Sygn. akt I C 1488/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 stycznia 2021 roku Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia (del.) Edyta Żyła P

k.c. Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. (§ 1). Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (§ 4). Na podstawie art. 385 2 k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Zanim Sąd przystąpi do oceny konkretnych postanowień przedmiotowej umowy w kontekście przesłanek z ww przepisu, wskazać należy, że art

k.c. został wprowadzony do polskiego systemu prawnego na skutek implementowania Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5.04.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.UE L z dnia 21-04-1993). W preambule w/w dyrektywy wskazano, że niezbędne jest ustalenie ogólnych kryteriów oceny nieuczciwego charakteru warunków umowy. Ocena nieuczciwego charakteru warunków umowy, zgodnie z wybranymi ogólnymi kryteriami, zwłaszcza w wypadku działalności dotyczącej sprzedaży czy dostawy o charakterze publicznym, zapewniającej usługi o charakterze powszechnym, przy uwzględnieniu solidarności między użytkownikami, muszą być uzupełnione środkami umożliwiającymi dokonanie ogólnej oceny różnych interesów, co stanowi wymóg działania w dobrej wierze. Przy dokonywaniu oceny działania w dobrej wierze będzie brana pod uwagę zwłaszcza siła pozycji przetargowej stron umowy, a w szczególności czy konsument był zachęcany do wyrażenia zgody na warunki umowy i czy towary lub usługi sprzedawane lub dostarczane były na specjalne zamówienie konsumenta. Sprzedawca lub dostawca spełnia wymóg działania w dobrej wierze, jeżeli traktuje on drugą stronę umowy w sposób sprawiedliwy i słuszny, należycie uwzględniając jej prawnie i uzasadnione roszczenia. Zgodnie z art 3 dyrektywy warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikającą z umowy, praw i obowiązków ze szkodą dla kontrahenta. Warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Zgodnie z art 5 w przypadku umów, w których wszystkie lub niektóre z przedstawianych konsumentowi warunków wyrażone są na piśmie, warunki te muszą zawsze być sporządzone prostym i zrozumiałym językiem. Ugruntowany w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości jest pogląd, że aby ustalić, czy nierównowaga pozostaje w sprzeczności z wymogami dobrej wiary należy sprawdzić, czy przedsiębiorca traktujący konsumenta w sposób sprawiedliwy i słuszny mógłby racjonalnie oczekiwać, iż konsument ten przyjąłby warunek w drodze negocjacji. W przedmiotowej sprawie powodowie wskazując na postanowienia znajdujące się w umowie kredytu oraz regulaminie przewidujące indeksację i zarzucając im abuzywność w istocie sprowadzili swoje żądanie do ustalenia przez Sąd tego, że zaciągnięty przez nich kredyt był kredytem złotówkowym, którego rozliczenie zostało ustalone w franku szwajcarskim za pomocą klauzuli indeksacyjnej (waloryzacyjnej). W ocenie powodów zapisy te miały charakter postanowień niedozwolonych, nie powinny wiązać stron umowy i powodowały konieczność stwierdzenia nieważności takiej umowy. Stosownie do przywołanego już art.

§ 1

k.c., podstawową przesłanką stwierdzenia abuzywności zapisów umowy zawartej przez konsumenta jest ustalenie, czy kwestionowane zapisy dotyczyły głównych świadczeń stron. Jako główne świadczenia stron ustawodawca wskazał przykładowo cenę lub wynagrodzenie. Dokonując wykładni pojęcia głównych świadczeń stron na tle zawartej przez strony umowy, należy odwołać się do Art.

2. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 prawo bankowe (w brzmieniu wg stanu prawnego na dzień jego udzielania). Zgodnie z powołanym przepisem przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. W ustępie 2 powołanego przepisu wskazano, iż umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: 1) strony umowy, 2) kwotę i walutę kredytu, 3) cel, na który kredyt został udzielony, 4) zasady i termin spłaty kredytu, 5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, 6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, 7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, 8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, 9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, 10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy Wskazać należy, że świadczenie kredytodawcy polega na oddaniu do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Niewątpliwie główne świadczenia stron przy tego rodzaju umowie polegają ze strony kredytodawcy na oddaniu do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych na określony czas, a świadczenie główne kredytobiorcy na zwrocie tych środków po czasie określonym w umowie wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty. Tylko te świadczenia należą do istoty umowy kredytowej, gdyż bez ich obecności w treści stosunku prawnego, umowa kredytowa traci swój nazwany charakter. Klauzule indeksacyjne zaś dotyczą jedynie specyficznie przyjętej w danych okolicznościach metody rozliczania zaciągniętego kredytu. Poprzez ich wyeliminowanie kredytobiorcy w dalszym ciągu pozostają zobligowani do realizowania swojego świadczenia względem kredytodawcy, z pominięciem pierwotnie przyjętego sposobu rozliczenia konkretnych rat. Należy wskazać, iż na dzień zawarcia przez strony umowy kredytu w ustawie prawo bankowe nie istniało pojęcie kredytu denominowanego, ani kredytu indeksowanego. Pojęcia te zostały wprowadzone dopiero ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw i weszły w życie z końcem sierpnia 2011 r. Należy jednakże zauważyć, iż nawet ta zmiana nie wprowadziła definicji tych pojęć. Ustawa prawo bankowe nie odwołuje się także do innych przepisów celem zweryfikowania tych pojęć. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że celem wprowadzenia do polskiego porządku prawnego dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U.1993, było zapewnienie konsumentom szerokiej ochrony przed stosowaniem wobec nich niedozwolonych postanowień umownych, co uzasadnia możliwie wąską wykładnię pojęcia ,,głównych świadczeń stron”. Przedstawiony pogląd należy również traktować jako utrwalony w orzecznictwie: wyrok SN z 1 marca 2017 r. IV CSK 285/16, wyrok SN z 14 lipca 2017 r. II CSK 803/16, wyrok SN z 24 października 2018 r. II CSK 632/17). Uznanie klauzuli indeksacyjnej (waloryzacyjnej) za nieokreślającą świadczenia głównego otwiera możliwość uznania jej za abuzywną niezależnie od tego, czy oceniona zostanie jako jednoznaczna, czy też nie, natomiast decydującym o jej uznaniu za niedozwoloną jest ustalenie czy takie ujęcie postanowienia umownego można uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszające interesy konsumenta, jak to wskazuje art.

§ 1k.c.

Zgodnie z art.

