Sygn. akt I C 166/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 11 grudnia 2023 roku Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący sędzia (del.) Marcin Polit Protokolant sekretarz sądowy Dominika Głębocka po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2023 roku w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa E. S. przeciwko (...) W. o zapłatę I. zasądza od pozwanego (...) W. na rzecz powódki E. S. kwotę 15 827,45 zł (piętnaście tysięcy osiemset dwadzieścia siedem złotych i czterdzieści pięć groszy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 11 grudnia 2023 roku do dnia zapłaty; II. oddala powództwo w pozostałej części; III. zasądza od powódki E. S. na rzecz pozwanego (...) W. kwotę 9 005,57 zł (dziewięć tysięcy pięć złotych i pięćdziesiąt siedem groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu – z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty. Sygn. akt I C 166/23 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 30 grudnia 2022 r. (data prezentaty – k. 49) powódka E. S. wniosła o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego (...) W. kwoty 341 108,92 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych liczonymi od dnia 23 kwietnia 2019 roku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie od pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że strony zawarły umowę nr (...), której przedmiotem była dostawa i montaż oświetlenia przejść dla pieszych w W.. Termin zakończenia realizacji przedmiotu umowy został określony na dzień 20 grudnia 2018 roku. Przedmiot zamówienia został wykonany – zakończenie wykonywania robót zgłoszono w dniu 28 stycznia 2019 roku, na skutek czego powódka wystawiła następnie fakturę końcową nr (...) na kwotę 1 005 625,40 zł, skorygowaną fakturą nr (...) na kwotę 1 005 618,15 zł. Pozwany jednak z uwagi na zwłokę w realizacji przedmiotu zamówienia obciążył powódkę karą umowną w wysokości 341 108,92 zł, informując jednocześnie, że należność zostanie potrącona z należności wynikających z faktury nr (...). Powódka nie uznała naliczenia kary, podnosząc, że nie zaistniały przesłanki do jej naliczenia. Ponadto w treści pozwu powódka – z daleko posuniętej ostrożności – w razie nieuwzględnienia argumentacji, że nie zaistniały przesłanki do naliczenia kary umownej, wniosła o zmiarkowanie naliczonej kary umownej do kwoty 50 000 zł, a tym samym o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 291 108,92 zł (pozew – kk. 3-5v.). W odpowiedzi na pozew wniesionej do tut. Sądu w dniu 12 kwietnia 2019 r. (data stempla pocztowego – k. 78) pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu. Pozwany podniósł m.in., że powódka nie wykazała, by zaistniały okoliczności, które uzasadniałyby nienaliczenie kary umownej. Podniósł także zarzut przedawnienia, wskazując, że umowa łącząca strony mająca cechy umowy sprzedaży oraz umowy o dzieło, zaś w przypadku obu tych umów, kodeks cywilny przewiduje 2-letni termin przedawnienia. Skoro zaś roszczenie powódki stało się wymagalne w dniu 23 kwietnia 2019 roku, to powództwo przedawniło się z końcem 2021 roku, a więc na rok przed datą wniesienia pozwu (odpowiedź na pozew – kk. 60-65v.). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: E. S. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą (...)