I C 2224/20

Sygn. akt I C 2224/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 marca 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: sędzia Tadeusz Bulanda po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2023 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa W. P. przeciwko A. K. o zapłatę Oddala powództwo; Zasądza od W. P. na rzecz A. K. kwotę 10817 zł (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt I C 2224/20 UZASADNIENIE Pozwem z 25 października 2019 r. (data stempla pocztowego) W. P. wniosła o orzeczenie nakazem zapłaty, że A. K. ma zapłacić na jej rzecz 380.000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 11 marca 2017 r. do dnia zapłaty, a nadto o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu wyjaśniono, że w dniu 17 listopada 2006 r. w kancelarii notarialnej pozwanego zostało złożone oświadczenie o ustanowieniu na nieruchomości gruntowej położonej w S. hipoteki zwykłej w kwocie 230.000 zł oraz hipoteki kaucyjnej do kwoty 150.000 zł tytułem zabezpieczenia spłaty pożyczki oraz zapłaty odsetek za zwłokę w spłacie którejkolwiek z rat pożyczki. W ocenie powódki, z uwagi na nieprawidłowe wypełnienie przez notariusza wniosku o wpis ww. hipotek, nie doszło do ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego, co skutkowało niemożliwością zaspokojenia długu. W związku z powyższym pozwany jest odpowiedzialny za szkodę z tego tytułu w majątku powódki ( pozew – k. 3-8). Nakazem zapłaty z 3 sierpnia 2020 r. wydanym w postępowaniu upominawczym w sprawie o sygn. akt I Nc 301/19, tut. Sąd orzekł zgodnie z żądaniem pozwu ( nakaz zapłaty – k. 233). W sprzeciwie od ww. nakazu zapłaty A. K. zaskarżył nakaz w całości oraz wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W ocenie pozwanego powódka nie udowodniła roszczenia tak co do zasady, jak i wysokości. Ponadto pozwany podniósł zarzut przedawnienia. Zdaniem pozwanego brak stosownych wpisów w księdze wieczystej wynika z nieuzupełnienia braków formalnych wniosku – w postaci adresu powódki – przez wnioskodawczynię, tj. wówczas współwłaścicielkę nieruchomości A. T.. To ona bowiem została zobowiązana przez sąd wieczystoksięgowy do uzupełnienia braków. Notariusz nie jest bowiem uczestnikiem postępowania wieczystoksięgowego, więc nie tylko nie jest informowany o ewentualnych brakach, ale również nie ma uprawnień do składania żadnych pism i wniosków (poza odpisem aktu notarialnego i uiszczeniem stosownej opłaty). Tym samym nie ma podstaw do przyjęcia odpowiedzialności notariusza co do zasady. Powódka nie wykazała też, że wskutek braku wpisów hipotek do księgi wieczystej w jej majątku wystąpiła szkoda w wysokości 380.000 zł. Pożyczka, którą zabezpieczono spornymi hipotekami opiewała bowiem na kwotę 230.000 zł. Najpewniej, kwota 380.000 jest sumą dwóch hipotek, jednak nawet ta kwestia nie została w pozwie wyjaśniona. Tym samym powództwo jako niezasadne i nieudowodnione podlega oddaleniu ( sprzeciw od nakazu zapłaty – k. 240-244). Strony w dalszym toku sprawy podtrzymały swoje stanowiska ( pismo procesowe powódki z 27 lipca 2022 r. – k. 337-341, końcowe stanowisko w sprawie pozwanego – k. 343-349). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 15 listopada 2006 r. została zawarta umowa pożyczki pomiędzy W. C. (aktualnie P.) a spółką (...) sp. z o.o. z siedzibą w W., na mocy której W. P. udzieliła spółce pożyczki w wysokości 230.000 zł, oprocentowanej według stałej stopy procentowej wynoszącej 20% w stosunku rocznym, przy czym odsetki miały być naliczane od dnia 1 grudnia 2006 r. Ostateczny termin spłaty pożyczki został ustalony na dzień 1 grudnia 2016 r. Pożyczka miała być spłacana w 108 równych ratach, płatnych miesięcznie do dziesiątego dnia każdego miesiąca, począwszy od dnia 1 grudnia 2007 r. Nieruchomość, na której miały być ustanowione hipoteki stanowiła własność A. T. oraz K. T. po ½ udziału w nieruchomości. W dniu 17 listopada 2006 r. w Kancelarii Notarialnej A. K. zastępca notariusza – asesor notarialny P. W. sporządził akt notarialny (Repertorium (...)), mocą którego A. T., działając w imieniu własnym oraz w imieniu brata K. T., złożyła oświadczenie o ustanowieniu na nieruchomości gruntowej położonej w S. przy ul. na S., stanowiącej działkę o nr ewid. (...), o obszarze (...) , hipoteki zwykłej w kwocie 230.000 zł oraz hipoteki kaucyjnej do kwoty 150.000 zł, tytułem zabezpieczenia spłaty pożyczki oraz zapłaty odsetek za zwłokę w spłacie którejkolwiek z rat pożyczki. W ww. akcie A. T., działając w imieniu własnym oraz w imieniu brata K. T., złożyła również oświadczenie o poddaniu się egzekucji z aktu notarialnego na podstawie art. 777 § 1 pkt 6 k.p.c. co do kwoty 230.000 zł i 150.000 zł, z ograniczeniem do nieruchomości opisanej powyżej. Akt notarialny zawierał wniosek stron o wpis w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości w S. o numerze księgi wieczystej (...) (aktualny numer (...)) ww. hipotek. Asesor notarialny P. W. poinformował strony aktu o ich roli w postępowaniu przed sądem wieczystoksięgowym ( akt notarialny rep. (...) nr (...) z 17 listopada 2006 r. – k. 10-17, odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 18, zeznania świadka K. J. – k. 341v-342, zeznania świadka P. W. – k. 342-343, zeznania powódki – k. 343-345, zeznania pozwanego – k. 345-347). W dniu 20 listopada 2006 r. wypis Aktu Notarialnego wraz z pobranymi opłatami sądowymi został przesłany przez notariusza do Sądu Rejonowego w Starachowicach, IV Wydziału Ksiąg Wieczystych i został zarejestrowany przez Sąd w dniu 24 listopada 2006 r. W dniu 22 stycznia 2007 r. Sąd Rejonowy w Starachowicach, IV Wydział Ksiąg Wieczystych doręczył A. T., jako wnioskodawczyni postępowania wieczystoksięgowego, wezwanie zobowiązujące do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez wskazanie adresu zamieszkania uczestniczki postępowania wieczystoksięgowego, tj. W. C., a wobec nieuzupełnienia tego braku formalnego, wniosek został zwrócony A. T.. W dziale IV księgi wieczystej numer (...) nie zamieszczono wpisu o ustanowieniu hipoteki zwykłej i kaucyjnej na rzecz W. C. (obecnie P.). Po sporządzeniu aktu notarialnego z 17 listopada 2006 r. w księdze wieczystej nr (...) wykreślono istniejące hipoteki i dokonano nowych wpisów: na podstawie wniosku z 16 stycznia 2009 r. wpisano hipotekę na rzecz banku na łączną kwotę 975.000 zł; na podstawie umowy darowizny wpisano jako jedynego właściciela A. T.; wpisano ostrzeżenie o toczącej się egzekucji z udziału ½ na kwotę 41.000 CHF; wpisano wzmiankę o zakazie zbywania i obciążania udziału wynoszącego ½ części własności nieruchomości celem umożliwienia zaspokojenia wierzytelności wynikających z wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie ( treść księgi wieczystej nr (...) – k. 38-56, zarządzenie z 19 lutego 2007 r. o zwrocie wniosku – k. 57 i 248). W 2010 r. K. J. rozmawiał z W. P., którą znał od 2004-2005 r., na temat jego wierzytelności względem (...) sp. z o.o. ( zeznania świadka K. J. – k. 341v-342, zeznania powódki – k. 343-345). W. P. była wspólnikiem w spółce (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. w okresie od 25 maja 2007 r. do 22 września 2010 r. Początkowo władała (...) udziałami w tej spółce o łącznej wartości (...) zł, a od dnia 21 grudnia 2007 r. (...) udziałami o łącznej wartości (...) zł. Nowe udziały o wartości (...) zł zostały przez W. P. objęte w wyniku podwyższenia kapitału zakładowego spółki z kwoty (...) zł do kwoty (...) zł. Podwyższenie kapitału zakładowego zostało wpisane do KRS w dniu 21 grudnia 2007 r. W okresie od 21 grudnia 2007 r. do 22 września 2010 r. wspólnikiem spółki był również R. P. – mąż W. P.. Obecnie wspólnikami spółki są K. T. i A. P.. K. T. na podstawie umowy z 20 listopada 2013 r. darował na rzecz A. T. przysługujący mu udział ½ części w nieruchomości położonej w S. przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Starachowicach prowadzi księgę wieczystą nr (...) ( treść księgi wieczystej nr (...) – k. 38-56, informacja z rejestru przedsiębiorców – k. 250-255, umowa zbycia udziałów – k. 337-338, lista wspólników z 9 listopada 2007 r. – k. 340, zeznania powódki – k. 343-345). Pismem z 10 sierpnia 2014 r. W. P. wezwała (...) sp. z o.o. do zwrotu otrzymanej pożyczki wraz z odsetkami. Pismem z 12 sierpnia 2014 r. W. P. wezwała A. K. do udzielenia informacji o przyczynach, nie ujawnienia jej praw w księdze wieczystej nr (...). W odpowiedzi z 21 sierpnia 2014 r. W. P. została poinformowana, że wypis aktu notarialnego z 17 listopada 2006 r. został wraz z należnie pobranymi opłatami sądowymi przesłany do Sądu Rejonowego w Starachowicach, IV Wydziału Ksiąg Wieczystych, gdzie w dniu 24 listopada 2006 r. został zarejestrowany. Pismem z 8 września 2014 r. W. P. wezwała A. K. do zapłaty kwoty 380.