Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie – z dnia 26 października 2023 r., sygn. akt I AGa 91/22

Sygn. akt I AGa 91/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 października 2023 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: SSA Marek Boniecki Protokolant: Julia Grabowska po rozpoznaniu w dniu 19 października 2023 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa (...) Funduszu (...) w W. (poprzednio (...) w W.) przeciwko: D. P., R. P., S. S., W. S.. (...) sp. z o.o. w Ł. o zapłatę na skutek apelacji wszystkich pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 6 grudnia 2021 r. sygn. akt VII GC 52/21 1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala powództwo i zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanych kwotę 5417 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu;

Sygn. akt I AGa 91/22 Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 26 października 2023 r.

Wyrokiem z 6 grudnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Kielcach zasądził od pozwanych: (...) sp. z o.o. w Ł., D. P., R. P., S. S. i W. S. solidarnie na rzecz powodowego (...) (...) Funduszu (...) w W. (aktualnie: (...)) w W. kwotę 166.725,65 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 11 grudnia 2020 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 13.754 zł tytułem kosztów procesu.

Sąd pierwszej instancji ustalił stan faktyczny szczegółowo zaprezentowany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z którego to uzasadnienia wynika, że:

W ustalonym przez siebie stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał powództwo za zasadne w świetle art. 47 ust. 1 i art. 48 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. -Prawo wekslowe (t. jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 282, dalej: prawo wekslowe), przyjmując, że:

Wyrok powyższy zaskarżyli w całości apelacją pozwani, wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa.

Apelujący zarzucili naruszenie: 1) art. 229 oraz art. 230 k.p.c. - poprzez ustalanie jako faktów niespornych: a) wezwania pozwanych przez Bank (...) S.A. do zawarcia ugody obejmującej kwotę 2.645.673,02 zł, w tym kwotę 579.677,80 zł (kapitał) i kwotę 165.987,43 zł (odsetki) z tytułu spłaty umowy kredytu pomostowego (...)z dnia 27 września 2010r.; b) niedojścia do zawarcia ugody na posiedzeniu w dniu 2 lutego 2017r., podczas gdy pozwani już w odpowiedzi na pozew kwestionowali fakt oraz twierdzenia w zakresie przerwania biegu przedawnienia oraz rozpoczęcia jego biegu na nowo w 2017 r. wobec ich gołosłowności; 2) art. 232 k.p.c. - poprzez uznanie, że powód udowodnił fakt przerwania biegu przedawnienia zobowiązania wekslowego, podczas gdy poza wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej nie przedstawił żadnego dowodu na fakt złożenia tego wniosku we właściwym sądzie oraz że postępowanie w takim przedmiocie w ogóle się toczyło, a pozwani konsekwentnie kwestionowali ten fakt; 3) art. 233 §1 k.p.c. - poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów skutkującej ustaleniem przez sąd pierwszej instancji faktów niezgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy, tj.: a) ustalanie, że Bank (...) S.A. wezwał pozwanych do zawarcia ugody obejmującej kwotę 2.645.673,02 zł, w tym kwotę 579.677,80 zł (kapitał) i kwotę 165.987,43 zł (odsetki) z tytułu spłaty umowy kredytu pomostowego Unia (...) z dnia 27 września 2010r.; b) ustalenie i uznanie tej okoliczności za fakt bezsporny, że na posiedzeniu w dniu 2 lutego 2017 r. nie doszło do zawarcia ugody, choć powód nie przedstawił żadnych dowodów, że takie posiedzenie w ogóle miało miejsce; c) ustalenie, że pismami noszącymi datę 7 marca 2014 r. skierowanymi do pozwanych Bank (...) S.A. złożył oświadczenia o wypowiedzeniu pozwanym, jako poręczycielom, umowy o kredyt pomostowy z dnia 27 września 2010 r. z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia; d) ustalenie, że powód wypełnił weksel zgodnie z deklaracją wekslową; 4) art. 233 § 1 k.p.c. - poprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów, skutkującej nieustaleniem przez sąd pierwszej instancji istotnych dla rozstrzygnięcia faktów, tj.: a) nieustaleniem, że pozwani udzielili wyłącznie poręczenia wekslowego, a nie udzielali żadnych innych poręczeń, w tym poręczeń cywilnoprawnych; b) nieustaleniem, że zawezwanie do próby ugodowej ze stosunku podstawowego łączącego dłużnika z Bankiem (...) S.A., którego pozwani nie byli stroną, nie przerywa biegu przedawnienia zobowiązania wekslowego, które nie istniało na ten dzień wobec nieuzupełnienia weksla in blanco; c) nieustaleniem, że weksel został wypełniony na sumę wekslową obejmującą zobowiązania powstałe po terminie płatności weksla; d) nieustaleniem, że wniosek o zawezwanie do próby ugodowej nie został skierowany przeciwko dłużnikowi zobowiązanemu ze stosunku podstawowego, tj.

(...) sp. z o.o. w upadłości w Ł.; 5) art. 233 §1 k.p.c. - poprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów, skutkującej wewnętrznie sprzecznymi ustaleniami, tj.: a) jednoczesnym ustaleniem, że termin płatności weksla powinien przypadać na dzień 22 października 2013r. oraz że termin płatności weksla przypadał na dzień 10 grudnia 2020 r.; b) uznaniem, że zawezwanie do próby ugodowej doprowadziło do przerwania zobowiązania wekslowego pozwanych, przy jednoczesnym ustaleniu, że „We wniosku Bank powołał się na udzielone przez pozwanych poręczenie kredytu i wypowiedzenie przez poręczenia”, podczas gdy pozwani nie udzielali poręczenia kredytu, lecz poręczenia wekslowego; 6) art. 70 prawa wekslowego w zw. z art. 91 ust. 1 ustawy prawa upadłościowego - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, sprowadzające się do uznania, że roszczenie wekslowe powoda nie uległo przedawnieniu, mimo że termin płatności tego zobowiązania przypadał na 23 października 2013 r.; 7) art. 123 §1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 71 prawa wekslowego - poprzez ich błędną wykładnię sprowadzającą się do przyjęcia, że zawezwanie do próby ugodowej ze stosunku podstawowego łączącego dłużnika z Bankiem (...) S.A., (którego pozwani nie byli stroną) przerywa bieg terminu przedawnienia zobowiązania wekslowego, które nie istniało na ten dzień wobec nieuzupełnienia weksla in blanco, podczas gdy dla skutecznego przerwania biegu przedawnienia musi istnieć tożsamość roszczenia dochodzonego w procesie z roszczeniem objętym wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej; 8) art. 92 ust. 1 w zw. z art. 247 ust. 2 prawa upadłościowego - poprzez ich niezastosowanie oraz art. 123 § 1 pkt 1 k.c. - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że roszczenie ze stosunku podstawowego o odsetki należne za okres od dnia zmiany trybu postępowania z upadłości układowej na upadłość likwidacyjną (tj. od dnia 23 października 2013r.) nie uległo przedawnieniu, podczas gdy powód nie wykazał, jakoby przerwał bieg przedawnienia o te odsetki przeciwko dłużnikowi zobowiązanemu ze stosunku podstawowego, tj. (...) - Ubojnia sp. z o.o. w upadłości w Ł.; 9) art. 10 w zw. z art. 103 prawa wekslowego - poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że weksel złożony przez powódkę w niniejszym postępowaniu został uzupełniony w sposób zgodny z deklaracją wekslową, podczas gdy sumą wekslową objęte zostały zobowiązania powstałe po terminie płatności weksla, a także przedawnione zobowiązania ze stosunku podstawowego, a ponadto weksel został uzupełniony przez podmiot, któremu nie przysługiwała wierzytelność ze stosunku podstawowego względem (...)sp.

z o.o. w upadłości w Ł.; 10) art. 517 § 2 k.c. oraz art. 921 (

W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja zasługuje na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo, z poszanowaniem reguł wyrażonych w przepisie art. 233 §1 k.p.c. ustalił stan faktyczny sprawy, co sprawiło, że Sąd Apelacyjny przyjął go za własny.

Podniesione w środku odwoławczym zarzuty naruszenia prawa procesowego okazały się nietrafione. Sąd drugiej instancji nie mógł pominąć dołączonych do apelacji dokumentów wskazujących na wniesienie przez poprzednika prawnego powoda wniosku o zawezwanie do próby ugodowej. Okoliczność, że sprawa w tym przedmiocie toczyła się przed innym Sądem, musiała zostać wzięta pod uwagę jako znana z urzędu, w rozumieniu art. 228 §2 k.p.c. Niezależnie od tego nawet przeprowadzenie takiego dowodu jako dowodu z dokumentu nie powodowało zbędnej zwłoki w procedowaniu. Ubocznie jedynie zauważyć wypada, że ostatecznie na rozprawie apelacyjnej fakt odbycia się posiedzenia ugodowego nie był przez pozwanych kwestionowany. W przedstawionych okolicznościach zarzuty naruszenia art. 229 k.p.c., art. 230 k.p.c., art. 232 k.p.c. oraz częściowo art. 233 §1 k.p.c. stały się bezprzedmiotowe.

