i nast. k.c. Bezspornie umowa pożyczki pomiędzy stronami została sporządzona na przygotowanym przez powódkę wzorze, a w świetle art.
k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Zgodnie z art. 385 2 k.c., oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Na tle stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, brzmienie umowy pożyczki skłania do wniosku, że klauzule w nim zawarte stanowią niedozwolone postanowienia umowne. Klauzule te wprowadzają bowiem opłaty obciążające pożyczkobiorcę, rażąco naruszające interesy tego pożyczkobiorcy – konsumenta i są sprzeczne z dobrymi obyczajami. Dotyczy to w szczególności tzw. opłaty za usługę (...) oraz prowizji za udzielenie pożyczki. Wprawdzie uznać trzeba, że dopuszczalne jest wprowadzenie w umowie obowiązku zwrotu przez pożyczkobiorcę kosztów związanych z udzieleniem pożyczki, jednakże wysokość tych kosztów musi być usprawiedliwiona okolicznościami i pozostawać w rozsądnej proporcji w stosunku do kwoty pożyczki i innych kosztów związanych z jej udzieleniem. Sama okoliczność, iż pozaodsetkowe koszty mieszczą się w granicach ustawowych zakreślonych przez art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim (Dz.U.2022.246 t.j. z dnia 2022.02.02) nie oznacza jeszcze, iż koszy te były uzasadnione i nie naruszały rażąco interesów pożyczkobiorcy. Okoliczność, że konsument znał i rozumiał treść postanowienia oraz zgodził się na wprowadzenie go do umowy nie stoi na przeszkodzie uznaniu, iż nie zostało ono indywidualnie uzgodnione, jeśli jego treść nie została sformułowana w toku negocjacji z konsumentem ( vide wyrok SA w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2020 r. I ACa 784/19). W ocenie sądu bez wątpienia zawarta z konsumentem umowa pożyczki oparta była na wzorcu umowy, na którego treść konsument miał – jako słabsza strona stosunku prawnego – nikły lub nawet żaden wpływ. Wynika z tego, że pozwana miała jedynie możliwość wyboru z przedstawionego przez powoda katalogu ofert, bez dalszej możliwości negocjacji któregokolwiek z postanowień. W rozpoznawanej sprawie pozwanej nie zostało wyjaśnione żadne postanowienie umowne, ani nie wskazano co składa się na pozaodsetkowe koszty kredytu i jaka jest ich wysokość. Z drugiej strony pozwana została poinformowana o konieczności zakupu usługi (...), który stanowił warunek zawarcia umowy pożyczki. Zawarcie umowy z pozwaną następowało w atmosferze pośpiechu, pozwanej wskazano gdzie ma podpisać umowę, niczego nie wyjaśniając. Zwrócić uwagę trzeba także na sam sposób dobierania oferty dla pozwanej – pośrednik wykonał telefon z zapytaniem czy pozwanej możliwe jest udzielenie pożyczki, bez podania bliższych, jakichkolwiek informację dotyczących stanu majątkowego pozwanej. Po przeprowadzonej rozmowie telefonicznej pozwanej przedstawiono druk pożyczki do podpisania. Pozwana nie miała zatem realnego wpływu na treść umowy ani także możliwości negocjowania jej warunków. Należy zatem uznać, że postanowienia umowne dotyczące naliczenia omawianych: prowizji i opłaty za usługę (...) nie były indywidualnie ustalone z konsumentem. W odniesieniu do usługi (...) wskazać trzeba, iż w całości był on nieuzgodniony z pożyczkobiorcą, a dotyczył odroczenia lub obniżenia rat, za które pożyczkodawca pobiera wynagrodzenie. Narzucanie tego rodzaju uciążliwych praktyk, zresztą dodatkowo płatnych, konsumentowi musi być ocenione jako zachowanie naganne. Pozwana nie miała żadnego wpływu na to czy chce, aby w zawartej umowie pożyczki obowiązywał powyższy pakiet, a zatem nie mogła podjąć decyzji czy chce ponosić koszty jego uruchomienia, czy też nie, ani w jakim zakresie. Z tej przyczyny i klauzulę sąd uznał za niedozwoloną. Umowa została zawarta na wzorcu umownym, który został sporządzony przed zawarciem umowy i pozwana nie miała żadnego wpływu na uzgodnienie ich z powódką. To, że w chwili zawarcia umowy wpisywane są kwoty pożyczki nie oznacza natomiast, że konsument ma realny wpływ na jej kształtowanie. W przedstawionym wzorze umownym brak jest możliwości odstąpienia od zawarcia umowy (...), co ewidentnie wskazuje na to, że pożyczkobiorca nie ma swobody w kształtowania umowy pożyczki w tym zakresie i jest mu narzucona konieczność zakupu tej usługi. Należy także zwrócić uwagę, iż wszelkie koszty umowy wskazane są bardzo drobnym druczkiem dopiero na drugiej stronie umowy. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. W niniejszej sprawie pozwana nie była uprawniona do dokonywania jakichkolwiek zmian w umowie – umowa sporządzona została bezpośrednio przez powódkę. Pozwana nie miała też wpływu na zakres wpływu pakietu na zawartą umową. W tej sprawie pozwana nie miała żadnego wyboru, mogła podpisać przełożoną jej umowę lub w ogóle nie otrzymać pożyczki. W niniejszej sprawie pozwana dysponowała statusem konsumenta, bowiem roszczenie wynikało z umowy pożyczki zawartej z przedsiębiorcą. Nie budzi również wątpliwości, że postanowienie umowne dotyczące prowizji i usługi (...) nie dotyczyły głównych świadczeń stron. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 czerwca 2004 r. (I CK 635/03) wskazał, iż pojęcie "głównych świadczeń stron" (art.