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia otrzymania przedmiotowego pisma do dnia zapłaty. W odpowiedzi z 19 września 2014 r. A. K. nie uznał zasadności tego żądania ( pismo z 12 sierpnia 2014 r. – k. 67-68, odpowiedź z 21 sierpnia 2014 r. z załącznikami – k. 69-72, przedsądowe wezwanie do zapłaty – k. 73-74, odpowiedź z 19 września 2014 r. – k. 75-76, wezwanie do zapłaty z 10 sierpnia 2014 r. z potwierdzeniem nadania – k. 290-291, zeznania pozwanego – k. 345-346). W dniu 14 października 2014 r. W. P. złożyła wniosek o wpis hipoteki umownej zwykłej i hipoteki umownej kaucyjnej w dziale IV księgi wieczystej nr (...). Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Starachowicach postanowieniem z 24 listopada 2014 r. wniosek ten oddalił. W uzasadnieniu wskazano, że z uwagi na fakt, że umowa o ustanowienie hipoteki zwykłej i kaucyjnej zabezpieczającej roszczenia związane z wierzytelnością hipoteczną, lecz nie objęte z mocy ustawy hipoteką zwykłą, została zawarta przed dniem 20 lutego 2011 r. [data nowelizacji ustawy o księgach wieczystych i hipotece znosząca hipoteki przymiotnikowe], tj. 17 listopada 2006 r., a wniosek o wpis obu hipotek wpłynął po tym dniu, tj. 14 października 2014 r., nie jest dopuszczalne wpisanie hipoteki umownej zwykłej i hipoteki umownej kaucyjnej. Nie jest także dopuszczalne w takiej sytuacji wpisanie w przedmiotowej księdze wieczystej wpisanie dwóch hipotek ustanowionych w akcie notarialnym z 17 listopada 2006 r. jako nowych hipotek bezprzymiotnikowych. Na skutek skargi na ww. orzeczenie referendarza sądowego, Sąd Rejonowy w Starachowicach postanowieniem z 9 stycznia 2015 r. oddalił wniosek. W uzasadnieniu wskazano, że wniosek podlegał oddaleniu z uwagi na zachodzącą przeszkodę do dokonania wpisu, tzn. rozbieżności zachodzące pomiędzy treścią wniosku wieczystoksięgowego, a treścią dokumentu stanowiącego podstawę wpisu. Jak wyjaśnił ww. sąd, po nowelizacji ustawy i księgach wieczystych i hipotece nie ma podstaw do przyjęcia dopuszczalności konwersji oświadczenia o ustanowieniu hipoteki umownej zwykłej i hipoteki umownej kaucyjnej zabezpieczającej roszczenia związane z wierzytelnością hipoteczną, lecz nie objęte z mocy ustawy hipoteką umowną zwykłą złożonego przed 20 lutego 2011 r. na oświadczenie woli o ustanowieniu hipoteki umownej „bezprzymiotnikowej” według znowelizowanej konstrukcji. Sąd podkreślił ponadto, że W. P. miała prawie pięć lat na złożenie skutecznego wniosku o wpisanie ustanowionych w akcie notarialnym z 17 listopada 2006 r. hipotek ( postanowienie z 24 listopada 2014 r. – k. 58-60, postanowienie z 9 stycznia 2015 r. – k. 61-66) W dniu 13 lutego 2015 r. W. P. wniosła o nadanie klauzuli wykonalności każdemu z dwóch aktów notarialnych, obejmujących oświadczenie A. T., działającej w imieniu własnym oraz w imieniu i na rzecz brata K. T., o poddaniu się egzekucji, sporządzonych w dniu 17 listopada 2006 r. przed asesorem notarialnym P. W., zastępcą A. K., prowadzącego Kancelarię Notarialną w W., rep.(...)na rzecz wierzyciela W. P. przeciwko dłużnikom A. T. i K. T. co do obowiązku zwrotu pożyczki z 15 listopada 2006 r., co do kwoty 230.000 zł, z ograniczeniem do nieruchomości opisanej w § 1 aktu notarialnego oraz obowiązku zapłaty odsetek za zwłokę ze spłatą którejkolwiek z rat pożyczki z 15 listopada 2006 r., do maksymalnej kwoty 150.000 zł z ograniczenie do nieruchomości opisanej w § 1 aktu notarialnego. Postanowieniem z 25 marca 2015 r. Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie w sprawie o sygn. akt I Co 494/15 nadał klauzulę wykonalności zgodnie z wnioskiem. Na podstawie ww. tytułu wykonawczego W. P. wszczęła przeciwko A. T. postępowanie egzekucyjne, które Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w Starachowicach G. N. umorzył na podstawie art. 824 § 1 pkt 5 k.p.c., ustalił koszty tego postępowania i wezwał W. P. do zapłaty 50.109,40 zł ( wniosek o nadanie klauzuli wykonalności – k. 19-21, postanowienie SR dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie z 25 marca 2015 r. – k. 22-23, postanowienie komornika sądowego z 28 czerwca 2019 r. – k. 113). W dniu 14 grudnia 2015 r. w Monitorze Sądowym i Gospodarczym pod pozycją (...) zostało opublikowane ogłoszenie o wszczęciu postępowania o rozwiązanie (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego, w którym wezwano osoby, których uzasadniony interes mógłby sprzeciwiać się rozwiązaniu podmiotu bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego i jego wykreśleniu z rejestru, do zgłoszenia okoliczności przemawiających przeciwko rozwiązaniu w terminie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. Spółka nie została zlikwidowana i nadal prowadzi działalność. Wnioskiem z 13 października 2016 r. W. P. zawezwała A. K. przed Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie do próby ugodowej (sygn. akt VI Co 2200/16). Strony nie zawarły ugody ( wniosek o zawezwanie do próby ugodowej – k. 77-79, zawiadomienie o terminie posiedzenia – k. 80, centralna informacja KRS spółki (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. – k. 250-255, Monitor Sądowy i Gospodarczy – k. 257-258, protokół z posiedzenia jawnego w sprawie VI Co 2200/16 – k. 305). Wyrokiem z 8 listopada 2017 r. Sąd Okręgowy w Kielcach w sprawie z powództwa A. T. przeciwko W. P. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w pkt I. pozbawił wykonalności w całości w stosunku do A. T. tytuł wykonawczy w postaci aktu notarialnego z 17 listopada 2006 r. Sąd orzekający w ww. sprawie w uzasadnieniu wyroku wskazał, że Sąd Rejonowy dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie opatrzył akt notarialny klauzulą wykonalności w sytuacji, gdy nie było ku temu podstaw. Wobec nieistnienia prawnie skutecznych hipoteki zwykłej oraz hipoteki kaucyjnej, które obciążałyby przedmiotową nieruchomość, nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 777 § 1 pkt 6 k.p.c., uprawniające do nadania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. Obciążenie hipoteczne, ujawnione w księdze wieczystej, musi istnieć na nieruchomości jako warunek wydania tytułu wykonawczego, na podstawie powołanego przepisu k.p.c. Poddanie się egzekucji w akcie notarialnym ma tylko ten skutek, że wierzyciel może dochodzić należności od dłużnika rzeczowego w oparciu o akt notarialny jako tytuł egzekucyjny bez potrzeby prowadzenia postępowania sądowego. Po rozpoznaniu apelacji W. P., Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt I ACa 365/18, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że nie obciążył W. P. kosztami sądowymi, w pozostałej części oddalając apelację ( wyrok SO w Kielcach z 8 listopada 2017 r. wraz z uzasadnieniem – k. 81-94, wyrok SA w Krakowie z 9 kwietnia 2019 r. wraz z uzasadnieniem – k. 95-112). Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie ww. dokumentów, które nie były przez strony kwestionowane i nie budziły wątpliwości co do ich autentyczności. Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły również zeznania świadka K. J. (k. 341v-342) i P. W. (k. 342-343) oraz zeznania powódki (k. 343-345) i pozwanego (k. 345-347), w zakresie, w jakim pokrywały się z dowodami zebranymi w sprawie. Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. postanowił pominąć dowód z opinii biegłego, o którego przeprowadzenie wnioskował powódka, z uwag na nieprzydatność ww. dowodu dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 49 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (w brzmieniu obowiązującym już w dacie zawarcia aktu notarialnego z dnia 17 listopada 2006 r.) notariusz ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu czynności notarialnych na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym, z uwzględnieniem szczególnej staranności, do jakiej jest obowiązany przy wykonywaniu tych czynności. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy – Prawo o notariacie w wypadkach określonych w ustawie czynności notarialnych może dokonywać również asesor notarialny zatrudniony w kancelarii notarialnej, co oznacza, że na podstawie art. 430 k.c. notariusz zatrudniający asesora notarialnego ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą za działania lub zaniechania podległego mu asesora. Odpowiedzialność deliktowa zachodzi w razie kumulatywnego zaistnienia trzech przesłanek: