k.c., wskazując, że jego roszczenie jest zasadne z uwagi na istotna zmianę siły nabywczej pieniądza oraz fakt, iż jego świadczenie nie pozostaje w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, lecz jest to żądanie zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia w związku ze stwierdzeniem nieważności umowy. Powód zaznaczył, że od chwili zawarcia umowy do chwili obecnej doszło do istotnej zmiany sytuacji gospodarczej w Polsce, w tym również do istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o jego oddalenie wskazując, że roszczenie powoda stoi w sprzeczności zarówno z prawem unijnym, jak i krajowym. Dodała, że powód, będąc przedsiębiorcą, nie jest uprawniony do wystąpienia z żądaniem zmiany wysokości świadczenia, wobec czego roszczenie w tym zakresie również nie zasługuje na uwzględnienie. Pozwana wskazała, że nie została spełniona przesłanka istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. Oprócz tego pozwana podniosła, że roszczenie powoda pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Na dalszym etapie postępowania stanowiska stron pozostały bez zmian. Sąd ustalił, co następuje: W dniu 1 kwietnia 2005 roku K. M. zawarła z (...) Bank Spółką Akcyjną we W. umowę kredytu hipotecznego nominowanego do (...) nr (...) promocyjne oprocentowanie. Kwota kredytu została ustalona na 159 274,36 zł, a okres kredytowania wynosił 240 miesięcy. Kredyt był przeznaczony na zakup lokalu mieszkalnego położonego w T. przy ul. (...). Kwota udostępnionych środków kredytowych wynosiła 154 219,31 zł. Udzielenie kredytu było poprzedzone złożeniem przez K. M. wniosku kredytowego z dnia 18 marca 2005 roku oraz oceną tego wniosku przez pracowników (...) Bank SA z dnia 29 marca 2005 roku. Bezsporne, a nadto dowód: umowa kredytu hipotecznego nominowanego do (...) nr (...) promocyjne oprocentowanie – k. 26-30, wniosek kredytowy – k. 20-22, ocena wniosku o kredyt hipoteczny – k. 23-25, zestawienie wypłaconych na podstawie umowy kredytu środków objętych pozwem – k. 31 W dniu 2 stycznia 2006 roku (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą we W. zmienił firmę, pod którą działa na (...) Bank Spółka Akcyjna we W.. Bezsporne, a nadto odpis zupełny KRS powoda – dostępny w rejestrze publicznym na stronie internetowej - https://wyszukiwarka-krs.ms.gov.pl Wyrokiem z dnia 10 lutego 2023 roku Sad Okręgowy w Toruniu w sprawie o sygn. akt I C 375/21 ustalił, że umowa kredytu hipotecznego nominowanego do (...) nr (...) promocyjne oprocentowanie z 1 kwietnia 2005 roku zawarta pomiędzy powódką K. M. a pozwanym (...) Bankiem Spółką Akcyjną z siedzibą we W. (poprzednio (...) Bankiem Spółką Akcyjną z siedzibą we W.) jest nieważna w całości. Sąd zasądził także od pozwanego (...) Banku Spółki Akcyjnej z siedzibą we W. na rzecz powódki K. M. kwotę 237 003,28 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot: 65 498,65 zł od 19 lutego 2021 roku do dnia zapłaty, 171 504,63 zł od 25 listopada 2021 roku do dnia zapłaty, oddalił powództwo w pozostałej części, a także zasądził od pozwanego (...) Banku Spółki Akcyjnej z siedzibą na rzecz powódki K. M. koszty procesu. W uzasadnieniu wyroku podano m.in., że postanowienia umowne zawarte w umowie kredytu kształtowały prawa i obowiązki powódki jako konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały jej interesy. Sąd wskazał też, że zawarcie w umowie niedozwolonych postanowień umownych skutkowało nieważnością całej umowy. Wyrokiem z dnia 17 października 2023 roku w sprawie V ACa 945/23 Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację banku. Bezsporne, a nadto dowód: wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu z 10.02.2023 r. w sprawie I C 375/21 wraz z uzasadnieniem – k. 45-55; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 17.10.2023 r. w sprawie V ACa 945/23 wraz z uzasadnieniem – k. 56-65 Pismem z dnia 4 grudnia 2023 roku (...) Bank Spółka Akcyjna we W. wezwał K. M. do zapłaty w terminie trzech dni od dnia otrzymania wezwania kwoty 68 037,77 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia powstałego wobec wykonywania przez banku umowy kredytu hipotecznego nominowanego do (...) nr (...) z dnia 1 kwietnia 2005 r. Pozwana nie zadośćuczyniła żądaniu powoda. Dowód: wezwanie do zapłaty– k. 79-80 W dniu 7 grudnia 2023 roku (...) Bank Spółka Akcyjna we W. i K. M. zawarli porozumienie w ramach którego ustalone zostały wzajemne rozliczenia świadczeń nienależnych i złożone zostały oświadczenia co do dalszych roszczeń. W punkcie I porozumienia zaznaczono, że K. M. przysługuje wobec banku wierzytelność w kwocie 264 556,47 zł tytułem spłat dokonanych przez nią w okresie od maja 2005 r. do sierpnia 2022 r. w realizacji umowy nr (...) z dnia 1 kwietnia 2005 r. Bankowi w stosunku do pozwanej z kolei przysługiwało roszczenie stanowiące zwrot świadczenia nienależnego wynikającego z nieważnej umowy kredytu, tj. nominalnej kwoty kapitału kredytu pomniejszonego o kwotę 3 185,49 zł, kwotę 1 369,76 zł oraz kwotę 499,79 zł. W punkcie I ppkt 3 porozumienia strony dokonały potrąceń wymienionych wyżej roszczeń. W wyniku potrącenia obie wierzytelności umorzyły się nawzajem co do wysokości wierzytelności niższej. Pozostała wierzytelność pozwanej wynosiła 110 337,16 zł. W punkcie II ppkt 2 porozumienia wskazano, że bank oświadcza, że przysługuje mu dalsze roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia uzyskanego przez kredytobiorcę kosztem banku odpowiadającego wartości świadczenia banku w postaci udostępnienia kredytobiorcy środków pieniężnych w kwocie 159 274,36 zł w okresie od kwietnia 2005 r. do grudnia 2005 w ramach nieważnej umowy oraz zaniechania żądania natychmiastowego zwrotu tych środków, natomiast zgody na ich zwrot w 240 miesięcznych ratach, którego może dochodzić na drodze postępowania sądowego. W punkcie II ppkt 3 porozumienia wskazano natomiast, że bank oświadcza, iż przysługuje mu również dalsze roszczenie w stosunku do kredytobiorcy z tytułu zapłaty różnicy pomiędzy nominalną wysokością wypłaconych kredytobiorcy środków na podstawie nieważnej umowy, a zwaloryzowaną kwotą tych środków biorąc pod uwagę wskaźnik w postaci inflacji miesięcznej publikowanej na oficjalnej stronie Głównego Urzędu Statystycznego. Dowód: porozumienie z dnia 7 grudnia 2023 roku – k. 66-67 Sąd zważył, co następuje: Stan faktyczny pomiędzy stronami był w zasadzie bezsporny, istota sporu sprowadzała się natomiast do oceny prawnej zasadności zgłoszonych przez powoda żądań. Sąd postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 29 maja 2024 roku pominął wnioski powoda o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z przesłuchania stron z ograniczeniem do przesłuchania strony pozwanej oraz z opinii biegłego z zakresu finansów i bankowości, a także dowód z opinii biegłego z zakresu wyceny nieruchomości, albowiem były one nieistotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Nie ulega wątpliwości, że w razie stwierdzenia nieważności umowy kredytu nominowanego do (...), konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.). O kwestii sposobu rozliczenia świadczeń z nieważnej