§ kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne), przy czym nie dotyczy to postanowień określających świadczenia główne stron, w tym ceny i wynagrodzenia, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Wskazany przepis ma zastosowane do umów obligacyjnych zawieranych pomiędzy przedsiębiorcami a konsumentami z użyciem wzorca umowy lub też do umów zawieranych bez użycia takiego wzorca (wyrok SN z dnia 7 grudnia 2006 roku III CSK 266/06 lex 238949). Niewątpliwym jest, że wskazany przepis może mieć zastosowanie w niniejszej sprawie, albowiem umowa pożyczki została zawarta pomiędzy przedsiębiorcą, czyli E. M. Sp. z o.o. a konsumentem, czyli pozwaną. Klauzula generalna wskazana w cytowanym przepisie zawiera dwa kryteria oceny umowy, a mianowicie dobre obyczaje oraz interesy konsumenta. Uznanie konkretnej klauzuli umownej za niedozwolone postanowienie umowy wymaga stwierdzenia łącznego wystąpienia obu przesłanek, a więc sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesów konsumenta (wyrok SN z dnia 29 sierpnia 2013 roku I CSK 660/12 lex 1408133). Dobre obyczaje to w zasadzie pojęcie równoważne dla zasad współżycia społecznego, czyli pozaprawnych reguł postępowania niesprzecznych z etyką, moralnością i aprobowanych społecznie. W szczególności sprzeczne są wszelkie postanowienia umowy, które naruszają uczciwość, zaufanie do kontrahenta, zmierzają do wykorzystania przymusowego położenia drugiej strony umowy, a tym samym naruszają równorzędność stron stosunku prawnego (Adam Olejniczak - komentarz do art.
kc lex; wyrok SN z dnia 3 lutego 2006 roku I CK 297/05 Wokanda 2006 nr 7-8). Interesy konsumenta to pojęcie szerokie i należy przez nie rozumieć nie tylko interesy ekonomiczne. Z rażącym naruszeniem interesów konsumenta mamy do czynienia w przypadku, gdy postanowienia umowy znacząco odbiegają od sprawiedliwego wyważenia praw i obowiązków stron, gdy dochodzi do jaskrawej, nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków stron umowy (wyrok SN z dnia 13 lipca 2005 roku I CK 832/04). Do naruszenia tej równowagi stron odnosi się także art. 3 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. UE l 2011.304.64), zawierający definicję nieuczciwych warunków umowy zawieranej z konsumentem. Należy wskazać, że nie każde postanowienie umowy podlega ocenie pod kątem uznania go za niedozwoloną klauzulę. Z badania tego wyłączone są postanowienia umowy uzgodnione indywidualnie z konsumentem oraz postanowienia określające jednoznacznie główne świadczenia stron. Zgodnie z art. 720 § 1 kc przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego pożyczkę określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy. Z definicji umowy pożyczki nie wynika zatem, aby wysokość opłat administracyjnych czy przygotowawczych należały do głównych świadczeń stron umowy, albowiem do świadczeń tych należą jedynie udostępnienie kwoty pożyczki przez pożyczkodawcę oraz zwrot kwoty pożyczki przez pożyczkobiorcę (wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 30 września 2002 roku XVII Amc 47/01 Dz. Urz. UOKiK 2003/1/244; wyrok SN z dnia 6 kwietnia 2004 roku I CK 472/03 Pr. Bank. (...)). Tym samym postanowienia w zakresie ustalenia wysokości opłaty przygotowawczej i opłaty administracyjnej podlegają ocenie przy uwzględnieniu art.
kc i mogą być uznane za niedozwolone klauzule umowne. Zgodnie z art.
kc nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, w szczególności odnosi się do to wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Przy ocenie postanowień umowy pod kątem ich indywidualnego uzgodnienia należy także kierować się art. 3 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. UE l 2011.304.64), zgodnie z którym warunki umowy zostaną zawsze uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał wypływu na ich treść, zwłaszcza jeżeli zostały przedstawione konsumentowi w formie sformułowanej uprzednio umowy standardowej (wyrok SN z dnia 3 lutego 2006 roku I CK 297/05 Wokanda 2006 nr 7-8). W ocenie Sądu umowa pożyczki nr (...) w części dotyczącej ustalenia wysokości opłaty przygotowawczej i opłaty administracyjnej stanowiących łącznie 100 % wysokości kwoty pożyczki udostępnionej pozwanej nie zostały uzgodnione z pozwaną indywidualnie. Należy także dodać, że strona powodowa przy uwzględnieniu art.
