k.c. Dochodzona pozwem kwota 84 132 zł stanowi średnie roczne wynagrodzenie prowizyjne z pięciu ostatnich lat, a za przyznaniem świadczenia w maksymalnej wysokości przemawia wydajność pracy powoda na tle innych agentów oraz całokształt okoliczności takich jak utrata przez agenta prowizji od umów zawartych przez dającego zlecenia z klientami. Co do roszczenia o odszkodowanie w kwocie 21 022,98 zł, powód wskazał, że niemożność zarządzania portfelem umów w związku z chorobą zmusiła go do podpisania wypowiedzenia na narzuconych przez pozwaną warunkach, przez co doszło do pozbawienia go wynagrodzenia, które przysługiwałoby mu w trzymiesięcznym okresie wypowiedzenia. Powód wyjaśnił, że wysokość odszkodowania stanowi równowartość średniej premii za trzy miesiące. ( pozew – k. 3-9) (...) Towarzystwo (...) S.A. z siedzibą w W. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwana podniosła w pierwszej kolejności zarzut braku legitymacji procesowej biernej po jej stronie w zakresie, w jakim powód dochodzi świadczeń związanych z jego współpracą z (...) sp. z o.o. Powód świadczył bowiem usługi pośrednictwa ubezpieczeniowego na rzecz obu tych spółek, na podstawie oddzielnych umów. Pozwana wyjaśniła dalej, że przedmiotem umowy agencyjnej zawartej pomiędzy stronami było wykonywanie przez powoda czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego na rzecz pozwanej, tj. wykonywanie czynności faktycznych polegających na pozyskiwaniu klientów i wykonywaniu czynności przygotowawczych zmierzających do zawierania umów ubezpieczenia na życie (pośredniczenie przy zawieraniu umów ubezpieczenia). Natomiast na podstawie umowy o świadczenie usług zawartej z (...) sp. z o.o. (agenta ubezpieczeniowego będącego osobą prawną) powód, działając w charakterze osoby fizycznej wykonującej czynności agencyjne w imieniu Agenta (tj. (...) sp. z o.o.), wykonywał czynności pośrednictwa finansowego na rzecz spółek, z którymi (...) Sp. z o.o. była związana umowami agencyjnymi, zlecenia, akwizycyjnymi stosownie do zakresu udzielonego mu upoważnienia. To na podstawie tej umowy powód świadczył obsługę zawartych indywidualnych umów ubezpieczenia na życie, pośredniczył w zawieraniu grupowych umów ubezpieczenia na życie, zawierał umowy ubezpieczenia majątkowego, pośredniczył w zbywaniu i odkupywaniu jednostek uczestnictwa Funduszu zarządzanego przez (...) Towarzystwo (...) S.A., a w okresie kiedy było to dopuszczalne przepisami prawa, zawierał umowy OFE. Powód otrzymywał wynagrodzenie na podstawie umowy agencyjnej zawartej z (...) Towarzystwo (...) S.A. oraz osobne wynagrodzenie na podstawie umowy o świadczenie usług zawartej z (...) sp. z o.o. Dalej pozwana wskazała, że świadczenie wyrównawcze wyliczone w oparciu o średnioroczne wynagrodzenie powoda z okresu ostatnich 5 lat wypłacone przez pozwaną to (...) zł. Natomiast pozwana zakwestionowała spełnienie przez powoda przesłanek do uzyskania od pozwanej świadczenia wyrównawczego z uwagi na odpłatne zbycie portfela umów przez powoda. Odnośnie do roszczenia odszkodowawczego pozwana wskazała, że umowa agencyjna i umowa o świadczenie usług zostały rozwiązane na wniosek powoda. Okres wypowiedzenia został skrócony również na wniosek powoda. Do odpłatnego przekazania portfela umów również doszło z inicjatywy powoda, powód nie został zmuszony przez pozwaną do podjęcia takiego kroku. Do decyzji agenta należy, czy po zakończeniu współpracy z ubezpieczycielem wnioskować o sprzedaż portfela ubezpieczeń, czy też wystąpić z wnioskiem o wypłatę świadczenia wyrównawczego. Powód zbył cały portfel umów indywidualnego ubezpieczenia na życie, z wyłączeniem tych polis, które nie zostały zawarte przy jego pośrednictwie (polisy