-S., której przedmiotem działalności jest wykonywanie instalacji elektrycznych (wydruk z CEIDG – k. 7). W dniu 14 września 2018 roku, w wyniku rozstrzygnięcia postępowania o udzielonej zamówienia w trybie przetargu nieograniczonego prowadzonego na podstawie przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych, a następnie po ustaleniach w formie pytań i odpowiedzi dotyczących warunków umowy, między (...) W. a E. S. prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą (...) została zawarta umowa nr (...). Zgodnie z §1 ust. 1 umowy, (...) W. (jako zamawiający) zleciło E. S. (jako wykonawcy) dostawę i montaż (wymianę) oświetlenia przejść dla pieszych w W. w lokalizacjach wskazanych w załączniku nr 1 – SIWZ. Łączna liczba pojedynczych przejść dla pieszych objętych przedmiotem zamówienia wynosiła 190 (§1 ust. 2). Termin zakończenia przedmiotu umowy określono na dzień 20 grudnia 2018 roku (§2 ust. 2). Wynagrodzenie dla wykonawcy za wykonanie przedmiotu umowy określono w kwocie (...) zł brutto (§3 ust. 1). Jego zapłata miała nastąpić na podstawie faktur VAT wystawionych przez wykonawcę, po prawidłowym wykonaniu robót, potwierdzonych podpisaniem przez zamawiającego protokołów odbioru częściowego lub końcowego. Faktury miały być wystawione nie później niż w terminie 7 dni od daty podpisania protokołu odbioru przez zamawiającego (§3 ust. 3). Zgodnie z §13 ust. 1 pkt 1 umowy, zamawiający uprawniony był do naliczania kar umownych za niedotrzymanie terminu, o którym mowa w §2 ust. 2, w wysokości 0,5% wynagrodzenia umownego brutto, za każdy rozpoczęty dzień opóźnienia, lecz nie więcej niż 20% wynagrodzenia umownego brutto określonego w §3 ust. 1 umowy (umowa – kk. 8-17; dokumentacja dotycząca przetargu – kk. 73-76). W dniu 26 września 2018 roku odbyło się spotkanie między stronami rzeczonej umowy, z uwagi na konieczność ostatecznego ustalenia wysokości i liczby słupów, które miały być wymienione (tj. dotyczących tego, ile konkretnie ma być zamontowanych słupów SAL-12, SAL-8 i SAL-10). Na spotkaniu ustalono m.in., że należy zamówić następujące ilości słupów: 119 sztuk słupów aluminiowych 10-metrowych; 22 sztuk słupów aluminiowych 12-metrowych; 7 sztuk słupów aluminiowych 8-metrowych; 3 sztuki słupów wirowanych. Ze spotkania sporządzono notatkę roboczą autorstwa Naczelnika Wydziału Oświetlenia Zarządu Dróg Miejskich (...) W. J. M. (zeznania powódki E. S. – kk. 111v.-112v.; notatka robocza – k. 38). Zgodnie z ww. ustaleniami, powódka złożyła zamówienie dotyczące ww. słupów u ich producenta. Prowadzono w tym zakresie korespondencję mailową. Jak się okazało, słupy oświetleniowe SAL-8 (słupy aluminiowe 8-metrowe) nie były wówczas dostępne w sprzedaży, a producent musiał opracować wytyczne dla działu produkcji, co uczyniono w dniu 5 października 2018 roku i przekazano powódce do akceptacji w dniu 9 października 2018 roku. To spowodowało opóźnienie w wykonywaniu prac. Zamówione słupy dostarczono w dniach 7, 8 i 14 stycznia 2019 roku (wydruk korespondencji mailowej – kk. 44-46; zeznania świadka J. M. – kk. 110v.; zeznania świadka J. K. – kk. 111-111v.). Pismem datowanym na dzień 22 października 2018 roku powódka zwróciła się do pozwanego o wyrażenie zgody na przedłużenie terminu realizacji przedmiotu umowy o czas prowadzonych z nim negocjacji celem ustalenia ostatecznego zakresu przedmiotu umowy, tj. o czas 13 dni. Powódka wskazywała m.in. na rozbieżności między opisem przedmiotu umowy zawarte w kartach lokalizacji przejść oraz przedmiarem robót, dotyczące rodzaju i ilości słupów oświetleniowych, jakie należy wbudować w miejsce dotychczasowych słupów. Zaznaczyła, że „w wyniku przeprowadzonych