Sygn. akt I ACa 821/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 lutego 2014 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący:SSA Barbara Trębska Sędziowie: SA Ewa Kani
§ 4
KPC poprzez nie przeprowadzenie z urzędu dowodu z badania umowy pożyczki i deklaracji wekslowej, wobec braku ich zażądania od Powoda, względnie od I. K. i brak rozważenia jakie znaczenie ma nieprzedstawienie oryginałów wskazanych dokumentów; 4. art. 227 KPC oraz art. 232 KPC oraz art. 233 § l KPC, przez zignorowanie wniosków dowodowych Pozwanej zgłoszonych w zarzutach od nakazu zapłaty i brak decyzji procesowej w zakresie wnioskowanych dowodów o zażądanie informacji: - Gminnego Ośrodka (...) w S. z/s w P., ul. (...), (...)-(...) P., w jakim okresie i w jakim charakterze była tam zatrudniona I. K. (względnie C.); - Urzędu Gminy w S. z/s w P., ul. (...) (...)-(...) P., czy w okresie 2003 do 2004 Pozwana I. D. zwracała się do Urzędu Gminy z jakimikolwiek wnioskami w przedmiocie zgody na imprezy i koncesji o alkohol, względnie załączenie wszelkich akt spraw i postępowań prowadzonych z udziałem I. D. w roku 2003 i 2004; - Urzędu Miasta G., z jakich powodów i w jakiej dacie wydano Pozwanej nowy dowód osobisty nr (...) w miejsce dowodu osobistego o nr (...); -oraz dowodu z pisma pełnomocnika Pozwanej z dnia 12.01.2009.r. wraz z dowodem nadania, - nadto również art.
§4
KPC poprzez nie zażądanie przez Sąd na wniosek Pozwanej od Powoda oryginałów deklaracji wekslowej i umowy pożyczki, co do których Pozwana wskazywała konsekwentnie, że również są przerobione; 5. art. 227 KPC, art. 228 § l KPC, oraz 233 § 1 KPC poprzez nie rozpoznanie wszystkich zarzutów pozwanej stawianych przeciwko nakazowi zapłaty z weksla, a nadto dowolną i nieuprawnioną ocenę twierdzeń i oświadczeń pozwanej oraz dowodów w sprawie poprzez:
- a)przyjęcie, iż podpis na wekslu miał na celu zaciągnięcie zobowiązania wekslowego;
- b)pominięcie charakteru stosunków zobowiązaniowych łączących strony, podczas gdy ich wnikliwa analiza prowadzi do wniosku, iż I. D. i I. K. 30 grudnia 2002 r. nie zawarły umowy pożyczki pieniężnej w kwocie 425.000 zł, co więcej Pozwana nigdy nie zaciągała pożyczki na wykończenie zakupionej nieruchomości, przyjęcie, iż tytułem zabezpieczenia w/w pożyczki, I. D. podpisała weksel własny in blanco wraz z deklaracją wekslową, podczas gdy weksel został sfałszowany bądź spreparowany i powstał już po złożeniu podpisu przez Pozwaną na karcie in blanco;
- c)sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego przez przyjęcie, iż I. D. w 2003 roku zakończyła wszelkie kontakty z I. K., podczas, gdy ich wzajemne relacje uległy pogorszeniu dopiero w 2005 roku, pominięcie okoliczności, że w czasie rzekomego wystawienia weksla niemal wyłącznie posługiwano się blankietami weksli z opłatą skarbową; pominięcie, iż świadkowie I. K. i jej mąż P. K. oraz W. C. (matka I. K.) i S. W.