umowy kredytowej przesądził Sąd Najwyższy w uchwale z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (LEX nr 3170921), w której uzasadnieniu wskazano, że umowa, która nie może wiązać bez niedozwolonego postanowienia - o czym decydują obiektywne kryteria wynikające z prawa krajowego - jest w całości bezskuteczna, a w konsekwencji konsument i kredytodawca mogą żądać zwrotu świadczeń spełnionych na jej podstawie jako nienależnych (art. 410 § 1 k.c.). Roszczenia stron mają charakter odrębny (niezależny), co oznacza, że nie ulegają automatycznie wzajemnej kompensacji i konsument może żądać zwrotu w całości spłaconych rat kredytu niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. W tej kwestii Sąd Najwyższy potwierdził stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r. wydanej w sprawie III CZP 11/20 (LEX nr 3120579). W świetle takiego stanowiska uznać należy, iż przy rozliczeniu wzajemnych świadczeń spełnianych na podstawie spornej umowy, która została uznana za nieważną, zastosowanie powinna mieć teoria dwóch kondykcji, która przewiduje, że powstają w takiej sytuacji dwa stosunki prawne i każda ze stron ma roszczenie do drugiej o zwrot środków na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Po stronie kredytobiorcy powstaje obowiązek zwrotu kapitału uzyskanego od banku tytułem kredytu, z kolei po stronie banku obowiązek zwrotu na rzecz kredytobiorcy sumy świadczeń uzyskanych tytułem rat kapitałowo-odsetkowych spełnionych przez cały okres kredytowania. Powód opierał żądanie główne pozwu o treść przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Zgodnie z art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Szczególnym rodzajem bezpodstawnego wzbogacenia jest tzw. świadczenie nienależne, o którym mowa w przepisie art. 410 k.c., zgodnie z którym świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Do powstania roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia konieczne jest wystąpienie czterech przesłanek: zubożenia jednego podmiotu, wzbogacenia innego podmiotu, związku między zubożeniem a wzbogaceniem oraz braku podstawy prawnej wzbogacenia (A. Ohanowicz, w: System Prawa Cywilnego t. III, cz. 1, 1981, s. 478). Powód podnosił, że bezpodstawne wzbogacenie pozwanego odpowiada kwocie kapitału kredytu oraz wartości otrzymanej od banku możliwości korzystania z tego kapitału przez długi czas do czasu jego pełnego zwrotu. Zdaniem powoda pozwana zaoszczędziła też wydatki w postaci kosztów pozyskania kapitału i kosztu korzystania z niego. Powód upatrywał bezpodstawnie uzyskanej korzyści w rynkowej wartości nienależnego świadczenia kredytobiorcy. Bank żądał zwrotu wartości korzyści bezpodstawnie uzyskanej przez pozwaną obliczonej w oparciu o cenę kredytu krótkoterminowego, zabezpieczonego hipotecznie, w walucie polskiej, gdyż takie środki otrzymała pozwana przy uruchomieniu kredytu, a więc ustaloną w oparciu o wskaźnik WIBOR. Na wstępie wskazać należy, że powyższa kwestia była przedmiotem oceny Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawach C-520/21 oraz C-488/
k.c. zasadą prawną prawa zobowiązań jest zasada nominalizmu. Oznacza ona, że wykonanie zobowiązania pieniężnego przez dłużnika następuje przez zapłatę sumy nominalnej w znakach pieniężnych, które reprezentują należność według wartości przepisów walutowych państwa, w którego walucie następuje zapłata. Odstępstwo od tej zasady strony mogą zastrzec w umowie (§ 2 ww. przepisu), możliwa jest również zmiana wysokości świadczenia przez sąd (§ 3 i 4 ww. przepisu). Zgodnie bowiem z art.