Pozostałe zarzuty uchybienia art. 233 §1 k.p.c. były albo nietrafione, albo nie dotyczyły faktów, lecz wyciągniętych z nich przez Sąd pierwszej instancji wniosków.

Ustalenie, że pismami noszącymi datę 7 marca 2014 r. skierowanymi do pozwanych Bank złożył oświadczenia o wypowiedzeniu pozwanym, jako poręczycielom, umowy o kredyt pomostowy z dnia 27 września 2010 r. z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia było prawidłowe, albowiem wynikało z przedłożonych przez powoda dokumentów. Czym innym natomiast było, czy oświadczenia te wywołały jakikolwiek skutek prawny, podobnie zresztą jak kwestia wypełnienia weksla zgodnie z deklaracją wekslową czy skutków zawezwania do próby ugodowej w zakresie biegu przedawnienia.

Okoliczności, że: pozwani udzielili wyłącznie poręczenia wekslowego, a nie udzielali żadnych innych poręczeń; Bank nie skierował wniosku o zawezwanie do próby ugodowej przeciwko dłużnikowi zobowiązanemu ze stosunku podstawowego; termin płatności weksla powinien przypadać na dzień 22 października 2013 r. - były w sprawie poza sporem.

Za skuteczne uznać należało natomiast zarzuty prawa materialnego dotyczące nieprawidłowego przyjęcia, że nie doszło do przedawnienia roszczenia powoda, wobec skutecznego przerwania jego biegu poprzez złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej. Dalsze rozważania w tym przedmiocie poprzedzić należy dwoma spostrzeżeniami. Po pierwsze, powód konsekwentnie podkreślał, że swoje roszczenie wywodzi wyłącznie ze stosunku wekslowego. Po wtóre, w pełni podzielić należy, niesporny między stronami, a przyjęty przez Sąd Okręgowy pogląd, zgodnie z którym nie ma podstaw, by różnicować wymagalność zobowiązania wystawcy weksla własnego, co do którego ogłoszono upadłość, w zależności od tego, czy weksel w dniu ogłoszenia upadłości jest zupełny i przewiduje termin płatności przypadający po tym dniu, czy też jest in blanco i ma dopiero zostać uzupełniony o termin płatności; racje leżące u podstaw art. 91 ust. 1 prawa upadłościowego przemawiają za tym, aby również w drugim przypadku zobowiązanie wekslowe wystawcy powstałe po uzupełnieniu weksla in blanco było wymagalne już od dnia ogłoszenia upadłości wystawcy. Konsekwentnie, nie ma też podstaw, by różnicować wymagalność zobowiązania poręczyciela za wystawę weksla własnego, co do którego ogłoszono upadłość, w zależności od tego, czy weksel w dniu ogłoszenia upadłości jest zupełny i przewiduje termin płatności przypadający po tym dniu, czy też jest in blanco i ma dopiero zostać uzupełniony o termin płatności.

W rezultacie, należy przyjąć, że uzupełniając weksel własny in blanco po ogłoszeniu upadłości wystawcy powinno się jako termin płatności wskazać dzień ogłoszenia upadłości, choćby sama treść porozumienia w sprawie uzupełnienia mogła upoważniać do wskazania późniejszego terminu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 2 lutego 2018 r., II CSK 317/17).