prac dokonano zmian polegających na uzupełnieniu przedmiotu zamówienia o słupy SAL-12 oraz SAL-8 w miejsce kilkudziesięciu słupów SAL-10 (pismo – k.18). Pismem z dnia 26 października 2018 roku (...) W. oświadczyło, że nie przewiduje zmiany terminu zakończenia umowy, gdyż w jego ocenie powódka miała możliwość złożenia zamówienia na dostawę słupów niezwłocznie po podpisaniu umowy w ilości zgodnej z SIWZ, zaś po wyjaśnieniu wskazywanych rozbieżności, szczegóły zamówienia mogłyby zostać skorygowane, co nie spowodowałoby wycofania uprzednio złożonego zamówienia (pismo – k. 20). Pismem z dnia 28 stycznia 2019 roku powódka zgłosiła z zakończenie wykonywania robót z tym dniem i poprosiła o zwołanie komisji odbioru (pismo – k. 21). Pismem z dnia 7 lutego 2019 roku pozwany poinformował, że wyznacza rozpoczęcie prac komisji odbiorowej na dzień 8 lutego 2019 roku oraz że przeglądy techniczne robót odbędą się w oparciu o przedłożony przez wykonawcę harmonogram (pismo – k. 22). Przeglądy techniczne robót były wykonywane przez pracowników Zarządu Dróg Miejskich (...) W.. Na skutek ich dokonywania były stwierdzane wady techniczne – niewłaściwe zagęszczenie gruntu, niestabilne fundamenty itd. Następnie były wykonywane prace związane z usuwaniem tych usterek (zeznania świadka J. M. – kk. 110-111; zeznania świadka J. K. – kk. 111-111v.; zeznania powódki E. S. – kk. 111v.-112; korespondencja mailowa, fotografie – płyta CD, k. 77). W dniu 22 marca 2019 roku został sporządzony końcowy protokół odbioru przedmiotu umowy nr (...). Na jego mocy komisja stwierdziła zakończenie prac w dniu 20 marca 2019 roku, co oznacza 90 dni zwłoki. Stwierdzono, że przedmiot zamówienia wykonany jest bez zastrzeżeń i podjęto decyzję o odbiorze (protokół – kk. 23-24). W dniu 1 kwietnia 2019 roku (...) E. S. wystawiła fakturę końcową nr (...) na kwotę 1 005 625,40 zł brutto. Następnie w dniu 12 kwietnia 2019 roku wystawiła skorygowaną fakturę nr (...) na kwotę 1 005 618,15 zł brutto (faktura nr (...) – k. 25; faktura nr (...) – k. 26). Pismem z dnia 1 kwietnia 2019 roku powódka zwróciła się do (...) W. z wnioskiem o rozpatrzenie możliwości miarkowania kary umownej za niedotrzymanie terminu zakończenia przedmiotu umowy. Wskazała, że było już wcześniej sygnalizowane bardzo duże prawdopodobieństwo opóźnienia w wykonaniu umowy z uwagi na wydłużające się terminy dostawy słupów aluminiowych u producenta, a także że w jej ocenie określona liczba 90 dni zwłoki nie jest do końca uzasadniona, gdyż zgłosiła ona zakończenie prac z dniem 28 stycznia 2019 roku, zaś w dalszym czasie, kiedy miały miejsce przeglądy techniczne, były zgłaszane usterki, co było nieuniknione z uwagi na warunki atmosferyczne. Zwróciła się o miarkowanie tej kary za opóźnienie wynoszące 39 dni o okres 16 dni bądź ograniczenie kary umownej do 20% wartości wykonanego z opóźnieniem zakresu prac w myśl art. 484§2 k.c., z uwagi na fakt, że zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane (40% prac wykonanych i odebranych w terminie umownym), a określona przez pozwanego kara umowna jest rażąco wygórowana (wniosek – kk. 27-28). Notą księgową nr (...) z dnia 18 kwietnia 2019 roku (...) W. obciążyło (...) kwotą 341 108,92 zł tytułem kary umownej za 90 dni zwłoki w realizacji umowy z dnia 14 września 2018 roku. Należność miał zostać potrącona z zapłaty faktury nr (...) z dnia 1 kwietnia 2019 roku (nota księgowa – k. 30). W dniu 23 kwietnia 2019 roku została wypłacona na rzecz powódki kwota (...) zł