← Polska

I C 547/22

Sygn. akt. I C 547/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 maja 2023 r. Sąd Rejonowy w Gdyni - I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: asesor sądowy Mateusz Berent Protokolant: star

§2k.c.

  1. Stosownie do brzmienia art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny stanowi przesłankę merytoryczną powództwa o ustalenie, warunkującą określony skutek tego powództwa, w sposób niezależny od innych wymaganych przez prawo materialne lub procesowe okoliczności.
  2. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że interes prawny w ustaleniu prawa lub stosunku prawnego zachodzi wówczas, gdy spełnione są następujące przesłanki, tj. występuje obiektywnie istniejąca niepewność co do prawa lub stosunku prawnego, ustalenie prawa lub stosunku prawnego usunie definitywnie niepewność między stronami, co zapewni stronie właściwą ochronę prawną polegającą na rozwiązaniu sporu cywilnoprawnego istniejącego lub mogącego powstać w przyszłości, zaś stronie nie przysługuje dalej idące roszczenie procesowe, w szczególności roszczenie o świadczenie lub o ukształtowanie prawa ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 1987 r. sygn. akt III CRN 57/87, LEX nr 1402796; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 5 kwietnia 2007 r. sygn. akt III AUa 1518/05, LEX nr 257445, OSA 2008/9/30).
  3. Roszczenie powoda obejmowało ustalenie wstąpienia w stosunek najmu na podstawie art. 691 §

§2k.c.

Stosownie do treści tych przepisów w razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego w stosunek najmu lokalu wstępują: małżonek niebędący współnajemcą lokalu, dzieci najemcy i jego współmałżonka, inne osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych, oraz osoba, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą. Osoby te wstępują w stosunek najmu lokalu mieszkalnego, jeżeli stale zamieszkiwały z najemcą w tym lokalu do chwili jego śmierci.

  1. Przepisy te statuują kumulatywne przesłanki, od których uzależniona jest sukcesja prawa najmu lokali mieszkalnych. Wstąpić z mocy prawa w stosunek najmu może osoba, która nie jest współnajemcą lokalu; należy do kręgu osób uprawnionych do nawiązania najmu po śmierci najemcy (art. 691 § 1 k.c.), gdzie w szczególności wymienia się osobę pozostają faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą; stale zamieszkiwała z poprzednim najemcą aż do chwili jego śmierci (art. 691 § 2 k.c.).
  2. Należało podkreślić, iż zgodnie z poglądem ukształtowanym w judykaturze Sądu Najwyższego stałe zamieszkiwanie w lokalu mieszkalnym oznacza, że lokal ten stanowi centrum życiowe określonej osoby, która zamieszkuje w nim z wolą stałego pobytu. Przez stałe zamieszkanie, stanowiące przesłankę nabycia praw najmu na podstawie art. 691 §1 k.c., należy rozumieć zamieszkiwanie w konkretnym mieszkaniu, w określonej miejscowości z zamiarem stałego pobytu, wyrażonym przez to że w tym mieszkaniu i tej miejscowości skupia się życie osobiste i działalność osoby bliskiej najemcy. Oznacza to ześrodkowanie przez tę osobę całej swej działalności życiowej w lokalu najemcy ( vide: wyroki Sądu Najwyższego z 6 maja 1980 r., sygn. akt III CRN 61/80, Legalis 22015, z 17 października 1997 r., sygn. akt I CKN 90/97 oraz z 3 lutego 2000 r., sygn. akt I CKN 40/99, Legalis 503384). Co również istotne, przesłanka co do stałego zamieszkania z najemcą zawiera w sobie wymaganie, żeby osoba bliska najemcy nie miała innego mieszkania ( vide: wyroki Sądu Najwyższego z 15 stycznia 1981 r., sygn. akt III CRN 314/80, Legalis 22440 oraz z 2 marca 1999 r., sygn. akt I CKN 1031/97, Legalis 312968), w tym sensie, że nie realizuje swych potrzeb mieszkaniowych w innym lokalu mieszkalnym.
  3. Przepis art. 691 §1 k.c. nie wyklucza przy ocenie wstąpienia w stosunek najmu uwzględnienia związków osób tej samej płci, a więc pojęcie pozostawania faktycznie we wspólnym pożyciu nie obejmuje jedynie konkubinatu osób heteroseksualnych ( vide: np. J. Panowicz-Lipska, w: System PrPryw, t. 8, 2004, s. 91, Nb 144; 2011, s. 96–97, Nb 120; P. Kostański, Wstąpienie w stosunek najmu, s. 580; M. Bednarek, Prawo do mieszkania, s. 664; F. Hartwich, Prawo wstąpienia partnera, s. 14 i n.; G. Matusik, Wstąpienie, s. 18). Brak jest jakichkolwiek podstaw aksjologicznych do przyjęcia, aby przepis ten stanowił wyłącznie o związkach osób heteroseksualnych Sąd w całej rozciągłości podziela pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2012 roku (III CZP 65/12, OSNC 2013/5/57), w myśl której osobą faktycznie pozostającą we wspólnym pożyciu z najemcą – w rozumieniu art. 691 § 1 k.c. – jest osoba połączona z najemcą więzią uczuciową, fizyczną i gospodarczą; także osoba tej samej płci. W ocenie Sądu Najwyższego nie ma przekonujących racji jurydycznych, a także argumentów socjologicznych lub psychologicznych przemawiających za różnicowaniem – na płaszczyźnie prawnej – skutków wynikających ze wspólnego pożycia hetero- i homoseksualnego; przeciwnie, więzi emocjonalne, fizyczne i gospodarcze powstające w ramach takiego pożycia są w obu przypadkach tożsame i mogą tworzyć równie mocną spójnię. Ponadto przeciwko dokonywaniu rozróżnienia przemawia ustanowiony w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nakaz równego traktowania i odpowiadający mu zakaz dyskryminacji m.in. ze względu na płeć i orientację seksualną ( vide: wyrok. Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 26 czerwca 2014 r., I ACa 40/14, L.). Uchwała uwzględnia pogląd Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wyrażony w wyroku z dnia 2 marca 2010 roku (skarga Nr (...), LEX nr 560824).
  4. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że poza sporem pozostawał fakt, że powód nie był współnajemcą przedmiotowej nieruchomości.
  5. Nie budziło wątpliwości Sądu, że powód pozostawał ze R. P. jako zmarłym najemcą we wspólnym pożyciu i stale z nim zamieszkiwał aż do jego śmierci. Świadczą o tym jednolite zeznania świadków oraz powoda, z których wyłaniał się spójny obraz ich kilkunastoletniego związku konkubenckiego bazującego na więzi uczuciowej, fizycznej i ekonomicznej.
  6. Wątpliwości strony pozwanej budził fakt pozostawania R. P. w związku małżeńskim. Żaden ze świadków nie potwierdził, aby małżonkowie zamieszkiwali ze sobą. R. P. jedynie wspominał, że był żonaty. Okazało się bowiem, że R. P. nie utrzymywał z O. G.