oraz 4 k.c., w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. Z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. W ocenie Sądu świadczenie, którego waloryzacji domaga się powód – wbrew jego twierdzeniom – pozostaje w związku z prowadzonym przez powoda przedsiębiorstwem, za czym przemawia przede wszystkim fakt, iż podstawową działalnością powoda jest udzielanie kredytów (art. 5 ust 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe). Spełnienie przez powoda nienależnego świadczenia nastąpiło w wyniku wykonania udzielonego pozwanemu kredytu. Gdyby nie umowa kredytu, którą zawarły strony, roszczenie powoda o zwrot wypłaconego kapitału nigdy by nie powstało. Dodać jeszcze można, że gdyby przyjąć, że dochodzenie roszczeń z tytułu nienależnego świadczenia nie pozostaje w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa przez bank, należałoby uznać, że bank prowadzi obok działalności bankowej także działalność innego rodzaju – pozbawioną zawodowego, zarobkowego charakteru - co jest nie do zaakceptowania, jeżeli uwzględni się wysokie wymagania co do zasad prowadzenia działalności bankowej, zwłaszcza w zakresie profesjonalizmu. Ponadto, Sąd Okręgowy w Toruniu uznał zawartą przez strony umowę za nieważną z uwagi na zamieszczenie przez bank w ramach czynności bankowej udzielania kredytu niedozwolonych postanowień umownych we wzorcu umowy przedstawionym konsumentowi. Sankcją związaną z upadkiem umowy jest obowiązek zwrotu wartości nominalnej kwot wypłaconych konsumentowi z tytułu tej umowy kredytu. Powyższe znajduje także odzwierciedlenie w opinii Rzecznika Generalnego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przedstawionej w dniu 16 lutego 2023 r. w sprawie rozpoznawanej przez (...) za sygn. C-520/21 A. S., w której wyrażono pogląd, iż ewentualne uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną stanowi konsekwencję zamieszczenia w tej umowie nieuczciwych warunków przez Bank. Zgodnie z powszechnie uznawaną zasadą prawną wyrażoną w paremii „nemo auditur propriam turpitudinem allegans”, strona nie może czerpać korzyści gospodarczych z sytuacji powstałej na skutek własnego bezprawnego działania. W szczególności w razie doświadczenia przez bank jakichkolwiek niekorzystnych skutków w następstwie uznania za nieważną umowy kredytu hipotecznego zawierającej nieuczciwe warunki nie może on otrzymać rekompensaty z tytułu tych niekorzystnych skutków, ponieważ są one wynikiem wyłącznie jego bezprawnego działania. Dopuszczenie dochodzenia przez bank od konsumenta roszczeń wykraczających poza zwrot kapitału kredytu, powiększonego o odsetki ustawowe za opóźnienie, w szczególności zaś wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału kredytu, pozbawiłoby dyrektywę 93/13 jej skuteczności (effet utile) i doprowadziło do rezultatu niezgodnego z przyświecającymi jej celami. Przyznanie takiej możliwości mogłoby podważyć skutek zniechęcający, jaki art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z jej art. 7 ust. 1 ma w zamierzeniu wywoływać w razie uznania, że umowy zawierane między konsumentami a przedsiębiorcami zawierają nieuczciwe warunki. Dalej Rzecznik Generalny wskazał, iż dobrze ilustruje to wyrok C-618/10 z dnia 14 czerwca 2012 roku w sprawie B. E. de C. w którym Trybunał orzekł, że gdyby sądy krajowe mogły zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w takich umowach, to korzystanie z takiego uprawnienia mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13. Przedsiębiorcy nadal byliby zachęcani do stosowania nieuczciwych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to umowa mogłaby zostać uzupełniona przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób interes rzeczonych przedsiębiorców. Tego rodzaju uprawnienie mogłoby zatem przyczynić się do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez zwykły brak stosowania nieuczciwych warunków wobec konsumentów. Bank nie byłby zniechęcony do stosowania nieuczciwych warunków w swoich umowach kredytu zawieranych z konsumentami, jeżeli pomimo uznania tych umów za nieważne mógłby pobierać od konsumentów rynkowe wynagrodzenie za korzystanie z kapitału kredytu. W takiej sytuacji mogłoby się nawet okazać, że narzucanie konsumentom nieuczciwych warunków będzie dla banku opłacalne. Co najmniej natomiast, nastąpiłoby wówczas znaczne zmniejszenie ryzyka gospodarczego, na jakie bank byłby narażony w wyniku takiego działania. Gdyby bank był uprawniony do dochodzenia od konsumenta roszczeń wykraczających poza zwrot kapitału kredytu, powiększonego o odsetki ustawowe za opóźnienie, to taka sytuacja mogłaby osłabiać skuteczność ochrony zagwarantowanej konsumentom przez dyrektywę 93/13. Co więcej, ustawodawca nie zawęził stosowania art.