typu B), których było 40. Pozwana zakwestionowała także sposób wyliczenia odszkodowania przez powoda, wskazując, że także w tym wypadku powód wziął pod uwagę wysokość prowizji wypłacaną przez (...) sp. z o.o. ( odpowiedź na pozew – k. 101-110) Postanowieniem z dnia 8 września 2021 r. Sąd Okręgowy w Krakowie stwierdził swoją niewłaściwość miejscową i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie. ( postanowienie – k. 169) Na rozprawie w dniu 18 lipca 2024 r. powód sprecyzował, że roszczenie odszkodowawcze dochodzone jest na podstawie art. 471 k.c. ( protokół rozprawy /skrócony/ – k. 333-335v) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Od dnia 1 grudnia 1997 r. M. Ś. współpracował z pozwaną, działającą początkowo pod nazwą (...) Towarzystwem (...) S.A., pośredniczył przy zawieraniu umów ubezpieczeniowych na rzecz tego podmiotu. W dniu 19 grudnia 2003 r. strony zawarły umowę agencyjną, na mocy której Towarzystwo zleciło i upoważniło M. Ś., jako agenta, do wykonywania czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego na rzecz Towarzystwa, tj. do wykonywania czynności faktycznych polegających na pozyskiwaniu klientów i wykonywaniu czynności przygotowawczych zmierzających do zawierania umów ubezpieczenia na życie (pośredniczenie przy zawieraniu umów ubezpieczenia). Stosownie do § 5.1 Umowy, Agent otrzymywał wynagrodzenie, którego wysokość oraz szczegółowy sposób obliczania określały „Zasady wynagradzania agentów (...) – Towarzystwo (...)”, stanowiącej załącznik do umowy. (okoliczności bezsporne, oświadczenie z dnia 27 listopada 1997 r. – k. 15, umowa agencyjna z dnia 19 grudnia 2003 r. – k. 17-24) W dniu 1 marca 2018 r. pozwana, wówczas pod nazwą (...) Towarzystwo (...) S.A., zawarła z M. Ś. kolejną umowę agencyjną, która zastąpiła umowę z dnia 19 grudnia 2003 r. Stosownie do § 2.1 Umowy Towarzystwo organizowało i nadzorowało czynności wykonywane przez Agenta za pośrednictwem spółki (...) sp. z o.o., której jako agentowi ubezpieczeniowemu zleciła wykonywanie czynności agencyjnych, w tym w zakresie organizowania i nadzorowania czynności agencyjnych innych agentów współpracujących z Towarzystwem. Agent zobowiązany był do wykonywania Umowy osobiście współpracując z Towarzystwem i z (...) sp. z o.o. w ramach jednej ze struktur organizacyjnych (...), o których mowa w (...) stanowiącym załącznik nr 1 do Umowy. (...) sp. z o.o. udostępniała Agentowi odpowiednie informacje o produkcie ubezpieczeniowym oraz procesie jego zatwierdzania, w tym informacje na temat określonego rynku docelowego tego produktu. Spółka mogła przyznać Agentowi premię z tytułu osiągnięcia przez niego ponadprzeciętnych wyników w wykonaniu czynności agencyjnych zgodnie z Zasadami wynagradzania, o których mowa w § 6 (§ 3.4 i § 3.5 Umowy). Agent otrzymywał wynagrodzenie, którego wysokość oraz szczegółowy sposób obliczania określały „Zasady wynagradzania Agenta/Przedstawiciela (...)” określone jako mające zastosowanie dla Agentów, którzy współpracują z Towarzystwem dłużej niż 12 miesięcy, stanowiące załącznik nr 2 do Umowy. Zasady wynagradzania regulowały sposób wypłaty oraz wysokość wynagrodzenia należnego Agentowi z tytułu wykonywania czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego na rzecz Towarzystwa, a Przedstawicielowi z tytułu wykonywania czynności pośrednictwa finansowego w imieniu lub na rzecz podmiotów, z którymi (...) zawarła umowy o wykonywanie pośrednictwa finansowego, wyłącznie w zakresie określonym w otrzymanych od (...) upoważnieniach lub pełnomocnictwach. W § 12 ust. 1 Umowy strony ustaliły, że w pierwszym roku trwania Umowy każda ze stron może ją wypowiedzieć na miesiąc naprzód, w drugim roku trwania – odpowiednio na dwa miesiące naprzód, a w trzecim roku i w kolejnych latach – odpowiednio na trzy miesiące naprzód, jednak zawsze ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego. Umowa weszła w życie w dniu 1 marca 2018 r. i została zawarta na czas nieoznaczony. W upoważnieniu, stanowiącym załącznik do umowy z dnia 1 marca 2018 r., (...) Towarzystwo (...) S.A. upoważniało M. Ś. do wykonywania czynności agencyjnych w zakresie umów indywidualnego ubezpieczenia na życie oferowanych przez Towarzystwo (z wyłączeniem umów ubezpieczenia inwestycyjnego (...), (...) oraz (...)), tj. wykonywania czynności faktycznych, polegających na pozyskiwaniu klientów i wykonywaniu czynności przygotowawczych zmierzających do zawierania umów indywidualnego ubezpieczenia na życie z zastrzeżeniem pkt. III upoważnienia. Ówcześnie współpracujący na podstawie umowy agencyjnej Agenci zawartej z (...) Towarzystwo (...) S.A. oraz Przedstawiciele (Agenci Ubezpieczeniowi) współpracujący na podstawie umowy o świadczenie usług zawartej z (...) sp. z o.o., otrzymywali prowizję z tytułu indywidualnych ubezpieczeń na życie wypłacaną: od Towarzystwa dla Agenta za zawarcie umowy ubezpieczenia (prowizja za zawarcie umowy) oraz od (...) sp. z o.o. dla Przedstawiciela za obsługę umowy (uroczniona prowizja pierwszoroczna i prowizja kolejnoroczna). Przy umowach o ubezpieczenie grupowe na życie całość wynagrodzenia wypłacana była przez (...) sp. z o.o. (okoliczności bezsporne, umowa agencyjna z dnia 1 marca 2018 r. – k. 25-34, załącznik do umowy z dnia 1 marca 2018 r. – k. 138-138v, Zasady wynagradzania Agenta/Przedstawiciela A. – k. 139-148v, ponadto zeznania świadków J. K. – k. 218-219, A. Ś. – k. 222-224) Wyniki M. Ś. jako agenta ubezpieczeniowego były wielokrotnie doceniane, co znajdowało odzwierciedlenie w przyznawanych mu nagrodach rocznych. Był również (pięciokrotnie) członkiem (...) – zrzeszającego najlepszych agentów. Wielokrotnie brał udział w organizowanych konferencjach branżowych, jak również siedmiokrotnie został nagrodzony wyjazdem zagranicznym. W 2012 r. M. Ś. uzyskał tytuł agenta-konsultanta. ( raport o premii odroczonej – k. 36-36v, list gratulacyjny ze stycznia 2012 r. – k. 37, folder ze zdjęciami z wyjazdów zagranicznych – koperta k. 38, ponadto zeznania świadka R. W.
k.c., który stanowi, że po rozwiązaniu umowy agencyjnej agent może żądać od dającego zlecenie świadczenia wyrównawczego, jeżeli w czasie trwania umowy agencyjnej pozyskał nowych klientów lub doprowadził do istotnego wzrostu obrotów z dotychczasowymi klientami, a dający zlecenie czerpie nadal znaczne korzyści z umów z tymi klientami. Roszczenie to przysługuje agentowi, jeżeli, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności, a zwłaszcza utratę przez agenta prowizji od umów zawartych przez dającego zlecenie z tymi klientami, przemawiają za tym względy słuszności. W art.
zastrzeżono, że uzyskanie świadczenia wyrównawczego nie pozbawia agenta możności dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych. Zgodnie z art.
k.c., świadczenie wyrównawcze nie może przekroczyć wysokości wynagrodzenia agenta za jeden rok, obliczonego na podstawie średniego rocznego wynagrodzenia uzyskanego w okresie ostatnich pięciu lat. Jeżeli umowa agencyjna trwała krócej niż pięć lat, wynagrodzenie to oblicza się z uwzględnieniem średniej z całego okresu jej trwania. Możliwość dochodzenia roszczenia o wypłatę świadczenia wyrównawczego ograniczona została rocznym terminem prekluzyjnym, który rozpoczyna bieg w chwili rozwiązania umowy. Agent lub jego spadkobiercy obowiązani są bowiem zgłosić odpowiednie żądanie do dającego zlecenie przed upływem roku od rozwiązania umowy agencyjnej (art.