(1)relacji typowych dla małżeństwa. Więź ta miała na celu ułatwienie O. G.
(1)pobytu i zarobkowania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, której nie była obywatelką. Faktycznie zamieszkiwała w K., a z najemcą R. P. widziała się jedynie w sprawach urzędowych, w tym kontroli przeprowadzanych przez odpowiednie organy państwa. Osoba ta miała zresztą innego partnera.
  1. Podobnie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy okazały się oświadczenia najemcy składane dnia 20 czerwca 2013 roku ( vide: k. 95-96). Jak wcześniej wskazano, zostały one złożone jedynie w obawie najemcy oraz powoda przed utratą prawa do zajmowania lokalu na podstawie umowy najmu. Najemca we wniosku z dnia 2 kwietnia 2013 roku zgłosił do wspólnego zamieszkiwania jedynie powoda I. W. ( vide: k. 97-99). Po tym czasie najemca uzyskał informację, że narusza to umowę najmu, gdyż nie miał prawa oddać lokalu w używanie innej osobie (art. 688 2 k.c.). Należy jednak stwierdzić, że najemca nie potrzebował zgody właściciela lokalu czy też Gminy M. G. na zamieszkanie w lokalu jego partnera. Należy zwrócić uwagę na pogląd F. H., zdaniem którego zgoda wynajmującego wymagana jest na "oddanie" lokalu osobie trzeciej do używania, co oznacza rezygnację najemcy z korzystania z lokalu na rzecz tej osoby. Przyjęcie innej osoby do lokalu, przy jednoczesnym pozostawaniu najemcy w lokalu, nie stanowi – zdaniem wspomnianego autora – jego oddania, a zatem nie wymaga zgody wynajmującego (F. H., Wspólne zamieszkiwanie, s. 23–24; odmiennie, na gruncie NajLokU, Sąd Najwyższy w uchwale z 5 maja 1999 r., III CZP 7/99, L.). Konsekwencją tego poglądu jest przyjęcie, że najemca może bez zgody wynajmującego wspólnie zamieszkać nie tylko z małżonkiem i dziećmi, lecz także np. z konkubentem czy partnerem (K. Osajda (red. serii), B. Lackoroński (red. tomu), Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Komentarz. Wyd. 11, Warszawa 2023).
  2. Brak jest podstaw uzasadniających potrzebę uzyskania zgody właściciela lokalu na zamieszkanie w nim partnerów zamierzających tworzyć związek konkubencki. Nie można bowiem w tym przypadku odwoływać się do argumentów ogólnych dotyczących jakichkolwiek innych osób, bez uwzględnienia charakteru więzi między osobami zamierzającymi wspólnie zamieszkać.
  3. Niezależnie od powyższego, R. P. oraz powód mogli być subiektywnie przekonani, że urzędowe deklarowanie wspólnego zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu może nastręczyć im problemów do tego stopnia, że oboje utracą wspólne miejsce zamieszkania. Z kolei jego wcześniejsze zameldowanie w żaden sposób nie zmierzało do ułatwienia mu załatwiania jakichkolwiek spraw urzędowych na terenie pozwanej Gminy. Zresztą nie można utożsamiać miejsca zamieszkania z miejscem zameldowania na pobyt stały, gdyż z czynnością zameldowania nie wiąże się nabycie jakichkolwiek praw bądź obowiązków ( vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 kwietnia 2013 r., II OSK 479/13, LEX nr 1337428). Sam fakt zameldowania w lokalu nie jest równoznaczny ze stałym zamieszkiwaniem i gospodarowaniem; jest bowiem tylko czynnością rejestracyjną, która może stanowić jeden z elementów oceny stanu faktycznego ( vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 2016 r., I OSK (...), LEX nr 2199153). Innymi słowy zameldowanie może wskazywać jedynie na zamiar zamieszkiwania w danym miejscu, jednak w niniejszej sprawie został on już wystarczająco wyartykułowany.
  4. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że powód tworzył z R. P. związek konkubencki. Istnienie więzi uczuciowej uzewnętrzniali również w obecności osób trzecich, miał on cechy trwałości. Osoby te dzieliły między siebie wydatki. Niewątpliwie powód był dla najemcy osobą najbliższą skoro sporządził testament, jakkolwiek okazał się on nieważny. To powód zajmował się sprawami pogrzebowymi najemcy, co wprost wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Całość tego obrazu uzupełniała dokumentacja fotograficzna, listy osób trzecich, oraz rachunki za usługi, zeznania podatkowe, dowód rejestracyjny oraz operacje bankowe.
  5. W ocenie Sądu powód wykazał istnienie interesu prawnego w ustaleniu wstąpienia w stosunek najmu. Pozwana TBS (...) kwestionowała, aby powód wstąpił w stosunek najmu po zmarłym R. P. i konsekwentnie odmawiała uznania go za stronę stosunku najmu. Jednocześnie, ustalenie wstąpienia w stosunek najmu przez Sąd definitywnie zakończy spór między stronami co do istnienia tego stosunku i zapewni możliwość jego wykonywania w przyszłości. Nadto, powodowi nie służy roszczenie dalej idące (tj. powództwo o świadczenie albo powództwo o ukształtowanie stosunku prawnego), zaś wyrok uwzględniający niniejsze powództwo zapewni mu pełną ochronę prawną.
  6. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 189 k.p.c. przy zastosowaniu art. 691 §

