgowy przepisy prawa materialnego, co pozostaje poza zakresem zastosowania przepisu art. 233 § 1 k.p.c. Strona pozwana w treści analizowanego zarzutu odwołuje się w zasadniczej części do rozważań prawnych Sądu pierwszej instancji, a nie do ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie i polemizuje z oceną prawną Sądu I instancji. Mimo powołania się na naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w ocenie Sądu skarżący nie podejmuje próby wykazania, jakie dowody i z jakich przyczyn zostały wadliwie ocenione, tj. którym z dowodów Sąd Okręgowy niezasadnie odmówił wiary lub mocy dowodowej. Wskazać należy, że powołana norma procesowa w przypadku dowodów z dokumentów odnosi się jedynie do oceny ich wiarygodności i mocy dowodowej oraz ustalenia treści tych dokumentów, a nie do wykładni zawartych w nich oświadczeń woli stron, a tym bardziej do analizy skutków prawnych tych oświadczeń. Za niezasadne Sąd uznał ustosunkowanie się do poszczególnych wskazywanych przez skarżącego okoliczności w zakresie podnoszonego przez niego naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Jak zostało wskazane wyżej część z nich stanowi jedynie polemikę z ustaleniami poczynionymi prawidłowo przez Sąd Okręgowy, inne zaś w rzeczywistości dotyczą kwestii prawidłowości zastosowania przez Sąd przepisów prawa materialnego, do czego Sąd odniesie się w dalszej części uzasadnienia. Nie sposób podzielić argumentacji skarżącego w zakresie naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. Zgodnie z tą regulacją Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Wbrew twierdzeniom pozwanego Sąd zasądzając kwotę 521 365 zł, zamiast 363 202,33 zł nie orzekł ponad żądanie. Umieszczenie łącznej kwoty 521 365 zł w punkcie 1d wyroku wiązało się z sumowaniem roszczeń powódki określonych w pkt I.1 do I.10 oraz 3033,94 zł, 13.989,62 zł, 50.511,17 zł, 91.627,94 zł pobranych przez pozwanego tytułem kaucji pieniężnej w czasie współpracy i kwoty te mieściły się w roszczeniu powoda o zasądzenie na jego rzecz kwoty 123 472,68 zł i 123 472,67 zł tytułem wynagrodzenia za wykonane prace, jednocześnie Sąd uznając, że w zakresie uwzględnionych sum powodowi przysługują odsetki od 26 marca 2016 r. zsumował te kwoty i zawarł je w jednym punkcie, co jednak nie stanowi przekroczenia żądania zgłoszonego już przez stronę powodową w pozwie. Sposób sformułowania wyroku w ten sposób nie stanowi zdaniem Sądu II instancji podstawy do stwierdzenia, że orzekając w tym zakresie Sąd zasądził na rzecz powódki kwoty, które nie mieszczą się w pierwotnie wniesionym pozwie. W konsekwencji czego zarzut ten należy uznać za niezasadny. Za błędny uznać także należało zarzut naruszenia art. 328 k.p.c., któremu obecnie treścią odpowiada art. 327 1 § 1 k.p.c. Sąd podziela utrwalony pogląd judykatury, że zarzut naruszenia pierwszego z wymienionych artykułów będzie uzasadniony jedynie wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie zawiera wszystkich koniecznych (wymaganych przez ustawę) elementów lub gdy sposób jego redakcji uniemożliwia zrekonstruowanie motywów wydanego orzeczenia oraz dokonanie jego kontroli instancyjnej. Skarżący zatem zarzucając naruszenie tego przepisu powinien wykazać, w jaki sposób wada uzasadnienia przekłada się na możliwość kontroli instancyjnej (por. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 23 listopada 2021 r. I ACa 469/21 LEX nr 3332656). Z taką sytuacja w przedmiotowej sprawie nie mamy miejsca. Sąd Okręgowy w sposób wystarczający wyjaśnił postawę swojego orzeczenia. Opis ten wraz z analizą akt pozwolił na kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, co zostanie wykazane poniżej, w związku z czym zgłoszony zarzut naruszenia tego przepisu uznać należy za niezasadny. Sąd Apelacyjny nie stwierdził także podstaw do podzielania poglądu skarżącego odnośnie możliwości naruszenia art. 217 § 1 i 3 k.p.c. (obecnie art. 235 2 § 1 k.p.c.) w zw. z art. 227 k.p.c. i art. 278 § 1 k.p.c. Sąd podziela stanowisko wyrażone w judykaturze, że sąd nie ma obowiązku dopuszczania dowodu z dalszej opinii tych samych biegłych lub innych biegłych, jeżeli już sporządzona w sprawie opinia jest jednoznaczna i tak przekonująca, że określoną okoliczność uznaje za wyjaśnioną (por. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 14 lipca 2021 r. III AUa 19/21 LEX nr 3206555 wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1974 r., II CR 638/74 - OSPiKA 1975, nr 5 poz. 108). Potrzeba powołania innego biegłego nie może być jedynie wynikiem niezadowolenia strony z dotychczas złożonych opinii, lecz musi być następstwem umotywowanej krytyki dotychczasowych opinii ( por. wyroki Sądu Najwyższego z dni: 18 lutego 1974 r., II CR 5/74 - Biuletyn SN 1974, Nr 4, poz. 64; 4 sierpnia 1999 r., I PKN 20/99 - OSNP 2000, Nr 22, poz. 807; 15 listopada 2001 r., II UKN 604/00 - Legalis nr 338519; 16 września 2009 r., I UK 102/09 - Legalis nr 285249; 18 kwietnia 2013 r., III CSK 243/12 - Legalis nr 736789; 16 października 2014 r., II UK 36/14 - Legalis nr 11157450; 24 marca 2015 r., I UK 345/14 - Legalis nr 1325777 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2008 r., I UK 78/08 - Legalis nr 173090). W przedmiotowej sprawie Sąd dopuścił dowód z opinii biegłych z NOT, do której wydano opinię uzupełniającą, a także przesłuchano jednego z biegłych, który uczestniczył w jej sporządzeniu (k. 3261 - 3267) oraz opinię sporządzoną przez biegłego Z. H.. Opinie te, spójne ze sobą pozwoliły wyjaśnić okoliczności istotne dla merytorycznego zakończenia postępowania. Tym samym powoływanie kolejnych opinii choćby uzupełniających mogło jedynie niezasadnie przedłużyć postępowania i nie zmierzałoby do lepszego ustalenia stanu faktycznego. Dlatego też Sąd nie uwzględnił wniosku pozwanego o rozpoznania postanowienia Sądu Okręgowego o oddaleniu wniosku o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego w trybie art. 380 k.p.c., a także nie dopuścił takiego dowodu na etapie postępowania przez Sądem II instancji. Nie sposób także podzielić zapatrywań skarżącego o możliwości naruszenia art.
§ 2k.p.c.
poprzez przyjęcie, iż pozwany zbyt późno zgłosił zarzut potrącenia wierzytelności. Przepis ten gdy obowiązywał, stanowił, że w odpowiedzi na pozew pozwany jest obowiązany podać wszystkie twierdzenia, zarzuty oraz dowody na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że wykaże, że ich powołanie w odpowiedzi na pozew nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później. W tym przypadku dalsze twierdzenia i dowody na ich poparcie powinny być powołane w terminie dwutygodniowym od dnia, w którym powołanie ich stało się możliwe lub powstała potrzeba ich powołania. Przepis art. 479 12 § 4 stosuje się odpowiednio. Nawet jeśli okoliczności faktyczne zostały już przedstawione przez pozwanego w sprzeciwie na nakaz zapłaty, to jednak nie może budzić wątpliwości, że formalnie zarzut ten pojawił się dopiero w piśmie pozwanego opatrzonego datą 7 sierpnia 2015 r. w kolejnym już piśmie procesowym. W konsekwencji czego Sąd Okręgowy zasadnie zarzutu tego nie uwzględnił. Prekluzja materiału procesowego oznacza generalne wymaganie, aby w określonym terminie strony podały wszystkie znane im fakty, dowody i zarzuty, przy uwzględnieniu, że uczestnikami tego rodzaju procesów są profesjonaliści prowadzący działalność gospodarczą, których obciąża podwyższony miernik należytej staranności w działaniu, obejmujący także sądowe spory gospodarcze. Zasady prekluzji obowiązują w każdej tego rodzaju sprawie, co oznacza, że każdorazowo pozwany obowiązany jest podać w pierwszym piśmie procesowym wszystkie twierdzenia oraz dowody na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania (por. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 6 czerwca 2013 r. I ACa 234/13 LEX nr 1416354). Pozwany w przedmiotowej sprawie zaniechał powołania zarzutu potrącenia choćby ewentualnie w swoim pierwszym piśmie procesowym i tym samym sam pozbawił się możliwości skorzystania z niego na późniejszym etapie procesu. Wskazać należy w tym miejscu, że Sąd nie przesądza czy w rzeczywiści pozwanemu przysługuje wobec powódki jakakolwiek wierzytelność z łączącego ich stosunku prawnego. Przechodząc do wskazanych naruszeń prawa materialnego Sąd II instancji w pierwszym rzędzie pragnie odnieść się do kwestii naruszenia art. 498 § 1 i 2 k.c. polegające na nieuwzględnieniu podniesionego przez pozwanego zarzutu potrącenia z wierzytelnościami powódki. Jak zostało wskazane wyżej podstawą do nieuwzględniania zgłoszonego przez stronę pozwaną zarzutu potrącenia było jego zbyt późne zgłoszenie, w sytuacji gdy przewidziany procesowo termin minął i w konsekwencji brak było podstaw do zastosowania tej regulacji. Odnosząc w tym miejscu do kwestii czy pozwanemu przysługuje wierzytelność nadająca się do potrącenia, stwierdzić należy, że nie była przedmiotem analizy Sądu Okręgowego. Sąd I instancji jedynie dodatkowo wskazał, że w doktrynie i judykaturze wskazuje się na brak możliwości dochodzenia skumulowanych kar umownych