Sygn. akt. I C 393/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 lutego 2023 r. Sąd Rejonowy w Gdyni - I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: asesor sądowy Mateusz Berent Protokolant: sta

§ 1k.c.

postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W myśl art.

§ 3k.c.

nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Z kolei wedle art. 385 2 k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

1. W świetle powołanych powyżej przepisów do uznania konkretnego postanowienia za abuzywne muszą zostać spełnione następujące przesłanki: 1) umowa musi być zawarta z konsumentem; 2) postanowienie umowy nie może być uzgodnione indywidualnie; 3) postanowienie winno kształtować prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy 4) postanowienie nie dotyczy głównych świadczeń stron określonych w sposób jednoznaczny.
2. Jak wskazuje się w doktrynie w stosunkach z konsumentami szczególne znaczenie mają te oceny zachowań podmiotów w świetle dobrych obyczajów, które odwołują się do wartości takich jak: szacunek wobec partnera, uczciwość, szczerość, zaufanie, lojalność, rzetelność i fachowość. Postanowienia umów, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta, nie pozwalając na realizację tych wartości, będą uznawane za sprzeczne z dobrymi obyczajami. W szczególności w taki sposób kwalifikowane są wszelkie postanowienia, które zmierzają do naruszenia równorzędności stron stosunku, nierównomiernie rozkładając uprawnienia i obowiązki między partnerami umowy ( vide: M. Bednarek [w:] E. Łętowska (red.) System prawa prywatnego, t. 5, Warszawa 2006, s. 662-663; W. Popiołek [w:] K. Pietrzykowski (red.) Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, 2005, art. 3851, nb 7; K. Zagrobelny [w:] E. Gniewek (red.) Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2008, art. 3851, nb 9).
3. Postanowienia umowy lub wzorca umownego rażąco naruszają interes konsumenta, jeżeli poważnie, znacząco odbiegają od sprawiedliwego wyważenia praw i obowiązków stron. Pojęcie rażącego naruszenia interesów konsumenta nie może być sprowadzane tylko do wymiaru czysto ekonomicznego; należy też uwzględniać niewygodę organizacyjną, nierzetelność traktowania, wprowadzenie w błąd, naruszenie prywatności konsumenta. Rażące naruszenie interesów konsumenta" oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym. Za dobre obyczaje uznać zatem należy kształtowanie takich warunków umów, które nie będą uprzywilejowywały jednej strony umowy tj. przedsiębiorcy, w sposób nadmierny obciążając drugiego z kontrahentów – konsumenta ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z 6 października 2004 r., I CK 162/04, (...) 2005, Nr 12, poz. 136; wyrok Sądu Najwyższego z 13 lipca 2005 r., I CK 832/04, B. (...), Nr 11, wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 10 maja 2017r., sygn. akt XXIV C 554/14, LEX nr 2310779).
4. Podkreślenia wymaga, że art. 385 3 k.c. zawiera katalog otwarty przykładowych klauzul niedozwolonych. Uznanie określonego postanowienia umownego za abuzywne wymaga każdoczesnej oceny skonkretyzowanej do określonego przypadku, jednakże zastrzeżenie w umowie lub we wzorcu umownym postanowienia należącego do katalogu zawartego w przytoczonym przepisie rodzi wzruszalne domniemanie prawne, że postanowienie stanowi klauzulę niedozwoloną. Stosownie do brzmienia art. 385 3 pkt 2 k.c. w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.
5. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, wskazać należy, że zostały spełnione przesłanki uznania §4 ust. 4 (...) za klauzulę niedozwoloną.
6. Przedmiotowa klauzula została zawarta w umowie zawartej z powodem jako konsumentem i pozwaną jako przedsiębiorcą. Klauzula ta była zamieszczona we wzorcu umownym stosowanym przez pozwaną jako przedsiębiorcę, a zatem powód nie miał rzeczywistego wpływu na jej treść, stąd nie była ona indywidualnie uzgodniona z powodem. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że przedmiotowe postanowienie wzorca odnosiło się do odpowiedzialności pozwanej względem powoda, a zatem nie miało ono za przedmiot głównych świadczeń stron.
7. Z treści postanowienia §4 ust. 4 (...) wynika podwójne ograniczenia odpowiedzialności pozwanej względem powoda. Przewiduje ono, że z jednej strony, odpowiedzialność pozwanej bez względu na jego reżim (umowny, deliktowy) jest ograniczona kwotowo do ceny określonej w umowie, zaś z drugiej strony – odpowiedzialność ta jest wyłączona w zakresie utraconych korzyści. W ocenie Sądu, klauzula ta jest sprzeczna z dobrymi obyczajami, gdyż w nieusprawiedliwiony sposób uprzywilejowuje pozycję pozwanej jako przedsiębiorcy z góry limitując odpowiedzialność pozwanej do wysokości ceny oraz wyklucza odpowiedzialność za utracone korzyści. Nie ulega wątpliwości, że instalacja fotowoltaiczna z racji działania w ramach instalacji elektrycznej może rodzić niebezpieczeństwo pożaru, zwłaszcza w przypadku wadliwego montażu (co notabene miało miejsce w niniejszym przypadku). Ze swojej natury zatem ryzyka związane z instalacją fotowoltaiczną są ponadprzeciętne. W konsekwencji, ograniczenie odpowiedzialności pozwanej nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia faktycznego, prawnego ani ekonomicznego. Skutkowało ono rażącą dysproporcją praw i obowiązków stron. Nie ujawniły się żadne okoliczności przemawiające za obaleniem domniemania prawnego z art. 385 3 pkt 2 k.c.
8. W rezultacie, na podstawie art.

