k.p.c. w swoim pierwotnym brzmieniu, stanowiący w § 1, że podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność pozwanego jest niesporna lub uprawdopodobniona dokumentem niepochodzącym wyłącznie od pozwanego. W doktrynie wyrażono stanowisko, które podziela Sąd w tym składzie, zgodnie z którym wprowadzone przez ustawodawcę ograniczenia w odniesieniu do instytucji potrącenia odnoszą się zarówno do takiego zarzutu potrącenia, który zawiera w sobie oświadczenie materialnoprawne o potrąceniu, jak i do zarzutu potrącenia podnoszonego z uwagi na złożone pozaprocesowo oświadczenie materialnoprawne o potrąceniu. Z tym drugim wypadkiem, czyli de facto z zarzutem umorzenia wierzytelności na skutek potrącenia dokonanego pozaprocesowo, mamy do czynienia w okolicznościach tej sprawy. Natomiast rygoryzmy przewidziane w art.
także i w tym wypadku mają zastosowanie (vide w tym zakresie T. Szanciło, [w:] T. Szanciło /red./ Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz […], Legalis). Pozwany w oświadczeniu o potrąceniu, a następnie w toku procesu, wskazał na następujące wierzytelności przysługujące mu w stosunku do powodów: 1) wierzytelność w wysokości 3.777,84 zł tytułem wynagrodzenia pozwanego za wykonanie w lokalu powodów prac w ramach zleconych przez powodów zmian lokatorskich; 2) wierzytelność w wysokości 9.504 zł tytułem kosztów naprawy elewacji budynku, do uszkodzenia której dojść miało w związku z zamontowaniem przez powodów klimatyzacji dla lokalu nr (...); 3) wierzytelność w wysokości 3.088,80 zł tytułem kosztów naprawy centralnego ogrzewania, która wynikała z zanieczyszczenia i zapowietrzenia instalacji na skutek nieprawidłowego zdemontowania i zabezpieczenia grzejników w lokalu powodów; 4) wierzytelność w wysokości 8.800 zł tytułem odszkodowania za bezumowne korzystanie przez powodów z miejsc postojowych w okresie od maja 2019 r. do kwietnia 2020 r. 5) wierzytelność w wysokości 6.005,(...) zł z tytułu pozostałej części sprzedaży lokalu mieszkalnego i 805,35 zł tytułem odsetek za opóźnienie w płatności tej należności. Należało rozważyć, czy wierzytelności, które pozwana przedstawiła do potrącenia mieszczą się w dyspozycji art.
Przepis art.
w pierwszej kolejności wymienia „wierzytelność pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda”, a dalej wskazuje na „wierzytelności niesporne” bądź „uprawdopodobnione dokumentem niepochodzącym wyłącznie od pozwanego”. Żadna z wierzytelności, które pozwany przedstawił do potrącenia, nie była niesporna – powodowie zanegowali istnienie ich wszystkich. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że pozwany ostatecznie przyznał, że wierzytelność nr 2) nie istnieje, zatem w tym zakresie zbędne było dokonywanie dalszej analizy skuteczności potrącenia. Dalej Sąd zważył, że żadna z tych wierzytelności nie wynikała też z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność powodów, której dotyczyło potrącenie, to jest wierzytelność o zwrot ceny sprzedaży miejsc postojowych. Jedynie wierzytelność nr 4) odnosiła się do miejsc postojowych, natomiast trudno uznać, aby wierzytelność o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy wywodzona z art. 224 k.c. w zw. z art. 225 k.c. była wierzytelnością z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność o zwrot ceny sprzedaży tej rzeczy dochodzona z uwagi na odstąpienie od umowy. Co się tyczy uprawdopodobnienia istnienia wierzytelności dokumentem niepochodzącym wyłącznie od pozwanego, spełnienie tego warunku w okolicznościach tej sprawy także jest wątpliwe. Z pewnością nie spełnia go wierzytelność nr 4), bo żaden dokument nie wskazuje na bezumowne