Nadto, ustawodawca przewidział w art. 764 4 k.c. przesłanki negatywne. Powyższy przepis stanowi, że świadczenie wyrównawcze nie przysługuje agentowi, jeżeli: 1) dający zlecenie wypowiedział umowę na skutek okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi agent, usprawiedliwiających wypowiedzenie umowy bez zachowania terminów wypowiedzenia, 2) agent wypowiedział umowę, chyba że wypowiedzenie jest uzasadnione okolicznościami, za które odpowiada dający zlecenie, albo jest usprawiedliwione wiekiem, ułomnością lub chorobą agenta, a względy słuszności nie pozwalają domagać się od niego dalszego wykonywania czynności agenta, 3) agent za zgodą dającego zlecenie przeniósł na inną osobę swoje prawa i obowiązki wynikające z umowy. W świetle podniesionych przez pozwaną zarzutów, w pierwszej kolejności należało odnieść się do kwestii legitymacji procesowej biernej w niniejszej sprawie. Prawidłowe oznaczenie podmiotów występujących w procesie w rolach procesowych stron powodowej oraz pozwanej jest kluczowe dla uznania powództwa za zasadne. W ocenie Sądu pozwana trafnie podniosła, że jej legitymacja bierna ograniczona jest do roszczeń związanych z umową agencyjną zawarta przez strony, natomiast powód nie może dochodzić od pozwanej roszczeń związanych z jego współpracą z (...) sp. z o.o. Poza sporem było, że powoda łączyły różne umowy z poszczególnymi spółkami wchodzącymi w skład grupy (...). W ramach współpracy z powodem (...) Towarzystwo (...) S.A. wypłacała prowizję od zawarcia umów, natomiast spółka (...) sp. z o.o. wypłacała prowizję za ich obsługę. Zatem od pozwanej spółki agent ubezpieczeniowy (w tym powód) otrzymywał prowizję za zawarcie umowy ubezpieczenia, natomiast od spółki (...) sp. z o.o. (jako Przedstawiciel) roczne prowizje za jej obsługę. Nadto, powód jako agent (...) Towarzystwo (...) S.A. mógł zawierać wyłącznie indywidualne umowy ubezpieczenia na życie. Wszystkie inne umowy powód zawierał w ramach swojej współpracy z (...) sp. z o.o. Przedstawione przez pozwaną zestawienie indywidualnych umów ubezpieczenia na życie znajdujących się w portfelu powoda jako agenta pozwanej nie było przez powoda kwestionowane. Pozostałe umowy, na które powód wskazuje (ubezpieczenia majątkowe, komunikacyjne, OFE, grupowe), nie znajdowały się w tym portfelu. Z punktu widzenia oceny kwestii legitymacji procesowej bez znaczenia jest, że pozwana oraz (...) sp. z o.o. należały do tej samej grupy (...) i że były postrzegane przez swoich agentów jako jedna całość. Okoliczności dotyczące ścisłej współpracy pomiędzy spółkami wchodzącymi w skład grupy (...) na co zwracał uwagę powód (np. wspólna siedziba, strona internetowa, itp.) nie mogą przemawiać za nieuwzględnieniem zarzutu braku legitymacji biernej. Powoływanie się w tym zakresie przez powoda na art. 5 k.c. było chybione. Przepis ten służy bowiem ochronie obowiązanego przed roszczeniami uprawnionego znajdującymi oparcie w zasadach prawa materialnego w sytuacji, gdy w konkretnym stanie faktycznym wystąpienie z roszczeniem stanowi nadużycie tego prawa. W takiej sytuacji bowiem działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie służącego mu prawa i nie zasługuje na uwzględnienie. Co do zasady więc klauzula generalna zawarta w art. 5 k.c. służy obronie przed nadużyciem prawa, a nie jest narzędziem wspierającym żądania strony powodowej. Sąd nie mógł zasądzić dochodzonych przez powoda świadczeń od pozwanego pomimo ustalenia, że powód błędnie oznaczył stronę pozwaną, a zatem że roszczenia nie przysługują powodowi w stosunku do pozwanego. Roszczenia powoda należało zatem rozpatrywać wyłącznie z uwzględnieniem współpracy powoda z pozwaną spółką. Poza sporem było, że niemal cały portfel indywidualnych umów ubezpieczenia na życie został przez powoda zbyty odpłatnie na rzecz 4 agentów wskazanych przez pozwaną. W odniesieniu do tej części portfela zaistniała przesłanka negatywna