Sygn. akt I C 1730/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 maja 2023 roku Sąd Rejonowy w Częstochowie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSR Marcin Szymański Proto

§ 1

k.c.), mianowicie czy kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (o ile nie były przedmiotem indywidualnych uzgodnień). Jak stwierdził (...) w wyroku z 3 marca 2020 roku (sygn. akt C-125/18; powoływanym zresztą przez pozwanych) w celu spełnienia wymogu przejrzystości warunku umownego ustalającego zmienną stopę procentową w ramach umowy o kredyt hipoteczny warunek ten powinien nie tylko być zrozumiały pod względem formalnym i gramatycznym, ale również umożliwiać, by właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument był w stanie zrozumieć konkretne działanie metody obliczania tej stopy procentowej i oszacować tym samym w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria potencjalnie istotne konsekwencje gospodarcze takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych. Na elementy szczególnie istotne dla oceny, jakiej powinien dokonać sąd krajowy w tym względzie, składają się z jednej strony okoliczność, czy ze względu na publikację sposobu obliczania wspomnianej stopy procentowej główne elementy dotyczące obliczania tej stopy są łatwo dostępne dla każdej osoby zamierzającej zawrzeć umowę o kredyt hipoteczny, oraz z drugiej strony dostarczenie informacji na temat zmian w przeszłości wskaźnika, na podstawie którego obliczana jest ta stopa procentowa. Podobnie wywodzi się w orzecznictwie sądów powszechnych (na tle umów denominowanych i indeksowanych do walut obcych). Przykładowo Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 7 września 2022 roku (sygn. akt V ACa 102/22) wskazał, że dla wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych w zakresie obarczenia konsumenta ryzykiem kursowym nie jest wystarczające wskazanie w umowie, że ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz odebranie od strony powodowej oświadczenia o standardowej treści, że została poinformowana o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz przyjęła do wiadomości i akceptuje to ryzyko. Wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat, na nabycie nieruchomości stanowiącej z reguły dorobek życia przeciętnego konsumenta, mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. Powyższe uwagi – w kontekście sporu stron, rodzaju zawartej umowy (kredyt konsumencki, a nie hipoteczny) i daty zawartego kontraktu – można sprowadzić do następujących tez:

§ 1k.c., stanowiącego przejaw implementacji wspomnianej dyrektywy,

§ 1k.c.).

Pozwani zostali dostatecznie dla potrzeb umowy o kredyt konsumencki poinformowani o ryzyku zmiennej stopy procentowej. Wobec tego jedynie na marginesie należało podnieść, że ewentualne stwierdzenie implementacji do umowy nieprzejrzystego warunku umownego ustalającego zmienną stopę procentową, jak ujmowali to pozwani, nie prowadziłoby do upadku umowy. Co do zasady stwierdzenie abuzywności konkretnych postanowień umownych rodzi taki skutek, że postanowienia te nie wiążą konsumenta ab initio i ex lege, zgodnie zaś z art.