kc nie udowodniła, że te zapisy umowy zostały uzgodnione indywidualnie z pozwaną. W ocenie Sądu postanowienia umowy w zakresie ustalenia wysokości opłaty przygotowawczej i opłaty administracyjnej były niedozwolonymi postanowieniami umowy i zmierzały do obejścia przepisów dotyczących wysokości odsetek, rażąco naruszały prawa pozwanej jako konsumenta. Niewątpliwym jest, że instytucjom udzielającym pożyczek należy się wynagrodzenie za udzielenie pożyczki w postaci np. opłaty przygotowawczej czy administracyjnej. Zdaniem Sądu koszty te jednak nie mogą być wygórowane i muszą mieć swoje uzasadnienie zarówno w odniesieniu do wysokości samej kwoty pożyczki, jaki i okresu spłaty pożyczki oraz faktycznych czynności pożyczkodawcy podjętych przy udzieleniu pożyczki, a wyliczenie ich wysokości musi być jasne i zrozumiałe. Ustalenie wysokości opłat wskazanych wyżej na poziomie 100 % kwoty jaką pozwana faktycznie uzyskała w ramach umowy jako kwoty pożyczki było nieuzasadnione i rażąco wygórowane, a nadto zmierzało do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych i nie znajdowało uzasadnienia w czynnościach dokonanych przez pożyczkodawcę. Pożyczkodawca w umowie nie przedstawił wyliczenia kwot opłat w łącznej wysokości 5000 zł. Niewątpliwym jest dla Sądu, że postanowienia umowy w zakresie ustalenia wysokości opłaty przygotowawczej i administracyjnej były rażąco krzywdzące dla pozwanej, albowiem faktycznie do swej dyspozycji otrzymała kwotę 5000 zł, a zgodnie z umową była zobowiązana do zapłaty kwoty ponad dwukrotnie wyższej (10.671,55 zł). Nadto pozwana na ustalenie wysokości tej dodatkowej kwoty w wysokości 5000 zł nie miała żadnego wpływu, kwota ta jej została przez pożyczkodawcę narzucona. W ocenie Sądu sam fakt zawarcia postanowienia o wysokości dodatkowych opłat w umowie i formularzu informacyjnym nie oznaczał jeszcze, że pozwana zgodziła się na tą kwotę i że była ona z nią ustaloną indywidulanie. Z tych też względów Sąd uznał postanowienia umowy pożyczki w zakresie ustalenia wysokości opłaty przygotowawczej i opłaty administracyjnej w łącznej kwocie 5000 zł za niedozwolone postanowienia umowy i przez to za niewiążące pozwanej. Tym samym uznano, że pozwana nie była zobowiązana do uiszczenia tej kwoty. Oceniając wysokość wskazanych dodatkowo opłat zastrzeżonych w umowie pożyczki Sąd nie mógł pominąć rozwiązań przyjętych w ustawie z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim, która uregulowała wysokość maksymalnych tzw. pozaodsetkowych kosztów, a także wskazała w przepisie art. 36a wzór na ich obliczenie. W ocenie Sądu uregulowanie zawarte we wskazanej ustawie o kredycie konsumenckim znajdzie zastosowanie dopiero wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób nie budzący wątpliwości, że postanowienia umowy pożyczki w zakresie tzw. pozaodsetkowych kosztów, w tym właśnie opłat administracyjnych i przygotowawczych, zostały ustalone z konsumentem indywidualnie. W przypadku, gdy wysokość tych opłat nie została ustalona indywidualnie, to takie postanowienie umowy jest nieważne i bez znaczenia jest to, że wysokość tych dodatkowych należności mieści się w wyliczeniu zawartym w umowie o kredycie konsumenckim. W ocenie Sądu zgodnie z umową pozwana zobowiązana była do zapłaty jedynie kwoty 5000 zł, czyli kwoty udzielonej pożyczki oraz odsetek umownych w kwocie 671,55 zł. Biorąc pod uwagę datę wymagalności poszczególnych rat i wysokość żądania, strona powodowa dochodziła jedynie należności za 10 ostatnich rat, a zatem Sąd ograniczył wliczenia do tego okresu. Z uwagi na to, że poszczególne raty kredytowe nie zawierały zestawienia co do tego jaka część raty stanowiła należność główną, jaka odsetki, a jaka pozaodsetkowe koszty, Sąd ustalił samodzielnie wysokość raty z uwzględnieniem jedynie kwoty 5671,55 zł (5000 zł + 671,55 zł) i okresu 30 rat miesięcznych, otrzymując kwotę raty miesięcznej w kwocie 189,06 zł ( (...),55 :30). Zatem suma 10 rat dała ostatecznie kwotę 1890,65 zł, którą zasądzono w pkt I wyroku. Od należności pozostałej do spłaty Sąd nie odjął kwoty 711,46 zł uiszczonej przez pozwaną, albowiem została ona zaliczona na poczet dwóch pierwszych rat, które nie były już przedmiotem badania, pochodziły bowiem z 2018 roku. Odsetki dalsze zasądzono od 26 października 2020 roku zgodnie z żądaniem pozwu, albowiem pozwana pozostawała w tej dacie w zwłoce ze spłatą pożyczki, której ostateczny termin upływał w dniu 25 października 2020 roku. W pkt II powództwo oddalono w pozostałej części z uwagi na niezasadność żądania pozwu. O kosztach procesu orzeczono w pkt III na podstawie art. 98 §1, 1 1 kpc i art. 108 kpc. Strona powodowa wygrała w 53 %, zatem w takiej wysokości należy się jej zwrot kosztów procesu. Strona powodowa poniosła łączne koszty w kwocie 1117 zł , na którą złożyły się: - kwota 200 zł tytułem opłaty od pozwu - kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej - kwota 900 zł tytułem wynagrodzenia fachowego pełnomocnika zgodnie z§2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Ze wskazanej kwoty należy się zatem stronie powodowej kwota 592 zł, którą zasadzono w pkt III wyroku.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.