§ 4

k.c., ciężar dowodu w zakresie udowodnienia tego, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie spoczywa na tym, kto się na taką okoliczność powołuje, a strona pozwana w toku postępowania okoliczność tę udowodniła. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego bezsprzecznie wynika, że powodowie zgłaszając wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego mieli możliwość wyboru zarówno waluty udzielanego kredytu, waluty jego spłaty oraz waluty uruchomionego kredytu. Ponadto zawarli oni w dniu 8 grudnia 2010r. umowę ramową w przedmiocie współpracy z Klientami w zakresie transakcji zawieranych z Departamentem Sprzedaży Produktów S.. Na jej podstawie powodowie mieli możliwość negocjowania warunków realizacji umowy – kursu po jakim zostanie przeliczone kwota kredytu - z czego skorzystali. W §6 pkt 4 ppkt 4 umowy strony zawarły indywidualnie uzgodnione postanowienie przewidujące uruchomienie kredytu wg. kursu negocjowanego. W konsekwencji czego do kredytu powodów przy wypłacie I transzy zastosowano kurs dla nich korzystniejszy, indywidualnie z nimi ustalony, zamiast kursu tabelowego banku. W przypadku wypłaty transzy kredytu, gdy powodowie negocjowali kurs waluty, brak jest możliwości uznania, że doszło po stronie kredytodawcy do jednostronnego ustalenia kursu waluty i tym samym braku wpływu powodów na ten kurs. Dodatkowo jak wynika z przeprowadzonego postępowania dowodowego powodowie przez cały okres spłaty kredytu dokonywali oni wpłat na rzecz Banku bezpośrednio w walucie CHF, zgodnie z dokonanym przez nich wyborem na etapie złożenia wniosku kredytowego. Powyższe dodatkowo uniemożliwiało stosowanie przez poprzednika prawnego pozwanej stosowanie do zobowiązania powodów jakichkolwiek tabel kursowych. Jednocześnie przed zawarciem przedmiotowej umowy owę nr (...)10- (...) o kredyt mieszkaniowy N. – H. z dnia 8 grudnia 2010 r., już na etapie składania wniosków o udzielenie kredytów powodowie zostali poinformowani o ryzyku, wynikającym ze stosowania przy spłacie kredytu zmiennej stopy procentowej, wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz zmiany wysokości spreadu walutowego, co bezpośrednio przekłada się na wysokość zaciągniętego przez nich zobowiązania z tytułu kredytu, tj. kwotę kredytu do spłaty oraz wysokość raty kapitałowo-odsetkowej. Poprzednik prawny pozwanej wykazał, że w jasny i precyzyjny sposób wykazał, na czym polegały ryzyka, które następnie powodowie zaakceptowali składając pod oświadczeniami własnoręczne podpisy. Bank przedstawił jak w/we ryzyka wpływają na zobowiązania wynikające z umowy, jakie wiążą się z tym niebezpieczeństwa oraz jak może zmieniać się koszt umowy i zobowiązania kredytobiorcy. Wskazano, że niezależnie od zmian na rynku nieruchomości koszt kredytu może tak dalece wzrosnąć przy zmianie kursu franka, iż będzie odbiegał, nawet znacznie od wartości zakupionej nieruchomości. Poprzednik prawny pozwanej nie tylko na etapie składania wniosku kredytowego, ale także podczas licznych wizyt powodów w placówce bankowej oraz rozmów z pracownikami udzielał powodom informacji o ryzyku walutowym, korzyściach oraz niebezpieczeństwach zaciągania kredytu waloryzowanego walutą. Co więcej przed podpisaniem umowy w piśmie z dnia 6 grudnia 2021 r. powodom przedstawiono informację dla wnioskodawców o ryzyku zmiennej stopy procentowej, ryzyku kursowym, ryzyku zmiany spreadu walutowego oraz ryzyku zmian cen rynkowych nieruchomości. W informacji tej poprzednik prawny pozwanej przedstawił róznice między kredytem złotowym a walutowym oraz wynikające z tego zagrożenia i korzyści. By zwizualizować powodom zasady funkcjonowania kredytu walutowego przedstawiła tabelę zawierającą przykłady wpływu zmiany stopy procentowej, kursu waluty, spreadu walutowego na wysokość raty kredytu. Nadto przedstawiono powodom historie zmian stopy referencyjnej LIBOR 3M dla CHF, która w okresie od końca 2008 roku zmalała z poziomu 2,75% do 0,50% i do 2010 roku utrzymywała się na mniej więcej równym poziomie. Jednocześnie wskazano powodom historię zmian kursu franka szwajcarskiego do złotego w okresie od 1 października 2007 r. do 1 lipca 2010 r. Wykres ten wskazywał na występujące wahania wartości kursu waluty zaciąganego przez nich kredytu, który na przestrzeni 3 lat zanotował amplitudę wartości od 2,00 zł do ok. 3.20 zł. Powodowie z łatwością byli w stanie zauważyć, iż kurs franka szwajcarskiego w ciągu trzech lat podniósł się o 1/3 wartości swojej wartości. Powodowie złożyli oświadczenie o