2. k.c.) należy interpretować raczej wąsko, w nawiązaniu do elementów przedmiotowo istotnych umowy. Zgodnie z art. 384 k.c. ustalony przez jedną ze stron wzorzec umowy, w szczególności ogólne warunki umów, wzór umowy, regulamin, wiąże drugą stronę, jeżeli został jej doręczony przed zawarciem umowy. Obciążenie konsumenta pozaodsetkowymi kosztami w postaci prowizji, czy (...) bez poinformowania o nich klienta, jako strony słabszej w stosunku do profesjonalnego przedsiębiorcy i bez wyjaśnienia skutków zawarcia tych postanowień w umowie pożyczki, przy wykorzystaniu sytuacji finansowej klienta kształtuje prawa i obowiązki klienta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interesy. W ocenie Sądu zapisy umowne o ww. pozaodsetkowych kosztach stanowią niedozwolone klauzule umowne i rażąco naruszały interesy konsumenta (pozwanej), dlatego nie wiązały pozwanej i nie mogły wobec niej wywołać pożądanych przez powódkę skutków prawnych. Zastrzeżenie w umowie zawartej z konsumentem rażąco wygórowanej opłaty za ewentualne czynności na rzecz pozwanej, przekraczającej rzeczywiście poniesione przez wierzyciela koszty, stanowi niedozwoloną klauzulę umowną „w rozumieniu art.
i nie wiąże konsumenta (np. pozycje 978, 1767, 1768, 1955 czy 1956 rejestru klauzul niedozwolonych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony i Konkurencji). Sprzeczne z dobrym obyczajem jest naruszenie ekwiwalentności świadczeń przy stosowaniu wobec konsumentów opłaty, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty, co godziło w ich słuszny interes. Zauważyć także należy, iż koszty te całkowicie nie przystają do kwoty przekazanej pozwanej z tytułu umowy pożyczki wynoszącej 5.000,00 złotych. Wysokość prowizji i usługi (...) wynosiła 4.871,00 złotych (3.971 + 900), a zatem niemal 100% kwoty kapitału. Tak wygórowane opłaty nie były ekwiwalentny do korzyści, jaką odniosła pozwana z umowy w tym zakresie. Wskazane korzyści w realiach obecnej gospodarki wolnorynkowej nie są nadzwyczajnymi korzyściami - szybsza wypłata od zawarcia umowy czy możliwość odroczenia, obniżenia rat – które i tak mają później być w całości wpłacone na rzecz powódki. Zwrócić należy uwagę, że pozwana w przyszłości nie miała osiągnąć żadnych istotnych i faktycznych korzyści dla siebie z tytułu tego pakietu. Nie było także żadnego uzasadnienia, aby faktycznie koszty udzielonego pakietu realnie odpowiadały wskazanych w umowach kwotach, a prowizja za udzielenie pożyczek faktycznie tyle wynosiła. Powódka nie wykazała, na co przeznaczona została prowizja i w jakiej wysokości, tym bardziej że poza nią pobierała także opłatę przygotowawczą, która to miała pokryć koszty obsługi zawieranej umowy. W judykaturze uznaje się, że pod pojęciem działania wbrew dobrym obyczajom - przy kształtowaniu treści stosunku zobowiązaniowego - kryje się wprowadzanie do umowy klauzul, które godzą w równowagę kontraktową stron takiego stosunku, natomiast przez rażące naruszenie interesów konsumenta rozumie się nieusprawiedliwioną dysproporcję - na niekorzyść konsumenta - praw i obowiązków stron, wynikających z umowy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 lipca 2005 r., I CK 832/04, Biul. SN 2005, Nr 11, poz. 13 oraz z dnia 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, Biul. SN 2006, nr 5-6, poz. 12, z dnia 27 października 2006 r., I CSK 173/06,Lex nr 395247). Oceniając zawartą między stronami umowę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, nie sposób przyjąć, że racjonalnie ocenione i uzasadnione rzeczywistym nakładem kosztów przedsiębiorcy jest ustalenie sumy opłat na poziomie przekraczającej połowę kwoty kapitału pożyczki. Oczywistym jest, że działalność gospodarczą prowadzi się w celu osiągnięcia przychodu. Nie oznacza to jednak przyzwolenia na obciążenie konsumenta kwotą dowolnie (swobodnie) określoną przez przedsiębiorcę, niepokrywającą się w żaden sposób z jego kosztami i wydatkami, poniesionymi w celu zawarcia danej umowy pożyczki. Prowadzi