§1k.c.

i art. 385 3 pkt 2 k.c. Sąd uznał wskazaną klauzulę za niedozwoloną i dotkniętą sankcją bezskuteczności. Tym samym, Sąd zważył, że pozwana ponosiła względem powoda odpowiedzialność odszkodowawczą na zasadach ogólnych określonych w art. 361 §1 i §2 k.c. – bez kwotowego ograniczenia odpowiedzialności oraz w zakresie utraconych korzyści.

1. Przechodząc do oceny roszczenia odszkodowawczego powoda, Sąd doszedł do przekonania, że nie zasługuje ono na uwzględnienie i oddalił powództwo w zakresie tego żądania. Zważyć bowiem należy, iż strona powodowa nie wykazała, że poniosła szkodę. W celu wykazania poniesionego uszczerbku powód przedłożył wyłącznie faktury VAT wystawione przez dostawcę z tytułu sprzedaży i dystrybucji energii elektrycznej. Niemniej, powód nie udowodnił, że rzeczywiście poniósł koszty wynikające z przedmiotowych faktur. Tym samym nie sposób uznać, że powód poniósł szkodę w postaci straty w żądanej wysokości. Jednocześnie, przedstawiona w ofercie ilość energii elektrycznej możliwej do wyprodukowania odnosiła się do warunków typowych. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwolił na ustalenie ilości energii elektrycznej, którą instalacja fotowoltaiczna powinna była wyprodukować w konkretnych okolicznościach w okresie od zawarcia umowy do dnia odstąpienia od niej. W tym stanie rzeczy, ustalenie wysokości odszkodowania byłoby możliwe przy zastosowaniu normy wynikającej z art. 322 k.p.c. Jednakże z uwagi na niewykazanie, że powód rzeczywiście zapłacił kwoty opisane w fakturach, Sąd uznał ww. roszczenie za nieudowodnione.
2. Z tego względu, na podstawie art. 471 k.c. a contrario powództwo o zapłatę kwoty 3.102,64 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie podlegało oddaleniu, o czym Sąd orzekł w punkcie II. sentencji wyroku. V. (koszty procesu)
3. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. i rozliczył je stosunkowo, uznając, że powód wygrał niniejszy spór w 92,67 %, zaś pozwana w 7,33 %. Na poniesione przez powoda koszty składały się: opłata sądowa od pozwu (2.072 zł), opłata za czynności zawodowego pełnomocnika będącego radcą prawnym w stawce minimalnej stosownie do §2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (3.600 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) i zaliczka na poczet opinii biegłego (1.500 zł) – łącznie kwota 7.189 zł, z czego zgodnie ze wskazanym powyżej stosunkiem należy mu się zwrot kwoty 6.662,05 zł. Pozwana poniosła natomiast koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.617 zł (§2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych), z czego przysługuje jej zwrot kwoty 265,13 zł. Po skompensowaniu powodowi należy się od pozwanej zwrot kwoty 6.396,92 zł. Od tej kwoty Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty, zgodnie z art. 98 1 1 k.p.c.
4. Na podstawie art. 100 k.p.c. w zw. art. 83 i 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Sąd nakazał ściągnąć od stron na rzecz Sądu Rejonowego – Skarbu Państwa w G. nieuiszczone koszty wynagrodzenia biegłego, które zostały tymczasowo wypłacone ze Skarbu Państwa w stosunku w jakim strony uległy w sporze. Łączna wysokość kosztów opinii biegłego wyłożonych przez Skarb Państwa wynosiła 447,64 złotych. Zatem stosownie do wskazanego powyżej stosunku w jakim strony uległy w niniejszej sprawie powód winien pokryć te wydatki do kwoty 32,82 złotych, zaś strona pozwana do kwoty 414,82 złotych.