korzystanie z miejsc postojowych przez powodów - z wyjątkiem pochodzącego od pozwanego wezwania do opuszczenia miejsc postojowych i uiszczenia wynagrodzenia na rzecz spółki. W odniesieniu do wierzytelności nr 1) można potencjalnie uznać, że dokumentem uprawdopodabniającym wierzytelność, ale tylko do kwoty 3.434,40 zł, jest faktura wystawiona pozwanemu przez firmę (...) Sp. z o.o., czyli wykonawcę prac w lokalu powodów, a także wiadomość email wysłana przez powoda do pracownika pozwanego ze wskazaniem prac, które miały zostać wykonane w ramach tzw. zmian lokatorskich. W odniesieniu do wierzytelności nr 3) jako dokument ją uprawdopodobniający można potraktować pisma pracownika (...) Sp. z o.o. z 3 stycznia 2020 r. i 7 stycznia 2020 r. wraz z fakturami wystawionymi pozwanemu (k. 118-121), ale tylko do wysokości 2.808 zł. Wierzytelność nr 5) może być uznana za uprawdopodobnioną dokumentem w postaci umowy deweloperskiej. Natomiast niezależnie od powyższych kwestii o charakterze formalnym, zdaniem Sądu pozwany nie zdołał wykazać w tej sprawie, że w dacie złożenia oświadczenia o potrąceniu przysługiwały mu wierzytelności przedstawione do potrącenia. Co się tyczy naliczonego przez pozwanego wynagrodzenia za wykonanie w lokalu powodów prac w ramach zleconych przez powodów zmian lokatorskich, pozwany powoływał się na treść art. 735 § 1 k.c., który stanowi, że jeżeli ani z umowy, ani z okoliczności nie wynika, że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia, za wykonanie zlecenia należy się wynagrodzenie. Zdaniem Sądu w świetle ustalonych w sprawie okoliczności, powodowie mieli natomiast rację, wskazując, że zmiany te miały być przez dewelopera wykonane nieodpłatnie, zatem pozwany nie może po czasie domagać się z ich tytułu wynagrodzenia. Sam T. S., wcześniej Prezes Zarządu, wskazywał, że przed przystąpieniem do prac w lokalu powodów ich koszt musiał zostać przez powodów zaakceptowany, bo inaczej prac by nie wykonano. Jednak żadnych takich ustaleń z powodami nie było. T. S., jak sam przyznał, podobne rozmowy przeprowadzał ze wszystkimi nabywcami lokali. Z tego względu mógł nie pamiętać, jakie były ustalenia poczynione konkretnie z powodami. Zarówno z zeznań ww. świadka, jak i z zasad logiki i doświadczenia życiowego wynika, że gdyby rozpatrywane prace miały zostać wykonane odpłatnie, deweloper wskazałby na to powodom przed ich rozpoczęciem, a faktura zostałaby powodom wystawiona najpóźniej po odbiorze prac. Tymczasem prace zostały wykonane, a lokal wydany powodom bez wskazania, że należne jest jakiekolwiek wynagrodzenie. Pierwszy sygnał od pozwanego co do tego, że uważa, iż przysługuje mu od powodów wynagrodzenie za wykonane prace adaptacyjne w lokalu, pojawił się dopiero w marcu 2020 r. – wówczas deweloper wystawił powodom fakturę na kwotę 3.777,84 zł. Wypada zauważyć, że miało to miejsce na prawie rok po wykonaniu owych prac i wydaniu powodom lokalu, a przy tym w tamtym czasie narastał już między stronami konflikt. Przemawia to za tym, że pozwany podjął próbę wykreowania tej wierzytelności w nadziei na zmniejszenie poprzez przedstawienie jej do potrącenia wysokości własnych zobowiązań wobec powodów. Jedynie na marginesie wypada zauważyć, że owa wierzytelność nie została wykazana co do wysokości. Zgodnie z art. 735 § 2 k.c. jeżeli nie ma obowiązującej taryfy, a nie umówiono się o wysokość wynagrodzenia, należy się wynagrodzenie odpowiadające wykonanej pracy. Ocena, czy naliczone przez pozwanego wynagrodzenie w wysokości 3.777,84 zł odpowiadało wykonanej przez niego pracy w rozumieniu art. 735 § 2 k.c. wymagałoby przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego do spraw budownictwa, a taki dowód nie został w sprawie zgłoszony. Wierzytelność nr 3) także nie została, zdaniem Sądu, wykazana. Pozwana przedstawiła pisma wykonawcy, w których wskazał on na rodzaj wykonanych napraw i przyczynę usterki, oraz faktury wystawione przez tego wykonawcę za wykonane prace naprawcze. Niezależnie od tego, że faktury te opiewają na niższą kwotę niż faktura, jaką później pozwana wystawiła powodom z tego samego tytułu, to wypada zauważyć, że pozwana zdołała w tej sprawie udowodnić wyłącznie, że doszło do zanieczyszczenia i zapowietrzenia instalacji CO oraz że wykonawca wykonał prace, za które wystawił wspomniane faktury. Wykazanie, że to prace prowadzone w lokalu powodów spowodowały zanieczyszczenie instalacji i konieczność jej naprawy za wskazaną przez pozwanego kwotę, wymagałoby przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego do spraw budownictwa, a taki dowód także i na te okoliczności nie został zgłoszony. Niezadanie też pozwany wywodził, że powodowie powinni uiścić na jego rzecz 6.005,(...) zł tytułem pozostałej części ceny ustalonej w umowie deweloperskiej oraz 805,35 zł tytułem odsetek za opóźnienie w spełnieniu tego świadczenia (wierzytelność nr 5). Rację miał pozwany o tyle, że w świetle art. 77 § 1 k.c. uzupełnienie lub zmiana umowy wymaga zachowania takiej formy, jaką ustawa lub strony przewidziały w celu jej zawarcia. Z tego punktu widzenia zmiana postanowienia umowy deweloperskiej dotyczącego terminów uiszczenia rat w innej formie niż akt notarialny nie odniesie skutków. Natomiast oświadczeniu pozwanej spółki z 30 kwietnia 2018 r. (k. 177) - przy czym nie budzi wątpliwości, że T. S. złożył to oświadczenie w imieniu spółki, a nie jako osoba fizyczna - w ocenie Sądu należy nadać znaczenie zwolnienia powodów z długu w zakresie roszczeń z tytułu opóźnienia w uiszczeniu wymienionych tam rat. Nie budzi wątpliwości, że intencją stron było, aby terminy płatności przesunięte zostały „bezkosztowo”, czyli bez ponoszenia przez powodów kosztów naliczonych z tytułu opóźnienia, do których w pierwszej kolejności zaliczają się odsetki za opóźnienie. Zgodnie z art. 508 k.c. zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje. Wypada podkreślić, że w doktrynie wskazuje się na brak podstaw do stosowania art. 77 k.c. do zwolnienia z długu, a jednocześnie opowiedziano się za dopuszczalnością zwolnienia z długu przyszłego (np. R. Morek [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, K. Osajda /red./, W. Borysiak /red. tomu/). Natomiast nawet gdyby uznać, że nie doszło do zwolnienia powodów z długu w zakresie odsetek od rat uiszczonych po terminie wynikającym z umowy deweloperskiej, to naliczenie przez pozwanego owych odsetek post factum, dopiero na potrzeby odparcia roszczeń powodów, pomimo wcześniejszej deklaracji bezkosztowego przesunięcia terminów płatności, należałoby uznać za działanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, choćby z zasadą lojalności kontraktowej, i w efekcie nie podlegające ochronie jako nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c. Pozwany nie mógł zatem zaliczyć wpłat dokonywanych przez powodów na poczet poszczególnych rat na odsetki za opóźnienie, w efekcie pozwanemu nie przysługuje w stosunku do powodów wierzytelność o zapłatę pozostałej części ceny nieruchomości i z tytułu odsetek za opóźnienie w jej spełnieniu. Nie było także podstaw do uznania, że pozwany posiada w stosunku do powodów wierzytelność z tytułu bezumownego korzystania przez nich z miejsc postojowych (wierzytelność nr 4). Objęcie miejsc postojowych w posiadanie nastąpiło w okolicznościach