W świetle przytoczonego wyżej poglądu, weksel, na podstawie którego powód aktualnie dochodzi swojego roszczenia, był płatny 23 października 2013 r., a zatem zgodnie z art. 70 prawa wekslowego w zw. z art. 112 k.c., przedawnienie następowało z upływem 23 października 2016 r. W tych okolicznościach aktualizuje się zagadnienie, czy poprzednik prawny powoda skutecznie przerwał bieg przedawnienia poprzez zawezwanie do próby ugodowej, na podst. art. 123 §1 pkt 1 k.c. Zawezwanie takie przerywa bieg terminu przedawnienia, ale jedynie co do wierzytelności w zawezwaniu tym precyzyjnie określonej zarówno co do przedmiotu, jak i jej wysokości. Co więcej, zawezwanie do próby ugodowej musi odpowiadać podmiotowo i przedmiotowo żądaniu zgłoszonemu w późniejszym pozwie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2023 r., II PSKP 18/23). W rozpoznawanej sprawie tożsamości takiej brak. Podkreślenia wymaga bowiem, że w dacie występowania z wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej, weksel nie był wypełniony. Poprzednik prawny powoda nie mógł zatem ani skutecznie żądać jego wykupienia, ani wywodzić z niego jakiegokolwiek roszczenia, co do którego można byłoby zawrzeć ugodę. Oceny tej w żaden sposób nie zmienia fakt, że zobowiązanie wekslowe powstaje już w chwili wystawienia weksla in blanco, a jego wypełnienie ma skutek wsteczny. Dopóki bowiem wesel pozostaje niezupełny, dopóty wierzyciel wekslowy nie może domagać się zaspokojenia z weksla. W dacie zawezwania do próby ugodowej warunek ten spełniony nie był. Skoro w inicjującym niniejszy proces pozwie powód wywodził swoje roszczenie z weksla wypełnionego, nie może być mowy o tożsamości przedmiotu objętego wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej, a w konsekwencji o skutecznym przerwaniu biegu przedawnienia. Słusznie także skarżący powołują się na fakt powoływania się przez Bank we wniosku na odpowiedzialność pozwanych z tytułu umowy, a nie weksla.

Do analogicznego skutku prowadziłoby przyjęcie, że pozwani poręczyli za dług umowny jako poręczyciele cywilni (choć absolutnie nie wynika to z treści deklaracji, w szczególności w zestawieniu z pozostałymi umowami, których wykonanie apelujący poręczyli w sposób wyraźny). Również w takim przypadku zachodziłby brak tożsamości roszczenia objętego wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej i pozwem. Ponadto trudno wyobrazić sobie, aby zgodne z deklaracją wekslową było wypełnienie weksla po terminie jego przedawnienia.

Wobec przyjęcia, że objęte pozwem roszczenie jest przedawnione, pozostałe zarzuty apelacji stały się bezprzedmiotowe. Dla porządku jedynie wskazać zatem należy, że powód wykazał, że to on wypełnił weksel, po nabyciu wierzytelności od Banku.

Nie sposób odeprzeć natomiast zarzutu obrazy art. 10 w zw. z art. 103 prawa wekslowego poprzez niewłaściwe przyjęcie, że weksel złożony przez powoda został uzupełniony w sposób zgodny z deklaracją wekslową, podczas gdy sumą wekslową objęte zostały zobowiązania powstałe po terminie płatności weksla. Skoro bowiem, jak wskazano wyżej, terminem płatności weksla powinien być 23 października 2013 r., to objęcie sumą wekslową należności powstałych po tej dacie było niedopuszczalne w oczywisty sposób, albowiem mogły być w tej sumie ujęte wyłącznie należności istniejące w tym dniu. Z pisma powoda z 26 listopada 2021 r. wynika, że objęte sumą wekslową odsetki umowne naliczane były do 30 września 2019 r., a dalsze do 10 grudnia 2020 r. Jakkolwiek to na pozwanych spoczywał ciężar wykazania wypełnienia weksla niezgodnie z deklaracją, to uznać należy, że wypełnili oni ten obowiązek, żądając od powoda wskazania okresu naliczania odsetek oraz zaliczania dokonanych w toku postępowania upadłościowego wpłat. Nie stanowiło to o odwróceniu ciężaru dowodu, gdy się zważy, że to powód dysponował niezbędną dokumentacją. Przedstawione przez powoda wyliczenie (k. 300) było nieczytelne, ale już jego nawet pobieżna lektura wskazuje, że odsetki naliczane za okres do ogłoszenia upadłości stanowiły jedynie niewielką część, co zresztą wynika nawet z zakresu czasowego. Gdy uwzględnić do tego fakt, że w tym czasie dokonywane były spłaty, które zaliczane były także na należność odsetkową (wg samego powoda łącznie ponad 90.000 zł), nie sposób odeprzeć argumentu skarżących, że wierzytelność z tytułu odsetek za okres od 2010 do daty ogłoszenia upadłości została zaspokojona. Powód nie wskazał, w jaki sposób zaliczył wpłaty, ale wniosek powyższy znajdowałby uzasadnienie chociażby w treści art. 451 k.c. Oznacza to, że nawet gdyby przyjąć, że roszczenie powoda nie jest przedawnione, to zasadne byłoby one jedynie do wysokości należności głównej, tj. 21.393,57 zł.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 §1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Za podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego, które po stronie pozwanych ograniczyły się do wynagrodzenia radcy prawnego przyjęto art. 98 §1 k.p.c. w zw. z art. 391 §1 k.p.c. oraz §2 pkt 6 w zw. z §10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).