1 § 2 in fine k.c. strony są związane umową w pozostałym zakresie. Podobnie określa to art. 58 § 3 k.c., gdyż zgodnie z nim jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana. Bez postanowień umowy odnoszących się ściśle do WIBORu wciąż możliwe jest wykonanie umowy, albowiem znana jest wysokość udzielonego kapitału, marża i terminy rat. Racja przy tym, że wówczas kredyt w praktyce stałby się kredytem na stałe oprocentowanie – skoro marża zazwyczaj (jak i w tej sprawie) określana jest w niezmiennej wysokości. Umowa przekształciłaby się wówczas w odmienny, wyodrębniony podtyp (por. art. 5 pkt 10 u.k.k.). Usunięcie WIBORu nie prowadziłoby jednak do tak drastycznych zmian, by powodowałoby to zmianę charakteru umowy. Kwestia ta bowiem inaczej się prezentuje niż w przypadku eliminacji postanowień dotyczących kursów w umowach o kredyt indeksowany do waluty obcej. (...) przyjmuje w tamtych przypadkach, że warunek ryzyka kursowego jest traktowany jako określający główny przedmiot umowy kredytu; bez niego utrzymanie obowiązywania umowy nie jest możliwe, skoro powoduje to zmianę charakteru umowy (por. wyrok (...) z 3.10.2019r., sygn. akt C-260/18). Różnica ta wynika z faktu, że w typowej umowie kredytu indeksowanego występują dwa równoległe zagrożenia: zmiennej stopy procentowej (wynikającej ze stosowania wskaźnika referencyjnego (...)/LIBOR, a dziś (...)) oraz różnic kursowych i to drugie ryzyko akcentują strony, skoro decydują się na zawarcie takiej umowy spośród innych produktów finansowych. Tymczasem w tradycyjnej umowie kredytu – zarówno z oprocentowaniem zmiennym jak i stałym – występuje to samo ryzyko zmiennej stopy procentowej, tyle że inaczej akcentowane. Wbrew bowiem pozorom na umowie kredytu ze stałym oprocentowaniem też można stracić. Z jednej strony daje ona pewność konsumentowi, że rata kredytu będzie stała, a zatem nie wzrośnie. Z drugiej strony jednak klient decydujący się na oprocentowanie zmienne może liczyć, że po pewnym czasie wskaźnik referencyjny przywołany w umowie spadnie, co spowoduje także zmniejszenie raty; będzie to wówczas korzyść dla konsumenta, której nie odniesie pożyczkobiorca zawierający umowę kredytu ze stałym oprocentowaniem. Inna jeszcze rzecz, że bank szacuje po swojej stronie ryzyko zmian wskaźnika referencyjnego i będzie skłonny zaproponować umowę kredytu ze stałym oprocentowaniem na poziomie wyższym w dniu zawarcia umowy, niż przy umowie z oprocentowaniem zmiennym – jeśli będzie przewidywał, że w dającym się przewidzieć horyzoncie czasowym istnieje niebezpieczeństwo podnoszenia wskaźnika referencyjnego. Słowem w obu podtypach umowy kredytu konsumenckiego występuje tego samego rodzaju ryzyko zmiennej stopy procentowej (przejawia się ono jedynie w inny sposób), a zatem ewentualna eliminacja WIBORu i praktyczna zamiana oprocentowania ze zmiennego w stały niczego w tej kwestii nie zmienia (poza faktem, że oprocentowanie, a tym samym rata stają się niższe). Poza tym, co nie może umknąć, dlatego trzeba to jeszcze raz powtórzyć, strony zawarły umowę pożyczki w rozumieniu art. 720 § 1 k.c., do czego nawiązywał tytuł kontraktu. Ustawodawca jako zasadę przyjął nieodpłatność umowy pożyczki, skoro do wyraźnie wyartykułowanych obowiązków pożyczkobiorcy należy jedynie „zwrot tej samej ilości pieniędzy”. Zupełnie inaczej jest w umowie kredytu w rozumieniu art. 69 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe (t.j. Dz.U. 2022, poz. 2324; dalej: u.p.b.). W myśl przywołanego przepisu przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Oznacza to, że kredyt zawsze musi być odpłatny, co wiąże się z pobieraniem odsetek, a to zaś – z ustaleniem wysokości oprocentowania kredytu (art. 69 ust. 2 pkt 5 u.p.b.). Skoro zatem w umowie pożyczki obowiązek zapłaty za korzystanie z kapitału przez pożyczkobiorcę nie stanowi essentialia negotii, to wówczas należy przyjąć, że zmiana treści umowy w zakresie oprocentowania wskutek ewentualnego zastosowania przepisu art.

§ 1i 2 k.c.

i eliminacji WIBORu nie wpłynęłaby na dalsze trwanie umowy. Konsument byłby zatem dalej obowiązany zwrócić kapitał i odsetki, tyle że mniejsze. Zatem również z tego powodu brak było podstaw do uznania umowy za nieważną, a postulat oddalenia powództwa w całości wysunięty przez pozwanych nie mógł znaleźć aprobaty Sądu. Przechodząc do pozostałych zarzutów należało stwierdzić, że powódka wykazała skuteczne wypowiedzenie umowy. Poprzedziła je obligatoryjnymi wezwaniami do zapłaty (art. 75c ust. 6 w zw. z art. 75c ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe, t.j. Dz.U. 2022, poz. 2324). Bank konsekwentnie korespondencję kierował na adres podany przez pozwanych w umowie – tak jak powinien, skoro pożyczkobiorcy nie informowali, by zmieniali miejsce zamieszkania (§ 12 umowy); mieszkali oni zresztą cały czas pod tym samym adresem. Pozwani mieli możliwość zapoznania się z treścią pism wystosowanych przez powódkę, czy ściślej rzecz biorąc z oświadczeniami wiedzy i woli pożyczkodawcy (art. 61 § 1 k.c.). Na dowód powyższego bank wprawdzie przedstawił jedynie dowody nadania listów, nie zaś bezpośredniego ich doręczenia adresatom. Nie było to jednak konieczne. Potwierdzenie nadania przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego wydane przez placówkę pocztową operatora wyznaczonego ma moc dokumentu urzędowego (art. 17 ustawy z 23.11.2012r. Prawo pocztowe, t.j. Dz.U. 2020, poz. 1041). Operator pocztowy przyjmując przesyłkę rejestrowaną i pobierając z góry opłatę zobowiązuje się do jej doręczenia. Brak potwierdzenia odbioru przesyłki rejestrowanej nie oznacza, że przesyłka ta nie została doręczona. Przesyłka rejestrowana, nieodebrana w terminie odbioru, zwracana jest nadawcy. Jeżeli nadawca przesyłki rejestrowanej uiścił opłatę, otrzymał potwierdzenie nadania, a operator nie zwrócił mu tej przesyłki, można domniemywać, że została doręczona adresatowi. Dowód nadania przesyłki rejestrowanej stanowi domniemanie doręczenia jej adresatowi, który może je obalić, wykazując, że nie miał możliwości zapoznania się z jej treścią (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 26 lipca 2018 r., sygn. akt I ACa 259/18). Należy podkreślić, że pozwani nie twierdzili, że mieli problem z odbieraniem poczty ze strony doręczyciela. J. K.