Sygn. akt I C 659/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 08 listopada 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia del. Agnieszka Onichimowska Prot
§ 2k.c.
jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Odnosi się to również do wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub ostateczna decyzja zostały wydane na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. Komentowany przepis stanowi lex specialis w stosunku do przesłanek odpowiedzialności z art. 417 § 1 którymi są: szkoda, wyrządzenie jej przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej (w sferze imperium) oraz istnienie normalnego, adekwatnego związku przyczynowego między działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu władzy a powstaniem szkody (art. 361 k.c.). Konieczność łącznego ich wystąpienia oznacza, że brak jednej z nich przesądza o braku odpowiedzialności na podstawie wskazanego przepisu. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa, zgodnie z art. 6 k.c. na stronie powodowej. W odniesieniu do regulacji art.
kc co do zasady znajdują zastosowanie ogólne reguły i przesłanki odpowiedzialności. Podstawową modyfikacją w zakresie konstrukcji art.
kc jest to, że dla powstania odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego konieczne staje się uzyskanie stosownego prejudykatu, stwierdzającego niezgodność z prawem działania lub zaniechania w zakresie tych przejawów wykonywania władzy publicznej. W konsekwencji regulacje zawarte w art.
§ 1–3 kc prowadzą więc do ograniczenia zakresu stosowania art.
417 kc w ten sposób, że nie każda niezgodność z prawem aktu normatywnego, orzeczenia lub decyzji może stanowić podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej, lecz jedynie ta niezgodność, która została uprzednio ustalona we właściwym postępowaniu (vide: J. Kremis, W. Dubis, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2017, s. 842 i n., a także w odniesieniu do art.
§ 1wyr.
SA w Warszawie z 9.2.2017r., I ACa 2286/15, Legalis). Tym samym normy zawarte w art. 4171 1 § 1–3 ograniczają odpowiedzialność określoną w art. 417 przez to, że wprowadzają kwalifikowany sposób stwierdzenia bezprawności w przypadku określonych rodzajów aktów władczych. ( vide: L. Jantowski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, LEX/el. 2023, art. 417
(1)) Stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku lub ostatecznej decyzji następuje według przepisów tego postępowania, w którym rozstrzygnięcie zostało wydane, natomiast uzyskanie stosownego prejudykatu potwierdzającego niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia sądu lub ostatecznej decyzji administracyjnej stanowi przesłankę sine qua non odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Brak takiego prejudykatu stanowi wystarczającą podstawę do oddalenia powództwa. Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, iż powód nie wykazał zarówno spełnienia przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej strony pozwanej tj. bezprawności judykacyjnej, jak również pozostałych przesłanek tj. szkody oraz normalnego związku przyczynowego. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego, jak też stanowisko strony powodowej (oświadczenie z dnia 29 marca 2023 r. – k. 132, stanowisko pełnomocnika powoda zaprezentowane na rozprawie w dniu 8 listopada 2023 r.– k. 139) bezspornie wskazuje, iż nie dysponuje ona prejudykatem, czyli orzeczeniem stwierdzającym, by wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 04 grudnia 2015 r. w sprawie o sygn. IV Ca 1304/15, był niezgodny z prawem. Co więcej z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy nie wynika, aby takowa skarga została skutecznie złożona i aby postepowanie aktualnie faktycznie się toczyło. Podkreślić przy tym należy, że w postępowaniu odszkodowawczym Sąd nie może samodzielnie dokonywać ustaleń prejudycjalnych, a wystąpienie z roszczeniem odszkodowawczym powinno być poprzedzone stosownym rozstrzygnięciem stwierdzającym niezgodność z prawem orzeczenia stanowiącego źródło szkody. Postępowaniem, które zapewnia uzyskanie właściwego prejudykatu warunkującego odpowiedzialność Skarbu Państwa, jest postępowanie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 424 1 kpc), czy też m.in. orzeczenie Sądu Najwyższego wydane na skutek wniesienia skargi kasacyjnej (art. 424 1a § 2 kpc). Jedynie w przypadku prawomocnych orzeczeń, od których skarga nie przysługuje, odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem można domagać się bez uprzedniego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi, chyba że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych (art. 424
(1b)kpc). Jedynie na marginesie, warto zaznaczyć, że ujawnione w niniejszej sprawie okoliczności a także argumentacja strony powodowej nie dają żadnych podstaw do twierdzenia, że wyrok Sądu Okręgowego Warszawa Praga w Warszawie z dnia z dnia 4 grudnia 2015 r., mógł być uznany za niezgodny z prawem. Jako ugruntowane należy uznać stanowisko, obecne zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie, zgodnie z którym orzeczenie niezgodne z prawem w rozumieniu art. 417
(1)§ 2 kc to orzeczenie niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Podkreśla się, że niezgodność z prawem rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa musi mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty, gdyż tylko w takim przypadku orzeczeniu sądu można przypisać cechy bezprawności ( vide: wyrok SA w Gdańsku z dnia 29 czerwca 2020, V ACa 525/19) Tymczasem powód, jako podstawę uznania za niezgodnego powołanego orzeczenia Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie, wskazywał fakt, że SSO Iwona Wróblewska – Pokora, orzekała wcześniej w postępowaniu apelacyjnym dotyczącym tego samego pozwu w sprawie apelacyjnej o sygn. IV Ca 646/13. Przedmiotowy zarzut jest całkowicie bezpodstawny, albowiem skład Sądu (3 osobowy) wydającego orzeczenie w sprawie o sygn. IV Ca 1304/15, nie naruszał przepisów prawa. Zgodnie bowiem z art. 379 pkt 4 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi w przypadku jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. stanowi zaś, że sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu prawnego. Skoro więc SSO Iwona Wróblewska – Pokora nie brała udziału przy wydaniu zarówno pierwszego, jak i drugiego wyroku Sądu I instancji (Sądu Rejonowego w Wołominie), to tym samym nie podlegała wyłączeniu od rozpoznania sprawy na podstawie 48 § 1 pkt 5 k.p.c., zarówno w pierwszej sprawie apelacyjnej (IV Ca 646/13), jak i w drugiej sprawie apelacyjnej (IV Ca 1304/15). Warto przy tym nadmienić, iż skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie jest instrumentem służącym podważeniu prawomocnego orzeczenia w sytuacji, w której strona nie zgadza się z zapadłym rozstrzygnięciem. Mając powyższe na uwadze, Sad nie czynił rozważań w kwestii podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia. Rekapitulując dokonane powyżej rozważania należy stwierdzić, iż w ocenie Sądu Okręgowego powództwo podlegało oddaleniu w całości, o czym orzeczono w pkt 1 wyroku. Sąd odstąpił od obciążania powoda na podstawie art. 102 k.pc. mając na uwadze jego trudną sytuację finansową i majątkową co wykazał złożonym do akt sprawy oświadczeniem o stanie majątkowym będącym także podstawą zwolnienia go od ponoszenia kosztów sądowych. Jednocześnie Sąd przyznał adwokat A. L. kwotę 1.800,00 złotych plus należy podatek VAT, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną powodowi z urzędu. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji. Sędzia del. Agnieszka Onichimowska.