XII C 684/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Poznań, dnia 11 kwietnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu XII Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: SSO Anna Łosik Protokolant: Stażysta Agata Zbąszyniak po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2014r. w Poznaniu na rozprawie sprawy z powództwa P. W. przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego (...)w P. o zapłatę Powództwo oddala. Nie obciąża powoda kosztami postępowania poniesionymi przez pozwanego. SSO Anna Łosik Sygn. akt XII C 684/13 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 4 kwietnia 2013 r. powód wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa – Prezesa Sadu Rejonowego (...)w P. kwoty 100.000zł tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania za psychiczne i fizyczne znęcanie się nad nim przez sędziego podczas rozprawy w dniu 24.02.2012r., w której brał udział jako oskarżony. W uzasadnieniu powyższego wskazał, że choruje na nawykowe zwichnięcie rzepki kolana prawego, co powoduje u niego silne bóle stawu kolanowego, w związku z czym porusza się przy pomocy kul łokciowych. Podał, że podczas przedmiotowej rozprawy Przewodnicząca nie pozwoliła mu składać wyjaśnień w pozycji siedzącej, jak również odmówiła wezwania karetki pogotowia. Powód złożył wówczas wniosek o wyłączenie sędziego, który został rozpoznany negatywnie, a następnie Przewodnicząca ukarała powoda karą porządkową przez zabranie paczek żywnościowych na okres 2 miesięcy. Powód podał, że złożył zażalenie na postanowienie o ukaraniu, które Sąd II instancji uznał za uzasadnione. Powód wniósł o zwolnienie od kosztów postępowania. Postanowieniem z 13 maja 2013r. Sąd zwolnił powoda od opłaty od pozwu. W odpowiedzi na pozew Skarb Państwa reprezentowany przez Prezesa Sądu Rejonowego (...)w P.zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. W uzasadnieniu pisma, pozwany podniósł, iż powód nie wykazał zaistnienia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, ani też faktu naruszenia jego dóbr osobistych i podstaw do przyznania mu zadośćuczynienia. Wskazał również, że w trakcie postępowania karnego toczącego się przed Sądem Rejonowym (...)w P.wszelkie czynności dokonywane przez Sąd znajdują podstawę w obowiązujących przepisach, co skutkuje tym, że nie mogą one zostać uznane za bezprawne. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: P. W. był oskarżonym w sprawie karnej prowadzonej przez Sąd Rejonowy (...)pod sygn. (...)i przebywał w Areszcie Śledczym w P.. Na terminie rozprawy w dniu 24 lutego 2012r. powód zgłosił potrzebę składania wyjaśnień na siedząco z uwagi na silny ból nogi związany ze schorzeniem, na które cierpi - nawykowe zwichnięcie rzepki kolana prawego, jednak Przewodnicząca nie zezwoliła na powyższe. Po odmowie wyrażenia zgody na składanie wyjaśnień w pozycji siedzącej, powód domagał się wezwania karetki pogotowia, co również nie zostało uwzględnione. Wobec powyższego, powód złożył wniosek o wyłączenie sędziego A. M., który został oddalony. Przewodnicząca ukarała powoda karą porządkową w postaci odebrania paczek żywnościowych na okres 2 miesięcy od 24 lutego 2012r. do 24 kwietnia 2012r. za naruszenie powagi i porządku czynności procesowych podczas rozprawy. Kara została wykonana w całości. Po odprowadzeniu powoda do Aresztu Śledczego w P. otrzymał on stosowne zaopatrzenie medyczne w postaci zastrzyków przeciwbólowych i skierowanie do specjalisty w zakresie ortopedii. Sąd Okręgowy w Poznaniu postanowieniem z 11 maja 2012r. uchylił zaskarżone postanowienie wskazując, że z protokołu rozprawy w żaden sposób nie wynika, by wspomniane wnioski oskarżonego zostały sformułowane w sposób godzący w powagę Sądu lub porządek czynności procesowych, natomiast bez znaczenia jest, czy wnioski były zasadne czy nie. Dowód: protokół rozprawy głównej z 24.02.2011 i 14.09.2012 - akta sprawy (...), postanowienie SO w P. z 11.05.2012r. k. 140-142, zaświadczenie