(1)(wierzyciel Pozwanej) są niewątpliwie zainteresowani w rozstrzygnięciu sprawy korzystnym dla powoda i nie kryli niechęci do pozwanej, a nadto że wiedza pozostałych świadków pochodzi od I. K.;
- d)pominięcie reakcji Pozwanej na wezwanie do zapłaty za weksel, gdzie od początku twierdziła, że weksel jest sfałszowany, oraz faktu złożenia doniesienia o popełnieniu przestępstwa;
- e)pominięcie celu ukrycia elementów istotnych stosunku cesji (warunków zapłaty w stosunkach pomiędzy nimi) pomiędzy I. K. a Powodem; pominiecie braku oryginałów deklaracji wekslowej i umowy pożyczki, mimo żądania; pominięcie w ocenie materiału dowodowego wskazanego nieistniejącego numeru konta, faktu podrobionej pieczątki na dokumencie wekslowym oraz braku legitymacji formalnej Powoda - które podważają ważność i wiarygodność dokumentu, bezzasadne i nieznajdujące oparcia w materiale dowodowym przyjęcie, iż indosatariusz- J. Z. nabywając weksel nie działał świadomie na szkodę pozwanej oraz, że nie nabył weksla w złej wierze i przy nabyciu nie dopuścił się rażącego niedbalstwa, podczas gdy, znając okoliczności zaciągniętego zobowiązania wekslowego, działał na szkodę I. D., a co za tym idzie, wiedział albo powinien wiedzieć, że w/w zobowiązanie wekslowe jest fikcyjne; 6. art. 328 § 2 KPC i art. 316 § l KPC poprzez brak wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, które to zarzuty prowadziły również do: II. rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwą ich subsumpcję i wykładnię, a mianowicie: 1. art.17 Prawa Wekslowego poprzez uznanie, iż przedmiotowy indos wyklucza podniesienie zarzutów o charakterze osobistym, w sytuacji gdy indos był powierniczy, a remitent obok indosu przeniósł prawa ze stosunku podstawowego, gdy nadto działał na szkodę dłużnika; 2. art.101 pkt 7 w zw. z art. 102 Prawa Wekslowego poprzez przyjęcie, że przedmiotowy weksel własny wypełnia wymogi formalne weksla, podczas gdy I. D. nie była jego Wystawcą i go nie podpisała; 3. art. 11Prawa Wekslowego i art. 55 1 KC poprzez uznanie indosu za ważny, mimo ze indos winien wskazywać osobę, a nie przedsiębiorstwo. Pozwana wniosła o dopuszczenie następujących dowodów: - informacji Gminnego Ośrodka (...) w S. z/s w P., ul. (...), (...)-(...) P., w jakim okresie i w jakim charakterze była tam zatrudniona I. K. (względnie C.); - informacji Urzędu Gminy w S. z/s w P., ul. (...) P., czy w okresie 2003 do 2004 Pozwana I. D. zwracała się do Urzędu Gminy z jakimikolwiek wnioskami w przedmiocie zgody na imprezy i koncesji na alkohol, względnie załączenie wszelkich akt spraw i postępowań prowadzonych z udziałem I. D. w roku 2003 i 2004; - informacji Urzędu Miasta G., z jakich powodów i w jakiej dacie wydano Pozwanej nowy dowód osobisty nr (...) w miejsce dowodu osobistego o nr (...); -pisma pełnomocnika Pozwanej z dnia 12.01.2009.r. wraz z dowodem nadania, -na zasadzie art.
§ 4KPC zażądanie od powoda względnie od I.
K. oryginałów deklaracji wekslowej i umowy pożyczki, celem ewentualnego przeprowadzenia dowodów z badania nadruku pisma komputerowego i pisma ręcznego na deklaracji wekslowej i umowie pożyczki, do przeprowadzenia przez Centralne Laboratorium Kryminalistyczne KGP w W. lub innego biegłego, na okoliczność, czy nadruk komputerowy sporządzono po złożeniu podpisu przez I. D., ewentualnie określenie kiedy złożono podpis I. D., kiedy wydrukowano deklarację wekslową i umowę pożyczki i kiedy wypełniono go pismem ręcznym, w tym indos, względnie określenie wieku środka kryjącego którym wydrukowano formularz weksla i złożono podpis I. D. oraz wypełniono pismem ręcznym; - ponownego przesłuchanie Stron na okoliczność zawarcia zobowiązania wekslowego; - zwrócenie się do Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego KGP w W. celem wskazania, czy wobec postępu wiedzy i techniki możliwe jest przeprowadzenie dowodu dla ustalenia kolejności sporządzenia nadruków i pisma ręcznego na dokumentach. Pozwana wniosła także, na zasadzie art. l77 § l pkt 4 KPC, o zawieszenie postępowania w sprawie z uwagi na toczące się postępowanie karne w sprawie przeciwko K. i Powodowi. Apelująca wniosła:
- o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez odrzucenie pozwu i zasądzenie od powoda kosztów procesu, względnie
- zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda kosztów procesu, lub:
- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja nie jest zasadna i podlega oddaleniu z mocy art. 385 k.p.c. Ustalenia faktyczne poczynione przez sąd I instancji są prawidłowe i Sąd Apelacyjny przyjmuje je za własne. Nie jest prawdą, że w sprawie nie zostały złożone oryginały dokumentów tj. deklaracji wekslowej i umowy pożyczki z 30.12.2002r. Dokumenty te zostały złożone przez powoda przed sądem I instancji i Sąd Apelacyjny zapoznał się z nimi ( k.472). W związku z powyższym bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 232 KPC i art. 227 KPC, art. 233§2 KPC oraz art.
§ 4KPC.