uzasadniających przekonanie powodów, że pozwany wyraził na to zgodę. Powodom wydany został przez kierownika budowy lokal nr (...) wraz z pilotem do bramy garażowej, a przy tym strony miały wówczas już zawartą umowę wstępną na zakup przez powodów tych miejsc postojowych, za które powodowie uiścili całość ceny. Co więcej, pozwana spółka miała świadomość tego, że powodowie korzystają z miejsc postojowych i w żaden sposób nie sygnalizowała im, że tego stanu nie akceptuje. Prezes Zarządu pozwanej, parkując regularnie na tym samym parkingu podziemnym co powodowie, wiedział, że powodowie korzystają z przedmiotowych miejsc postojowych. Deweloper podjął działania dopiero wtedy, kiedy pomiędzy stronami pojawił się konflikt. Przyjąć należy, że aż do otrzymania przez powodów wezwania do wydania miejsc postojowych, które pozwana do nich skierowała w marcu 2020 r., trwali oni w dobrej wierze, przekonani, że mogą z tych miejsc korzystać, a zawarcie umowy przyrzeczonej stanowić będzie wyłącznie formalność. Natomiast za ten okres, kiedy pozwanej potencjalnie przysługiwałoby prawo dochodzenia od powodów wynagrodzenia na podstawie art. 224 k.c. w zw. z art. 225 k.c., podniesienie zarzutu potrącenia było niedopuszczalne w świetle art.
k.p.c., zatem niecelowe było prowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność przysługującej z tego tytułu pozwanemu wierzytelności. W świetle powyższych rozważań, należało zasądzić od (...) sp. z o.o. w W. na rzecz A. W. i M. W. kwotę 55.806,13 zł (jako sumę kwot 23.825 zł oraz 31.981,13 zł) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 12 października 2020 r. do dnia zapłaty, zaś w pozostałym zakresie powództwo oddalić. O odsetkach Sąd orzekł zgodnie z żądaniem pozwu na podstawie art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c. wierzytelności powodów miały charakter bezterminowy. Powodowie skierowali do pozwanej wezwanie do zapłaty dnia 26 sierpnia 2020 r., doręczone pozwanej w dniu 9 września 2020 r. Najpóźniej od 16 września 2020 r. pozwana popadła w stan opóźnienia. Świadczenia na rzecz powodów Sąd zasądził łącznie, do ich majątku wspólnego, bowiem powodowie są małżeństwem w ustroju wspólności ustawowej. Nie było podstaw, aby przyjąć, że po stronie powodów zachodzi więź solidarności czynnej. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 zdanie 1 k.p.c. zgodnie z zasadą stosunkowego rozdzielnia kosztów procesu, w myśl której strony powinny ponieść jego koszty w takim stopniu, w jakim przegrały sprawę, a zatem powodowie w 42%, zaś pozwana w 58% (55.806,13 zł / 96.278,32 zł = 0,58). Koszty procesu wyniosły łącznie 15.648 zł. Po stronie powodów na koszty złożyły się: 4.814 zł tytułem opłaty od pozwu, 5.400 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (§ 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.) oraz 17 złotych tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa (łącznie 10.231 zł). Na koszty poniesione przez pozwaną złożyły się z kolei kwoty 5.400 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego oraz 17 zł złotych tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa (łącznie 5.417 zł). Powodom, zgodnie z powyższą zasadą (powodowie utrzymali się ze swoim żądaniem w 58%) powinny zostać zwrócone koszty w wysokości 5.933,98 zł (10.231 zł x 58%), zaś pozwanej w wysokości 2.275,(...) zł (5.417 zł x 42%), zatem różnicę tych kwot (5.933,98 zł – 2.275,(...) zł), to jest 3.658,84 zł, należało zasądzić od pozwanej na rzecz powodów. Od kwoty tej zasądzono odsetki ustawowe za opóźnienie na podstawie art. 98 §1 1 k.p.c. sędzia Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.