wyłącznie do źródeł zobowiązania, których waloryzacji nie mogą domagać się przedsiębiorcy. Tym samym przepis ten obejmuje zobowiązania pochodzące z jakiegokolwiek źródła, w tym zobowiązania powstałe w reżimie odpowiedzialności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, przepis ten należy interpretować w ten sposób, że waloryzacja sądowa jest wykluczona jeżeli świadczenie miało jakikolwiek związek z prowadzonym przedsiębiorstwem. Należy też wskazać, że podstawą roszczenia powoda jest art. 405 k.c. oraz 410 k.c. Powód wskazał, że jego roszczenie wynika z faktu udostępnienia pozwanej kapitału, a także możności bezumownego korzystania przez pozwaną z wypłaconego jej kapitału przez długi czas i z tytułu zmiany wartości kapitału wynikającej z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. Powód wskazał, jest to co do zasady roszczenie o zwrot kapitału w urealnionej wysokości. Zmiana wartości nominalnej świadczenia nie może jednak stanowić „wzbogacenia” po stronie pozwanej. Jak już wskazano powyżej, warunkiem powstania roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia jest uzyskanie korzyści przez wzbogaconego. Korzyść ta powinna być w jakikolwiek sposób wymierna. Nie sposób zatem przyjąć, że spadek wartości nominalnej kwoty kredytu udostępnionej pozwanej stanowi wzbogacenie po jego stronie. Powyższe odnosi się zresztą tak do żądania głównego, jak i ewentualnego. Co więcej, w ocenie Sądu roszczenie banku o zwrot zwaloryzowanej kwoty kapitału kredytu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że to zachowanie banku przy zawarciu umowy kredytu i wykorzystanie silniejszej pozycji stanowiło naruszenie zasad przewidzianych w art. 5 k.c., a następnie skutkowało ustaleniem nieważności całej umowy kredytu. W tej sytuacji bankowi nie powinna przysługiwać jakakolwiek dodatkowa korzyść z tytułu zawarcia z konsumentem wadliwej prawnie umowy kredytu. Argumenty te odnoszą się zresztą zarówno do roszczenia głównego, jak i ewentualnego. Mając powyższe na uwadze, roszczenia powoda są bezzasadne na gruncie tak prawa krajowego, jak i prawa Unii Europejskiej. Dlatego też, na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. oraz art.
z § 4 k.c. powództwo podlegało oddaleniu w całości, zarówno co do żądania głównego, jak i żądania ewentualnego o czym orzeczono w punkcie I wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie II wyroku zgodnie z art. 98 § 1, § 1 1, § 3 i art. 99 k.p.c. Powód przegrał proces w całości, wobec czego Sąd zasądził na rzecz pozwanej zwrot kosztów procesu w kwocie 5400 zł, która stanowi wysokość kosztów zastępstwa procesowego w wysokości określonej zgodnie z § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.