przewidziana przez art. 764 4 pkt 3 k.c. Ustawodawca przewidział, że w sytuacji przeniesienia przez agenta na inna osobę praw i obowiązków wynikających z umowy agencyjnej, świadczenie wyrównawcze nie przysługuje. Taka regulacja wynika z tego, że w opisanym wypadku agent wraz zakończeniem współpracy z towarzystwem ubezpieczeń otrzymuje rekompensatę pieniężną od nabywców jego portfela umów. Z kolei owi nabywcy wraz z przeniesieniem na nich „praw i obowiązków wynikających z umowy” w rozumieniu art. 764 4 pkt 3 k.c., nabywają potencjalne prawo do świadczenia wyrównawczego w przyszłości, a wcześniej towarzystwo ubezpieczeń może też wypłacać na ich rzecz świadczenia prowizyjne za obsługę. Powód przeniósł na innych agentów prawa i obowiązki wynikające z zawartych indywidualnych umów ubezpieczenia na życie zaliczonych przez pozwaną do kategorii A, w wyniku czego nastąpiło zakończenie stosunku prawnego łączącego agenta oraz dającego zlecenie w stosunku do polis objętych umowami przekazania. Powód uzyskał korzyść ekonomiczną na skutek przekazania swojego portfela umów, co stanowiło przesłankę do wyłączenia możliwości dochodzenia przez niego świadczenia wyrównawczego w tym zakresie. Kwestia ekwiwalentności świadczenia jakie powód otrzymał za przekazanie portfela umów (sposobu ich wyceny) nie ma w sprawie istotnego znaczenia. Powód, podnosząc, że wycena na (...) zł była zaniżona, miał zresztą na względzie przede wszystkim fakt, że jego portfel był znacznie większy niż umowy przekazane 4 agentom wskazanym przez pozwaną i że w efekcie ww. kwota nie odzwierciedla wartości całego portfela. Nie ma także znaczenia fakt, że powód podejmując decyzję o zbyciu portfela umów, nie wiedział, że będzie to prowadziło do utraty uprawnienia do wypłaty świadczenia wyrównawczego – powód wówczas nie wiedział, że takie świadczenie potencjalnie mogłoby mu przysługiwać i dążył do zbycia portfela umów w przekonaniu, że w innym wypadku nie otrzyma żadnej rekompensaty po zakończeniu współpracy z towarzystwem ubezpieczeń. W odniesieniu zaś do 40 polis nieobjętych umowami przekazania portfeli, w ocenie Sądu nie zostały spełnione przewidziane w art.
przesłanki pozytywne warunkujące przyznanie świadczenia wyrównawczego. Pozwana zaliczyła owe polisy do kategorii B, bowiem umowy ubezpieczenia były zawarte bezpośrednio przez powoda. Powód nie zaprzeczył twierdzeniom pozwanej w tej materii. Tymczasem szczególnie istotną przesłanką warunkującą prawo do świadczenia wyrównawczego jest pozyskanie przez agenta nowych klientów lub doprowadzenie do istotnego zwiększenia obrotów z dotychczasowymi klientami. W konsekwencji w zakresie wskazanych 40 umów, które nie zostały przez powoda przeniesione w ramach umów przekazania portfela, także nie było podstaw do przyznania powodowi świadczenia wyrównawczego. Przepis art.
jako przesłankę przyznania świadczenia wyrównawczego wymienia także względy słuszności. Przesłanka ta podlega jednak ocenie dopiero w razie ustalenia, że zostały spełnione wszystkie pozostałe przesłanki pozytywne przyznania przedmiotowego świadczenia i nie zaistniały przesłanki negatywne z art. 764 4 k.c. Same względy słuszności nie mogą być natomiast podstawą uwzględnienia żądania wypłaty świadczenia wyrównawczego. W świetle powyższego, powództwo w zakresie, w jakim powód dochodził wypłaty świadczenia wyrównawczego podlegało oddaleniu. W zakresie roszczenia o odszkodowanie powód wywodził to roszczenie z odpowiedzialności kontraktowej pozwanej, wskazując że podstawę roszczenia stanowił art. 471 k.c. Zgodnie z tym przepisem dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Jeżeli ze szczególnego przepisu ustawy albo z czynności prawnej nie wynika nic innego, dłużnik odpowiedzialny jest za niezachowanie należytej staranności (art. 472 k.c.). W świetle powyższego przesłankami odpowiedzialności kontraktowej są:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.