Dokumenty, o których mowa złożone zostały do akt 22.02.2010r. w wykonaniu zarządzenia Sądu Okręgowego (k.232 i 236, 237, 238). Postępowanie karne, które toczyło się w sprawie sfałszowania w/w dokumentów zostało prawomocnie umorzone. Prokurator uznał, iż nie sposób jest ustalić kolejności, w jakiej nastąpiło złożenie podpisu na wekslu i jego wypełnienie. Wobec powyższego apelująca cofnęła wniosek o zawieszenie postępowania apelacyjnego oraz zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 177 par. 1 pkt 4 k.p.c. Sąd Apelacyjny oddalił wnioski dowodowe zgłoszone w postępowaniu apelacyjnym gdyż przyjął, że zgłoszone dowody nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia. Jeśli chodzi o wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego KGP w W. lub innego biegłego, na okoliczność, czy nadruk komputerowy sporządzono po złożeniu podpisu przez I. D., ewentualnie określenie, kiedy złożono podpis I. D., kiedy wydrukowano deklarację wekslową i umowę pożyczki i kiedy wypełniono je pismem ręcznym, w tym indos, względnie określenie wieku środka kryjącego, którym wydrukowano formularz weksla i złożono podpis I. D., Sąd Apelacyjny przyjął, że w obecnym stanie wiedzy nie ma możliwości ustalenia kolejności dokonania wydruku i złożenia podpisu i że aktualna pozostaje opinia wydana w postepowaniu przed sądem I instancji przez biegłych z Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego Komendy Głównej Policji i (...) Towarzystwa (...), którzy stwierdzili, że nie ma możliwości ustalenia okresu powstania oraz kolejności wydruku i złożenia podpisu. Zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 227 KPC oraz art. 232 KPC oraz art. 233§l KPC nie jest zasadny albowiem sąd ten zwrócił się do właściwych instytucji, zlecając im sporządzenie opinii na okoliczność ustalenia kolejności sporządzenia nadruków i pisma ręcznego. Sąd Okręgowy rozpoznał wszystkie zarzuty pozwanej przeciwko nakazowi zapłaty z weksla, dokonał w tym zakresie prawidłowych ustaleń faktycznych i prawidłowo wyłożył oraz zastosował prawo. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko sądu I instancji, iż pozwana złożyła podpis na wekslu w celu zaciągnięcia zobowiązania wekslowego i że weksel ten stanowił zabezpieczenie pożyczki pieniężnej w kwocie 425.000 zł udzielonej pozwanej przez I. K. 30 grudnia 2002 r. Pozwana nie udowodniła, że zostawiła I. K. kartki papieru zaopatrzone jedynie w jej podpis (i to co najmniej w ilości 3 sztuk), nie wskazała nawet, jakie pisma miałyby ewentualnie być sporządzone na owych kartkach przez I. K. w związku z ubieganiem się przez pozwaną o zgodę na poprowadzenie imprez, (...) i (...) organizowanych przez Gminny Ośrodek (...) w S. z/s w P., na przełomie od 1 maja 2003 do końca sierpnia 2003r. Z jej zeznań wynika, że owe kartki miały służyć załatwieniu „drobnych spraw” ( k117), bo wniosek o koncesję na alkohol złożyła osobiście ( k.118). Pozwana zeznała, że tak naprawdę nie wie, do czego I. K. mogła te kartki wykorzystać ( k.118), co budzi uzasadnione wątpliwości odnośnie wiarygodności jej twierdzenia że zostawiła I. K. kilka takich kartek opatrzonych swoim podpisem. Okoliczność, iż strony nie posłużyły się blankietem weksla, nie podważa wiarygodności twierdzeń I. K.. Pozwana prowadziła działalność gospodarczą a zatem instytucja weksla własnego zapewne była jej znana. Istotne jest, że taka forma zabezpieczenia spłaty pożyczki była dla niej bardzo korzystna, gdyż nie prowadziła do obciążenia nabytej przez nią nieruchomości hipoteką i umożliwiała ewentualne zaciągnięcie kredytu na remont budynku znajdującego się na nieruchomości. Sąd I instancji prawidłowo ocenił zeznania świadków. Ocena ta zgodna jest z zasadami wiedzy, logiki oraz doświadczenia życiowego. Reakcja pozwanej na wezwanie do zapłaty weksla przejawiająca się złożeniem doniesienia o popełnieniu przestępstwa nie podważa prawidłowości tej oceny, zwłaszcza że postępowanie przygotowawcze zakończyło się w fazie in rem i nie doszło do przedstawienia zarzutów ani I. K. ani J. Z.. W dniu 22.07.2003r. pozwana udzieliła pełnomocnictwa notarialnego T. P. do sprzedaży nieruchomości oznaczonych jako działki (...) położone w W. O. ( k.109-111). I. K. pozwana udzieliła pełnomocnictwa do zawarcia umowy pośrednictwa sprzedaży w/w nieruchomości ( k.112-113). Zeznania I. K. i T. P., iż zamiarem pozwanej było sprzedanie w/w nieruchomości w celu zaspokojenia należności I. K. z tytułu pożyczki są przekonujące, podobnie jak twierdzenia, że pozwana z ceny uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości uiściła należności na rzecz Urzędu Skarbowego w kwocie około 500.000 zł. i na spłatę pożyczki już pieniędzy nie wystarczyło ( k.251). Fakt udzielenia przez pozwaną w/w pełnomocnictw stanowi pośredni dowód na udzielenie przez I. K. pożyczki na rzecz pozwanej. W przeciwnym razie, dlaczego pozwana miałaby umocowywać T. P. i I. K. do sprzedaży należącej do niej nieruchomości. Zeznania S. W.