§2k.c.

ustalił, że powód I. W. wstąpił w stosunek najmu lokalu mieszkalnego o nr (...) położonego w G. przy ulicy (...) z T. 10A w miejsce dotychczasowego najemcy R. P. z chwilą jego śmierci w dniu 5 maja 2022 roku, o czym orzekł w pkt I. wyroku.

  1. W punkcie II. wyroku na podstawie tych samych przepisów stosowanych a contrario Sąd oddalił powództwo w stosunku do pozwanej Gminy M. G.. Pozwanej nie służyła legitymacja bierna w niniejszym procesie, albowiem nie była ona stroną stosunku najmu lokalu położonego w G. przy ul. (...) z T. 10A/10 ani właścicielką tego lokalu. Powód miał interes prawny w ustaleniu wstąpienia w stosunek najmu wyłącznie wobec drugiej strony tego stosunku. Okoliczność, że przedmiotowy lokal wchodzi w skład mieszkaniowego zasobu gminy nie rodziła po stronie powoda interesu prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c. VII. (koszty procesu)
  2. O kosztach procesu Sąd orzekł w punktach III. i IV. wyroku.
  3. Na podstawie art. 98 k.p.c. oraz art. 109 § 2 k.p.c. Sąd obciążył przegrywającą proces pozwaną TBS (...) całością poniesionych przez powoda kosztów procesu na co składały się: opłata sądowa od pozwu (200 zł), koszty przesyłek (93,60 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie kwalifikowanego pełnomocnika w osobie adwokata według 1,5 krotności stawki minimalnej wskazanej w §2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 ze zm.) (1.350,00 zł), stosownie do § 15 tego rozporządzenia, mając na uwadze zwiększony nakład pracy pełnomocnika powoda, w szczególności udział w rozprawach, na których przez wiele godzin przesłuchano wielu świadków oraz powoda, a także obszerność materiału dowodowego, z czym wiązał się zwiększony czas pracy na jego skompletowanie, usystematyzowanie i skonkretyzowanie stanowiska w sprawie (twierdzeń oraz wniosków dowodowych).
  4. Na podstawie art. 98 §1 1 k.p.c. Sąd orzekł o odsetkach ustawowych za opóźnienie należnych od zasądzonych kwot.
  5. Na podstawie art. 98 §1 k.p.c. Sąd obciążył powoda przegrywającego proces w stosunku do pozwanej Gminy M. G. całością poniesionych przez tę pozwaną kosztów procesu na co składało się wynagrodzenie kwalifikowanego pełnomocnika w osobie adwokata według stawki minimalnej wskazanej w §2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., pocz. 265, t.j. ze zm.).
  6. Na podstawie art. 98 §1 1 k.p.c. Sąd orzekł o odsetkach ustawowych za opóźnienie należnych od zasądzonych kwot.

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.