Zakładu Opieki Zdrowotnej Aresztu Śledczego w P. k. 5, pismo AŚ w P. z 6.09.2013r. k. 61, pismo Ambulatorium AŚ w P. k. 35, oświadczenie pisemne sędziego Anny Michałowskiej k. 25-32, zeznania świadka S. M. k. 115, zeznania świadka M. G. k. 127-128, zeznania powoda k. 114, 128 Oceniając materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, Sąd dał wiarę powodowi co do okoliczności przebiegu rozprawy głównej w dniu 24 lutego 2012r. prowadzonej w Sądzie Rejonowym (...)w sprawie (...), albowiem wersja powoda znajduje uzasadnienie w protokole rozprawy. Jednocześnie brak jest innych dowodów potwierdzających okoliczność przeciwną. Zeznania powoda w tym zakresie jawiły się jako spójne, nie zawierające sprzeczności i logiczne. Sąd również uznał za wiarygodne twierdzenia powoda co do tego, że działanie pozwanego było bezprawne, co znajduje odzwierciedlenie w postanowieniu Sądu II instancji, który uwzględnił zażalenie powoda na postanowienie o karze porządkowej. Czym innym była jednak kwestia zasądzenia powodowi roszczeń, których domagał się w pozwie, o czym niżej w części rozważającej uzasadnienia. Podobnie Sąd ocenił zeznania przesłuchanych w sprawie świadków tj. S. M. - współoskarżonego powoda w sprawie karnej i M. G. - obrońcy powoda, którzy byli obecni na terminie rozprawy w dniu 24 lutego 2012r., zatem znali jej przebieg. Opisani świadkowie potwierdzili okoliczności podawane przez powoda, a Sąd nie znalazł podstaw do tego, by odmówić im wiary, przede wszystkim z uwagi na brak materiału dowodowego świadczącego o tym, że zachowanie powoda na rozprawie uzasadniało jego ukaranie karą porządkową, jak również aby z okoliczności sprawy wynikało, że powód symulował ból nogi i zasadną była odmowa umożliwienia mu składania wyjaśnień w pozycji siedzącej. Podkreślić należy, że oświadczenie pisemne sędziego, które zostało przedłożone w niniejszej sprawie, nie może stanowić dowodu, który podważałby treść dokumentu urzędowego w postaci protokołu rozprawy. Skoro w protokole nie zostało zapisane, że powód zachowywał się agresywnie i arogancko, lub w inny sposób naruszał powagę Sądu czy przebieg czynności procesowych, to przyjąć należy, że okoliczności takie nie zaistniały. Wspomniane oświadczenia zaś stanowią jedynie dokument prywatny potwierdzający, że osoba, która go podpisała złożyła oświadczenie w nim zawarte. Istotne jest bowiem, że dowodu z zeznań świadka nie można zastępować treścią dokumentów wobec zasady bezpośredniości obowiązującej w postępowaniu dowodowym. Sąd zważył, co następuje: Powód domagał się w pozwie zasądzenia od Skarbu Państwa kwoty 100.000zł tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia. Wobec tak sformułowanego żądania rzeczą Sądu było zbadanie, czy istnieją podstawy do zasądzenia odszkodowania za uszczerbek majątkowy, jakiego ewentualnie doświadczył powód, lub też zadośćuczynienia za doznaną przez niego szkodę niemajątkową. W przedmiotowej sprawie pozwany zaprzeczył, aby jego zachowanie było bezprawne oraz że naruszył dobra osobiste powoda. Zgodnie z treścią art. 417 § 1 kc za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Przepis ten stanowi, że każdy ma prawo do wynagrodzenia za szkodę, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Komentowany przepis wymaga, by szkoda wyrządzona została przy wykonywaniu „władzy publicznej". Wynika z tego, że chodzi tutaj wyłącznie o skutki funkcjonowania państwa i jednostek samorządu terytorialnego w sferze określanej pojęciem imperium, czyli działania i zaniechania polegające na wykonywaniu funkcji władczych i realizacji zadań władzy publicznej. Organem władzy publicznej zaś jest każdy podmiot, który wykonuje władzę publiczną, kształtując w drodze przymusu sytuację prawną jednostki. Nadto redakcja omawianego przepisu wskazuje, że do wyrządzenia szkody musi dojść „przy wykonywaniu" władzy publicznej. Pomiędzy wyrządzeniem szkody a wykonywaniem władzy publicznej istnieć musi więc związek funkcjonalny. Przy ustalaniu związku