(1)także pośrednio potwierdzają fakt udzielenia pożyczki przez I. K.. Sąd Apelacyjny nie znajduje podstaw aby odmówić wiarygodności w/w świadkowi, podobnie jak zeznaniom świadka E. B. (k.330). Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia mają zeznania T. P.. Świadek zeznał, że obie panie poprosiły go o pomoc w sprzedaży nieruchomości należącej do Pani D. i że Pani D. była winna Pani K. pieniądze, ¾ ceny ze sprzedaży nieruchomości miał on przekazać dla Pani K. ( k.319-320). Apelacja nie zawiera argumentów, które mogłyby wzbudzić wątpliwość sądu odnośnie prawidłowości oceny przez sąd I instancji w/w materiału dowodowego i prawidłowości poczynionych w oparciu o ten materiał ustaleń faktycznych. Wbrew zarzutom apelacji świadkowie P. i B. czerpią swoją wiedzę nie tylko od I. K. ale również od pozwanej, z którą mieli bezpośrednie kontakty i brak jest podstaw do przyjęcia, że wynik niniejszego procesu może oddziaływać w jakikolwiek sposób na sytuację w/w świadków a zatem, że są oni zainteresowani wynikiem sporu. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie ma także podstaw do przyjęcia, że odbita na dokumentach pieczątka pozwanej została podrobiona lub w inny sposób sfałszowana. Wywody sądu I instancji w tym zakresie zasługują na aprobatę. W związku z powyższym chybione są zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego, w tym art. art.101 pkt 7 w zw. z art. 102 Prawa Wekslowego oraz art. 17 Prawa Wekslowego. Sąd Okręgowy wbrew wywodom apelacji przyjął, że zarzut sfałszowania weksla nie jest zarzutem osobistym i zarzut ten rozpoznał prawidłowo przyjmując, że pozwana zaciągnęła zobowiązanie wekslowe. Ponieważ dochodzone roszczenie jest roszczeniem z weksla, cesja wierzytelności wynikającej z umowy pożyczki ma znaczenie drugorzędne, istotny jest indos i wydanie weksla. Do przeniesienia praw z weksla wystarcza napisanie na wekslu indosu i wręczenie weksla osobie, na którą prawa z niego się przenosi. Wynika to z art. 16 ust. 1, który stanowi, iż będzie uważany za prawnego posiadacza, kto ma weksel i wykaże prawo swoje nieprzerwanym szeregiem indosów. Jest to pogląd powszechny w orzecznictwie i doktrynie (np. orzeczenie SN z dnia 5 grudnia 1928 r., Rw. III 2561/28, OSP 1930, poz. 73; A. Glasner i A. Thaler, Prawo..., s. 86; T. Komosa, W. Opalski, Prawo..., s. 48; M.H. Koziński, Weksle..., s. 368; I. Rosenblüth, Prawo..., s. 212). Chybiony jest zarzut naruszenia art. 11Prawa Wekslowego i art. 55 1 KC. Nie ma podstaw do przyjęcia, że indos jest nieważny. Rację ma Sąd I instancji, że indos wskazuje osobę fizyczną, a nie przedsiębiorstwo. Rację ma także sąd I instancji, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż powód nabywając prawa z weksla działał świadomie na szkodę pozwanej, że nabył weksel w złej wierze lub że dopuścił się rażącego niedbalstwa. Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny orzekł jak na wstępie. O kosztach procesu za II instancję, Sąd Apelacyjny orzekł zgodnie z wynikiem sporu w oparciu o art. 98 par. 1 i 3 k.p.c.