I C 14/22

Sygn. akt: I C 14/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 września 2023 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący sędzia Rafał Kubicki Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Grandys po rozpoznaniu w dniu 21 września 2023 r. w Olsztynie na rozprawie sprawy z powództwa Banku (...) S.A. w W. przeciwko A. G. i C. G. o zapłatę I. umarza postępowanie w części dotyczącej kwot: 393.900,01 zł (o zwrot kapitału kredytu) i 242.594,32 zł (o wynagrodzenie związane z korzyścią majątkową), II. oddala powództwo w części dotyczącej zmiany wysokości świadczenia nienależnego i o zapłatę kwoty 290.389 zł (waloryzacja roszczenia o zwrot kapitału), III. nakazuje zwrócić powodowi - Bankowi (...) S.A. w W. ze Skarbu Państwa (Sąd Okręgowy w Olsztynie) kwotę 8.652,50 zł tytułem połowy opłaty od cofniętej części pozwu, IV. zasądza od powoda - Banku (...) S.A. w W. na rzecz pozwanych: A. G. i C. G. kwotę 10.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty. sędzia Rafał Kubicki Sygn. akt I C 14/22 UZASADNIENIE Powódka Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wniosła o zasądzenie od pozwanych A. G. i C. G. solidarnie na jej rzecz: 1) kwoty 393.900,01 zł tytułem zwrotu kapitału oddanego pozwanym na mocy umowy kredytu hipotecznego nr (...)/ (...) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty; 2) kwoty 242.594,32 zł tytułem należnego powódce wynagrodzenia związanego z korzyścią majątkową uzyskaną przez pozwanego w związku z korzystaniem z kapitału udostępnionego przez bank na podstawie umowy kredytu hipotecznego nr(...)/ (...) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty. Wskazała, że dochodzi roszczeń związanych z nieważną umową kredytu hipotecznego: zwrotu kapitału (związane z ewentualnym odpadnięciem podstawy świadczenia głównego) oraz wynagrodzenia za korzystanie z kapitału przez 14 lat. W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu wskazali, że nie doszło do prawomocnego zakończenia postępowanie, w związku z czym żądanie jawi się jako przedwczesne. Odnosząc się do kwestii merytorycznych, wskazali, iż orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej potwierdza, iż powództwo winno podlegać oddaleniu. Podnieśli również zarzut potrącenia. Pismem z dnia 12 stycznia 2023 roku powódka cofnęła częściowo pozew (bez zrzeczenia się roszczenia) do kwoty 88.736,72 zł tytułem zwrotu części kapitału oddanego pozwanym na mocy umowy i podtrzymała pozew w pozostałej części. Pismem z dnia 30 stycznia 2023 roku pozwani nie wyrazili zgody na cofnięcie roszczenia w części bez zrzeczenia się roszczenia. Pismem z dnia 23 marca 2023 roku powódka rozszerzyła powództwo o roszczenie ewentualne w postaci zmiany wysokości świadczenia nienależnego, którego zwrot przysługuje powódce od pozwanych w związku z oddaniem do dyspozycji kapitału na mocy umowy poprzez dokonanie sądowej waloryzacji należnej powódce kwoty w ten sposób, że oprócz roszczenia o zwrot kapitału powódce przysługuje dodatkowe świadczenie w postaci kwoty 290.389,00 zł wynikającej z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza, a co za tym idzie zasądzenie od pozwanych na rzecz powódki kwoty 290.389,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 7 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty, stanowiącej dodatkową kwotę, o którą należy zwaloryzować roszczenie o zwrot kapitału oddanego pozwanym do dyspozycji na mocy umowy. Pismem z dnia 17 sierpnia 2023 roku powódka cofnęła powództwo w części tj. w zakresie całości roszczenia wskazanego w pkt I pozwu tj. kwoty 393.900,01 zł tytułem zwrotu kapitału. W pozostałym zakresie powództwo zostało utrzymane w całości. Pozwani na rozprawie w dniu 21 września 2023 roku zgodzili się na cofnięcie roszczeń z pkt I i II pozwu. Sąd ustalił i zważył, co następuje: Porównanie pozwu, odpowiedzi na pozew i dalszych pism procesowych stron prowadzi do wniosku, że fakty nie są sporne. Obie strony opierały się na przebiegu i ustaleniach procesu prowadzonego przez Sąd Rejonowy (...) w W. oraz Sąd Okręgowy w (...)