między wykonywaniem władzy publicznej a szkodą należy pamiętać, że dla przypisania odpowiedzialności nie ma znaczenia, kto jest bezpośrednim sprawcą szkody. Nie ma również znaczenia ustalanie statusu, charakteru funkcji i pozycji sprawcy szkody – bowiem przedmiotem oceny jest zachowanie się danej instytucji, nie zaś konkretnej osoby w ramach tej instytucji. Orzecznictwo przyjmuje, że należy wyraźnie odróżnić odpowiedzialność osobistą sędziego w stosunku do osoby poszkodowanej i odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy sądowniczej, jako elementu władzy publicznej. O ile ta pierwsza oparta jest na zasadzie winy (art. 415 k.c.), to przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę jest bezprawność, którą należy rozumieć jako niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie także sędziego przy wykonywaniu władzy sądowniczej (wyrok SN z dnia 5 sierpnia 2005 r., II CK 27/2005, niepubl.). Nadto Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, niezależnie od tego, czy funkcjonariuszowi można przypisać winę (wyrok SN z dnia 20 lutego 2008 r., II CSK 435/2007, niepubl.). Przyjmuje się, że przesłankę bezprawności ujętą w omawianym przepisie należy ujmować ściśle, jako zaprzeczenie zachowania uwzględniającego nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej. Dla przyjęcia odpowiedzialności z omawianego przepisu wystarczające będzie ustalenie bezprawności zachowania, a wina sprawcy nie jest ani zasadą, ani przesłanką odpowiedzialności. W przeciwieństwie do poglądu wyrażonego przez stronę pozwaną, zdaniem Sądu kwestia bezprawności działania pozwanego jest niewątpliwa. Dał temu wyraz Sąd Okręgowy uznając postanowienie wydane przez Sąd I instancji za niezgodne z prawem i uchylił je. W pierwszej kolejności Sąd zajął się ewentualną odpowiedzialnością odszkodowawczą. W tym zakresie powód zasadniczo nie sprecyzował jaka szkoda w jego majątku miałaby stanowić przesłankę do zasądzenia odszkodowania. Po to zaś, żeby można było dochodzić odszkodowania, musi być spełniona podstawowa przesłanka – musi istnieć szkoda. Taka sama przesłanka musi być spełniona przy dochodzeniu odszkodowania od Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej (wyrok SN z dnia 27 sierpnia 2008 r., II CSK 132/2008, niepubl.). Przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art. 417 k.c. jest więc szkoda w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., czyli obejmująca straty oraz utracone korzyści, które poszkodowany mógł osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono; może być też zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę w przypadkach wskazanych w art. 445 i 448 k.c. Znajdą więc zastosowanie ogólne reguły dotyczące kompensaty szkody w mieniu - majątkowej i na osobie - majątkowej i niemajątkowej (wyrok SA w Poznaniu z dnia 7 kwietnia 2010 r., I ACa 222/10, LEX nr 628185; wyrok SA w Poznaniu z dnia 9 listopada 2010 r., I ACa 841/10, LEX nr 756729). Należy zwrócić natomiast uwagę na fakt, iż podmiot żądający naprawienia szkody jest zobowiązany do wykazania – stosowanie do obowiązujących w postępowaniu cywilnym reguł rozkładu ciężaru dowodu – faktu zaistnienia szkody i jej rozmiarów, a także koniecznych i poniesionych przez poszkodowanego kosztów usunięcia jej skutków, nade wszystko jednak adekwatnego związku przyczynowo – skutkowego między działaniem (zaniechaniem) sprawcy a zaistniałą szkodą. Fundamentalne w tej mierze znaczenie ma przepis art. 6 kc ustalający generalną i obowiązującą w całym systemie polskiego prawa cywilnego zasadę konieczności dowiedzenia faktów, z których wywodzi się skutki prawne. Warto tu zwrócić uwagę, iż każda ze stron procesu nie ma obowiązku zgłaszania i przeprowadzenia dowodów, zaś przeprowadzenie dowodu prawdziwości twierdzeń o faktach jest niezbywalnym prawem strony. Za charakterystyczne należy uznać stanowisko reprezentowane przez Sąd Najwyższy ( por. orz. SN
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.