to do powstania uzasadnionej wątpliwości co do zasadności naliczenia omawianej opłaty, a określenie tych kosztów na tak wysokim, jak w niniejszej sprawie poziomie w ocenie sądu zmierza do obejścia prawa. Z kolei jeśli mowa o ocenie rażącego naruszenia interesów konsumenta, bezsprzecznie za takie należy uznać przerzucenie na niego kwot niebędących realnymi kosztami danej pożyczki, obliczonymi jedynie na maksymalny zysk danego przedsiębiorcy. Powszechnie znany jest fakt, że instytucje pożyczkowe, działające na zasadach jak powódka w niniejszej sprawie, udzielają pożyczek (kredytów) oceniając zdolność kredytową konsumenta w sposób mniej rygorystyczny niż banki. Ze względu na powyższe ponoszą większe ryzyko niewypłacalności potencjalnego kredytobiorcy, co z kolei przekłada się na wyższe opłaty narzucane w poszczególnych umowach, mające niejako „równoważyć” nieściągalne należności. O ile sam model biznesowy takiej działalności jest zrozumiały czy też uzasadniony rynkowo, o tyle jego skutki – w postaci obciążenia pojedynczego konsumenta opłatą wynoszącą prawie 100% pożyczonej na okres trzech lat kwoty – są nieakceptowalne. W rzeczywistości bowiem prowadzi to do sytuacji, w której wypłacalni choćby w niewielkim stopniu konsumenci ponoszą koszt wielokrotnie większy od wartości otrzymywanego świadczenia; jest to oczywista dysproporcja świadczeń, w której ryzyko działalności prowadzonej przez przedsiębiorcę w całości przenoszone jest na konsumenta. W ocenie sądu postanowienie umowne dotyczące prowizji należało zatem uznać za rażąco naruszające interesy konsumenta oraz sprzeczne z dobrymi obyczajami. W świetle powyższego Sąd przyjął, że postanowienia w przedmiocie pozaodsetkowych kosztów pożyczki w niniejszej sprawie tj., prowizja oraz opłata za usługę (...) stanowią niedozwolone klauzule umowne i nie wiążą pozwanej. Powódka w żaden sposób nie wykazała na co wydatkowane są rzeczone opłaty, zatem należy uznać, iż wysokość opłat wskazuje jedynie na podejmowanie czynności zmierzających do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych. W konsekwencji pożyczka numer (...) wynosiła w całości do zapłaty 5.129,00 złotych (na co składał się kapitał oraz opłata przygotowawcza). Skoro pozwana uregulowała na rzecz powódki kwotę 6.594,00 złotych, to tym samym uznać należało, iż pozwana na poczet pożyczki uiściła większą kwotę niż powinna zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Mając na uwadze powyższe, powództwo oddalono. Ubocznie wskazać należy, iż odnośnie odsetek umownych powódka nie przedstawiła żadnego dokumentu obejmującego wyliczenie żądanych odsetek, a zwłaszcza nie sprecyzowała w jakiej wysokości i od jakich kwot są naliczane. Co więcej, wobec uprzedniego stwierdzenia abuzywnych postanowień umownych, niemożliwym było, na podstawie dokumentów zaprezentowanych przez powódkę ustalić, rzeczywistej kwoty należnych odsetek. Ponadto, z harmonogramu spłat wynikało, iż odsetki każdorazowo naliczane były nie tylko od kapitału głównego, ale także dodatkowych opłat. Niemniej jednak, przy uwzględnieniu wpłat pozwanej uznać należało, iż ogólna kwota wpłat dokonanych przez pozwaną w całości zaspokoiła także roszczenie odsetkowe w kwocie 1.594,00 złotych. O kosztach procesu Sąd orzekł na zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu tj. na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., zasądzając od powódki na rzecz pozwanej kwotę 917,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, na które złożyły się koszty wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości 900,00 złotych oraz koszty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17,00 złotych. Należność ta została powiększona o odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty zgodnie z regulacją z art. 98 § 1 1 k.p.c. asesor sądowy I. Ś. Sygn. akt I C 723/23 ZARZĄDZENIE (...) (...) (...) S. L.; (...). R., 8 września 2023 roku asesor sądowy I. Ś.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.