(sygn. akt I C (...) oraz XXVII Ca (...)). W dniu 10 stycznia 2008 r. pozwani zawarli z powódką umowę kredytu hipotecznego nr (...)/ (...). Na podstawie tejże umowy Bank udzielił pozwanym kredytu w kwocie 393.900 zł indeksowanego do (...) z przeznaczeniem na refinansowanie lub finansowanie kosztów związanych z inwestycją mieszkaniową oraz opłat i prowizji bankowych. Zgodnie z umową w momencie jej podpisania powodowie nie wiedzieli, jaką kwotę kredytu wyrażoną we frankach szwajcarskich będą zobowiązani zwrócić, bowiem bank w sposób dowolny i dla siebie korzystny, określał kurs franka szwajcarskiego do złotówki w dniu dokonania wypłaty kredytu w złotówkach. Kredyt miał być spłacony w 432 ratach miesięcznych kapitałowo-odsetkowych. Powyższy kredyt stał się przedmiotem powództwa kredytobiorców przeciwko powódce. Umowa była w ocenie kredytobiorców nieważna od początku, sprzeczna z zasadami współżycia społecznego na podstawie art. 58 § 2 k.c. i dlatego na podstawie przepisów regulujących bezpodstawne wzbogacenie, powodowie domagali się zasądzenia części świadczeń zrealizowanych na skutek jej zawarcia. Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2021 roku Sąd Rejonowy (...) w W. uwzględnił powództwo co do kwoty 58.138,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz rozstrzygnął o kosztach procesu. W ocenie Sądu Rejonowego zastosowane w umowie kredytowej klauzule waloryzacyjne nie określały głównych świadczeń. Wypłata kredytu w złotych polskich i zawarcie w umowie klauzuli waloryzacyjnej powodowały niemożliwość określenia świadczenia zarówno, co do wysokości kredytu, jak i rat spłacanej pożyczki, z uwagi na możliwość jednostronnego ustalania kursu waluty przez bank. Klauzule waloryzacyjne zastosowane przez pozwanego w przedmiotowej umowie kredytowej kształtowały stosunek prawny z powodami w sposób nieprawidłowy. Wyrok ten został utrzymany przez Sąd Okręgowy w (...) – z drobną jedynie korektą w zakresie roszczenia odsetkowego. Przedstawionymi wyżej podstawami rozstrzygnięć Sąd w niniejszej sprawie jest związany na podstawie art. 365 § 1 k.p.c., mimo że proces dotyczył zapłaty, a sentencja wyroku objęła wyłącznie roszczenia pieniężne. Sąd jest związany ustaleniami omawianego wyżej rozstrzygnięcia, i to nie tylko tym, że Sąd zasądził określoną kwotę, lecz i tym, na jakiej podstawie to uczynił (co wynika z uzasadnienia wyroku). Jak słusznie podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie (orzeczenia SN z 12.07.2002 r., (...), z 29.03.1994 r., III CZP(...), z 21.10.1999 r., I (...) 169/98), jeżeli wcześniejszy wyrok rozstrzyga kwestię, która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie aktualnie rozpoznawanej, kwestia ta nie może być w ogóle badana. Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 365 § I k.p.c. w odniesieniu do sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak to orzeczono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu sąd jest związany prawomocnym orzeczeniem, rozumianym jako określona wypowiedź sądu rozpoznającego poprzednią sprawę, będącą syntezą ustaleń faktycznych i prawnych. Podnosi się również, że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. każde orzeczenie prawomocne formalnie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach wskazanych w ustawie także inne osoby. Jest to prawomocność materialna w sensie pozytywnym, która, jak podnosi się w doktrynie, zabezpiecza poszanowanie dla rozstrzygnięcia sądu ustalającego i regulującego stosunek prawny stanowiący przedmiot rozstrzygnięcia. Zasięg prawomocności materialnej w sensie pozytywnym odnosi się jedynie do samego rozstrzygnięcia, nie zaś do jego motywów i zawartych w nim ustaleń faktycznych. Nie wyklucza to jednak sięgania do okoliczności objętych uzasadnieniem orzeczenia, jeżeli jest to potrzebne dla określenia granic prawomocności materialnej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 15 lutego 2007 r., II OSK 452/06). Wskazać również należy, że ratio legis art. 365 § 1 k.p.c. polega na tym, iż gwarantuje ona zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy. To oznacza przede wszystkim, że w niniejszym procesie Sąd nie mógł dokonać ustalenia odmiennego od tego, że sporna umowa to umowa kredytu i że była nieważna ex tunc. Przechodząc do sedna rozważań prawnych, odnieść się należy do kwestii przedawnienia, w której Sąd podziela stanowisko strony powodowej co do braku przedawnienia jego roszczeń. Termin przedawnienia roszczeń jako związanych z działalnością gospodarczą powoda na gruncie art. 118 k.c. jest trzyletni, ale nie upłynął do daty wniesienia powództwa w tej sprawie (28.12.2021 r. - pocztową przesyłką poleconą), ponieważ początek biegu przedawnienia należy liczyć w ocenie Sądu od daty wydania prawomocnego wyroku opierającego się na nieważności umowy kredytowej. Nie powinna wchodzić w grę żadna data wcześniejsza, ponieważ nie można wymagać od banku wytaczania powództwa opartego na konstrukcji nieważności umowy, z którą bank się nie zgadza. Nie powinna być to nawet data rozprawy, na której kredytobiorcy wyrażają wiążącą wolę unieważnienia umowy, ponieważ takie oświadczenie nie oznacza, że wyrok zostanie wydany zgodnie z tą wolą. Mimo to żadne z roszczeń powódki nie podległo zasądzeniu. Pierwsze żądanie główne dotyczyło zwrotu kwoty kredytu. Pozwani otrzymali od banku 393.900,01 zł i kwota ta mogła być przedmiotem roszczenia banku o zwrot. Wierzytelność ta powstała, ale w dacie wyrokowania nie przysługiwała już bankowi, ponieważ została skutecznie umorzona na skutek dokonanego potrącenia, a w pozostałym zakresie została rozliczona poprzez zapłatę dokonaną przez pozwanych. Powodowy bank skutecznie cofnął pozew bez zrzeczenia się roszczenia w zakresie kwoty 88.736,72 zł, a następnie do łącznej kwoty 393.900,01 zł (z pkt I pozwu), a pozwani wyrazili na to zgodę. Na rozprawie w dniu 21 września 2023 roku powódka cofnęła ponadto żądanie określone w pkt II pozwu tj. wynagrodzenie związane z korzyścią majątkową 242.594,32 zł – na co również następczo pozwani wyrazili zgodę. Okoliczności te są zatem bezsporne i nie wymagają dalszego odnoszenia się do nich. Postępowanie w tym zakresie zostało umorzone na podstawie art. 355 k.c. o czym orzeczono w punkcie I wyroku. W istocie więc żądanie ewentualne stało się żądaniem głównym – i tylko to żądanie (waloryzacji roszczenia o zwrot kapitału) podlegało rozpoznaniu merytorycznemu przez Sąd. Nie zasługiwało jednak na uwzględnienie. Powód żądał, by waloryzacji dokonać według wskaźników inflacji i jako podstawę prawną swojego roszczenia wskazał art. 358