z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Należy wskazać, że Sądu Najwyższy w swoim orzecznictwie wielokrotnie wypowiadał się o karze umownej, jej dopuszczalności i ograniczeniach z nią związanych. Nie wykluczał też możliwości wiązania kar umownych z tytułu odstąpienia od umowy z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem obowiązków wynikających z art. 494 k.c. ( por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2006 r., IV CSK 154/06, OSNC 2007, nr 7-8, poz. 117, z dnia 7 lutego 2007 r., III CSK 288/06, OSP 2009, Nr 4, poz. 39, i z dnia 13 czerwca 2008 r., I CSK 13/08, nie publ.). W odniesieniu do dopuszczalności dochodzenia kary umownej za opóźnienie lub zwłokę w wykonaniu obowiązków umownych i kary zastrzeżonej na wypadek odstąpienia od umowy, można powołać uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2012 r., III CZP 39/12 (OSNC 2013/2/17), w której stwierdzono, że roszczenie o zapłatę kary umownej na wypadek zwłoki lub opóźnienia nie przysługuje stronie odstępującej od umowy wzajemnej, jeżeli w umowie zastrzeżono również taką karę w związku z odstąpieniem od umowy. Skoro w przedmiotowej sprawie przewidziano karę umowną za odstąpienie od umowy, kara umowna za opóźnienie czy też zwłokę pozwanemu nie przysługuje, z kolei jak wskazał Sąd Okręgowy odstąpienie od umowy przez pozwanego nie było skuteczne dlatego i to roszczenie nie mogło zostać uwzględnione. Tym niemniej należy stwierdzić, że te rozważania stanowiły jedynie dodatkowy argument Sądu do zajętego stanowiska, Sąd I instancji nie uniemożliwił pozwanemu dochodzenie wierzytelności, która jego zdaniem mu przysługuje na drodze postępowania sądowego. Sąd stwierdził jedynie, że w przedmiotowej sprawie brak jest możliwości skorzystania przez niego z zarzutu potrącenia. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 647 k.c. w zw. z art. 56 k.c. należy stwierdzić, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy brak jest podstaw do uznania, że łączący strony stosunek prawny to generalna realizacji inwestycji. Co do zasady w umowach o roboty budowlane świadczenie wykonawcy wyraża się w zobowiązaniu do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i z zasadami wiedzy technicznej. Ocena jakości tego świadczenia dokonywana jest stosownie do wymagań prawa budowlanego i przepisów szczególnych wydanych na jego podstawie. Nie w każdym przypadku konieczne jest dostarczenie przez inwestora projektu budowlanego, istotne by roboty budowlane wykonane były w oparciu o projekt. Nie jest to bowiem element przedmiotowo istotny umowy o roboty budowlane. Sytuacja ta występuje w szczególności np. w kontraktach "zaprojektuj i wybuduj" (design and build), tzw. inwestycje "pod klucz" (por. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2021 r. (...) 43/21 LEX nr 3268883). Jednakże w przedmiotowej sprawie powódka w łączącej nią z pozwanym umowie nie przyjęła na siebie takich zobowiązań, z łączącego strony stosunku prawnego jasno wynika jakie prace powódka zobowiązała się wykonać a jakie nie. Z treści łączącego strony stosunku prawnego wynika, że powódka zawarła zwykłą umowę o roboty budowlane, nie zaś o generalną realizację inwestycji, dlatego i ten argument należy uznać za nietrafiony. Nie sposób także podzielić ostatniego z podniesionych przez pozwanego zarzutów naruszenia art. 455 k.c. poprzez błędne przyjęcie, że powódka wezwała go do uiszczenia kwoty 159 162,67 zł. W ocenie Sądu Apelacyjnego z poglądem tym nie sposób się zgodzić, jak zostało wskazane wyżej suma ta stanowi łączną kwotę kaucji gwarancyjnej, którą jak wynika z łączącego strony stosunku prawnego pozwany zobligowany był zwrócić w sytuacji gdy wygaśnie ochrona gwarancyjna za świadczone przez powódkę usługi. Trudno zgodzić, ze stanowiskiem pozwanego, że wygaśniecie gwarancji nie wiąże się z koniecznością zwrotu sumy, która w rzeczywistości miała zapewnić sprawne z niej korzystanie. Skoro ochrona ta wygasła powódce przysługiwał zwrot tymczasowo zajętych przez pozwanego sum. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny uznał apelację za niezasadną i na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił ją. Stronę powodową należało uznać za stronę która wygrała ten etap procesu w związku z czym na podstawie art. 98 § 1, 1 1 i 3 k.p.c. Sąd zasądził na jej rzecz zwrot kosztów w postaci wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika ustalone w oparciu o § 2 pkt 9 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265 t.j. ze zm.)