zapoznaniu się z przedstawionymi im informacjami przez kredytodawcę oraz zaakceptowali je poprzez złożenie własnoręcznych podpisów. Powyższe w ocenie Sądu stanowi właściwe wykazanie powodom jako konsumentom, iż zmiana kursu franka może wpłynąć na zmianę wysokości raty kredytu i jak. Tym samym nie zostały złamane standardy staranności informacyjnej obowiązujące profesjonalne podmioty finansowe, a nakazujące rzetelne i uczciwe przekazywanie informacji o istotnych cechach produktu: jak ryzyko walutowe, uczciwe przekazywanej informacji o charakterze produktu i możliwości spłat. W tej sytuacji zostały również spełnione wytyczne określone w Rekomendacji S II z 2008 r. dotyczącej dobrych praktyk w zakresie zarządzania ekspozycjami kredytowymi zabezpieczonymi hipotecznie, wydanej przez Komisję Nadzoru Finansowego, która jest instytucją sprawującą nadzór nad bankami, a w szczególności Rekomendacji 19 i 20, zgodnie z którymi bank powinien dołożyć wszelkich starań, aby przekazywane klientom informacje były zrozumiałe, jednoznaczne i czytelne., a w obszarze działalności związanej z ekspozycjami kredytowymi zabezpieczonymi hipotecznie bank powinien stosować zasady profesjonalizmu, rzetelności, staranności oraz najlepszej wiedzy. Brak także podstaw do przyjęcia, iż praw i obowiązków konsumenta w zasakrzonej umowie zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszających jego interesy, W ocenie sądu, jak to już wyżej wskazano, doszło do indywidualnych uzgodnień w zakresie indeksacji CHF zawieranego przez powodów kredytu. Wskazać nalezy, że powodowie dokonywali skrupulatnej oceny ryzyka i płynących z niego korzyści przed przystąpieniem do zawarcia z poprzednikiem prawnym powoda umowy kredytu. Wielokrotnie byli w placówce bankowej dopytując o szczegóły, rozmawiając z pracownikami banku o uzyskaniu jak najbardziej korzystnego dla nich finansowania ich inwestycji. Środki pochodzące z kredytu zostały przez nich przekazane na inwestycję – zakup działki o wartości 2.047.400,00 zł. Środki te zatem nie były powodom potrzebne w sytuacji konieczności zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych, a stanowiły projekt lokaty posiadanego przez nich kapitału w atrakcyjne położoną nieruchomość. Zachowanie powodów, zwłaszcza J. N. przed zawarciem umowy wskazuje na dokładne przemyślenie swojej decyzji i podjęcie jej pod wpływem zgromadzonych przez nich informacji. Sąd uznał, iż postanawiania umowy zostały z powodami indywidualnie uzgodnione, zostali poinformowani przez bank zarówno o charakterze umowy, jak i ryzykach z tym związanych, zresztą sami przyznali, iż fakt ich pokrzywdzenia nie wziął się z trudności z realizacją tej umowy, ale z doniesień medialnych. Powodowie zawierali umowę w 2010 r , a wie już po okresie skoku CHF praktycznie 1,2 zł w ciągu trzech lat. Kredyt został przeliczony po stosunkowo korzystnym kursie i jeszcze od tego czasu cały czas jest minimalne oprocentowanie związane z poziomem L.. Od czasu zawarcia umowy CHF zmienił wartość o około 1 zł, zatem wartość wskazaną w przedstawionej powodom symulacji, zmian wartości CHF. Powodowie byli informowani zarówno o ryzyku związanym ze miana kursu, jak i spreedach, oprocentowaniu, mogli się wcześniej zapoznać z umową, mieli zdolność kredytową do zawarcia umowy zarówno w PLN jak i CHF. Zawarli zaskarżoną umowę, gdyż ocenili, ze będzie dla nich korzystna i tańsza mimo związanego z nią ryzyka, o którym byli poinformowani. Zmiany wartości nieruchomości działają tylko na korzyść powodów. Brak podstaw do uznania, iż wiążąca strony umowa jest nieważna lub któreś z jej postanowień jest nieuzgodnione indywidualnie. Uznania, iż dana osoba jest pokrzywdzona zawierając umowę o określonym charakterze, wymaga wskazania zapisów w tej konkretnie umowie, które należało by uznać za abuzywne w stosunku do konkretnej osoby i zbadania indywidualnych warunków zawarcia umowy. Wobec braku podstaw do przyjęcia zapisów umowy za abuzywne powództwo zarówno główne jak i ewentualne musiało ulec oddaleniu o czym Sąd orzekł w pkt I wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 k.p.c. tj. przy uwzględnieniu zasady odpowiedzialności z wynik procesu. Strona powodowa jako przegrywająca proces obowiązana jest zwrócić koszty stronie pozwanej. Na koszty w niniejszej sprawie składało się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanej wynikające z §2 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800 z dnia 2015.11.05) oraz zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.