brutto tytułem wynagrodzenia (potwierdzenie przelewu – k. 31). Pismem z dnia 10 czerwca 2019 roku E. S. wezwała (...) W. do anulowania kary umownej, wskazując m.in., że całkowitą winę za niedotrzymanie terminu wykonania umowy ponosi zamawiający. Na opóźnienie w rozpoczęciu prac wpłynęły braki w dokumentacji oraz kwestia ostatecznego ustalenia ilości słupów, które miała zamontować powódka. Zwrócono uwagę również na trudne warunki pogodowe, które wpłynęły na opóźnienie prac (pismo – kk. 32-35). W piśmie z dnia 19 lipca 2019 roku (...) W. poinformowało, że nie wyraża zgody na anulowanie kary umownej. W treści pisma wskazano jednocześnie, że co prawda zamawiający zgadza się, że dokumentacja przetargowa miała wadę polegającą na rozbieżności między liczbą słupów wskazanych w przedmiarze prac i opisie przedmiotu zamówienia, co mogło mieć wpływ na niemożność dokonania ostatecznego zamówienia materiałów niezbędnych do prawidłowej realizacji przedmiotu umowy, a ich liczba została ustalona dopiero na spotkaniu w dniu 26 września 2018 roku, jednak opóźnienie z tego tytułu mogłoby wynieść maksymalnie 14 dni, zaś zakończenie realizacji umowy ustalono na dzień 20 marca 2019 roku. Zakładając zatem zmniejszenie okresu opóźnienia z 90 dni do 76 dni, wysokość kary umownej nie uległaby zmianie, bowiem zamawiający naliczył maksymalną wysokość kary umownej w wysokości 20% wynagrodzenia brutto, tj. jak za 40 dni opóźnienia, a nie jak za 76 dni opóźnienia (pismo – kk. 36-37). Pismem z dnia 11 marca 2023 roku (...) W. oświadczyło, że potrąca wierzytelność w kwocie 341 108,92 zł tytułem kary umownej z wierzytelnością powódki tytułem wynagrodzenia za wykonanie przedmiotowej umowy, objętą fakturą nr (...) z dnia 1 kwietnia 2019 roku. O powyższym poinformowano także w wiadomości mailowej z dnia 12 kwietnia 2023 roku (pismo – k. 70; wydruk wiadomości e-mail – k. 72). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie złożonych do akt sprawy i przywołanych powyżej dokumentów, które Sąd uznał za całkowicie wiarygodne. Żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności, bądź prawdziwości treści w nich zawartych. Dodać należy, że dokumenty te tworzyły spójny obraz stanu faktycznego i posłużyły do dokonania powyższych ustaleń. Sąd ponadto oparł się na zeznaniach wskazanych wyżej świadków oraz powódki. Sąd dostrzegł drobną sprzeczność między zeznaniami świadka J. M. a zeznaniami powódki dotyczącymi tego, czy istniała konieczność ostatecznego ustalenia konkretnych lokalizacji objętych umową i czy została ona ustalona na spotkaniu w dniu 26 września 2018 roku. Przedłożono do akt sprawy listę lokalizacji (kk. 39-43), jednak nie sposób było jednoznacznie zweryfikować tej okoliczności, gdyż nie przedłożono do akt sprawy rzeczonego załącznika nr 1 do przedmiotowej umowy. Nie miało to jednak większego znaczenia dla przedmiotu sprawy, bowiem sam pozwany w piśmie z dnia 19 lipca 2019 roku przyznał, że rzeczywiście dokumentacja przetargowa miała wadę polegającą na rozbieżności między liczbą słupów wskazanych w przedmiarze prac i opisie przedmiotu zamówienia, co mogło mieć wpływ na niemożność dokonania ostatecznego zamówienia materiałów niezbędnych do prawidłowej realizacji przedmiotu umowy, a ich liczba została ustalona dopiero na spotkaniu w dniu 26 września 2018 roku. Okazało się, że rzeczywiście w miejsce kilkudziesięciu słupów SAL-10 należy zamontować inne słupy: SAL-12 oraz SAL-
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.