k.c. Szczegółowe wyjaśnienie żądania pozwu i podniesionych dla jego poparcia twierdzeń powodowie przedstawili w uzasadnieniu pozwu i repliki na odpowiedź na pozew ( pozew – k. 3-22, replika – k. 368-372). (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa, a ponadto o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Szczegółowe wyjaśnienie swojego stanowiska pozwany przedstawił w uzasadnieniu odpowiedzi na pozew oraz pisma z dnia 27 września 2021 r. (odpowiedź na pozew – k. 74-140v, pismo pozwanego – k. 379-380). Do czasu zamknięcia rozprawy stanowiska stron nie uległy zmianie ( protokół rozprawy z dnia 6 listopada 2023r. – k. 546). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 26 marca 2008 r. J. P. i M. P. złożyli do (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w G., którego następcą prawnym jest (...) Banku (...) S.A. z siedzibą w W., wniosek o udzielenie kredytu w wysokości 406 000 zł, w walucie CHF. We wniosku kredytowym znalazło się oświadczenie, że zostali poinformowani przez bank o ryzyku zmiany stopy procentowej, która ma wpływ na wysokość raty kapitałowo-odsetkowej i je akceptują, a także że zostali poinformowani o ryzyku wynikającym ze zmiany kursu waluty oraz zmiany wysokości spreadu walutowego i przyjmują do wiadomości, że zmiany kursów walut oraz zmiany wysokości spreadu walutowego w trakcie okresu kredytowania mają wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu, tj. kwotę kredytu do spłaty oraz wysokość raty kapitałowo-odsetkowej (wniosek kredytowy – k. 152-154v, zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach – k. 155, świadectwo pracy – k. 156, korespondencja e-mailowa – k. 161-163, zeznania powoda J. P. – k. 504v-506 i powódki M. P. – k. 506v). Bank oferował kredytobiorcom kredyt zarówno w walutach obcych, jak i w złotówkach. Wszyscy klienci, zgodnie z procedurą obowiązująca w banku byli w pierwszej kolejności informowani o możliwości uzyskania kredytowania w PLN. O wyborze konkretnego produktu decydował klient, a znaczący wpływ na to miało mniejsze oprocentowanie oferowane przez bank dla kredytów w walutach, aniżeli w PLN. Każdy klient otrzymywał symulacje porównawcze, przedstawiające, jak będzie kształtowało się zobowiązanie z tytułu umowy w przypadku kredytu w walucie. Kredytobiorcy byli również informowanie przez pracownika banku o ryzyku walutowym i ryzyku zmiennej stopy procentowej. Zdolność kredytowa była wyższa w CHF, co determinowało decyzję o zaciągnięciu kredytu w walucie (instrukcja udzielania kredytu mieszkaniowego – k. 184-205, zeznania świadka A. W. – k. 444-448, świadka Z. Ż. – k. 483-486, świadka U. J. – k. 490-493, świadka A. C. – k. 509-511, 546-547). W dniu 9 maja 2008 r. M. P. i J. P. zawarli z (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w G. umowę nr (...) o kredyt mieszkaniowy (...), na mocy której bank udzielił kredytobiorcom kredytu na sfinansowanie kosztów budowy domu jednorodzinnego w łącznej kwocie 153 399,47 CHF, z ostatecznym terminem spłaty do dnia 8 maja 2045 r., w ratach równych (§ 1 ust. 1-4 oraz § 5 ust. 4 Części Szczególnej Umowy, dalej „CSU”). Zgodnie z § 1 ust. 2 Części Ogólnej Umowy (dalej „COU”) kwota kredytu wypłacana w złotych miała być określona poprzez przeliczenie na złote kwoty wyrażonej w walucie, w której kredyt był denominowany, według kursu kupna tej waluty negocjowanego pomiędzy kredytobiorcami a bankiem w dniu uruchomienia środków. W § 11 ust. 2-4 COU stwierdzono, że w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej, wypłata środków nastąpi w złotych w kwocie stanowiącej równowartość wypłacanej kwoty wyrażonej w walucie obcej, a do przeliczeń stosuje się kursu kupna waluty obcej według Tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu wypłaty środków, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych. W przypadku, gdy przyznana kwota kredytu, na skutek różnic kursowych okazałaby się na dzień uruchomienia ostatniej transzy kredytu kwotą przewyższającą kwotę wymaganą do realizacji celu kredytu, bank miał uruchomić środki w wysokości stanowiącej równowartość w walucie kredytu kwoty niezbędnej do realizacji tego celu oraz dokonać pomniejszenia salda zadłużenia poprzez spłatę kwoty niewykorzystanej. Jeżeli kwota byłaby niewystarczająca do realizacji celu kredytu kredytobiorcy zobowiązani byli do zbilansowania inwestycji poprzez uzupełnienie środków własnych przed wypłaceniem środków przez bank. Zgodnie z definicją zawartą w § 1 pkt 17 ogólnych warunków udzielania kredytu, przez Tabelę kursów należało rozumieć Tabelę kursów walutowych (...) Bank (...) S.A. obowiązującą w banku w momencie dokonywania przeliczeń kursowych. Tabela miała być udostępniania klientom na tablicy ogłoszeń w placówkach banku oraz, na życzenie klienta, telefonicznie. Kredyt został oprocentowany zmienną stopą procentową, odpowiadającą sumie stopy bazowej LIBOR 3M i marży banku. Stopa bazowa ustalona w umowie miała obowiązywać do przedostatniego dnia włącznie, trzymiesięcznego okresu obrachunkowego, rozumiano jako okres kolejnych trzech miesięcy. Pierwszy okres obrachunkowy liczony był od dnia uruchomienia kredytu. Zmiana stopy bazowej na stopę obowiązującą w ostatnim dniu roboczym przed dniem zmiany miała następować ostatniego dnia każdego trzymiesięcznego okresu obrachunkowego (lub najbliższego dnia roboczego następującego po tym dniu), aż do dnia całkowitej spłaty kredytu, przy czym pierwsza zmiana miała nastąpić po trzech miesiącach licząc od dnia uruchomienia kredytu (§ 2 COU). W dniu zawarcia umowy oprocentowanie kredytu wynosiło 4,68833% w stosunku rocznym, w tym marża 1,9%. Obniżenie marży banku w okresie kredytowania o 1 p.p. miało nastąpić po ustanowieniu docelowego zabezpieczenia spłaty na warunkach określonych w § 3 ust. 2 COU oraz o kolejne 1 p.p. po uzupełnieniu wkładu własnego do minimalnej wymaganej w wysokości na warunkach określonych w § 4 ust. 2 COU (§ 1 ust. 4-6 CSU). Spłata kredytu następować miała zgodnie z harmonogramem spłat doręczanym kredytobiorcom i poręczycielom, a zasady spłaty kredytu określone zostały w § 13 COU (§ 5 ust. 1 i 7 CSU). Harmonogram spłat miał ulegać aktualizacji każdorazowo w przypadku zmiany oprocentowania kredytu. W przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej harmonogram miał być wyrażony w walucie, w której kredyt jest denominowany, a spłata następować w złotych w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej, zaś do przeliczeń wysokości rat kapitałowo-odsetkowych spłacanego kredytu miał zastosowanie kurs sprzedaży danej waluty według tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu spłaty w momencie dokonywania przeliczeń kursowych (§ 13 ust. 2 i 7 COU). W § 1 ust. 3 COU wskazano, że w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej zmiana kursu waluty wpływa na wypłacane w złotych przez bank kwoty transz kredytu oraz na spłacane w złotych przez kredytobiorcę kwoty rat kapitałowo-odsetkowych, Wskazano także, że ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca z uwzględnieniem § 11 ust. 2-4 oraz § 18 ust. 6 COU. Kredyt został uruchomiony w czterech transzach:
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Wziąć należy pod uwagę także treść art. 22 1 k.c., zgodnie z którym za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Przyjąć należy, że zawierając przedmiotową umowę kredytu powodowie działali jako konsumenci, bowiem dokonali z bankiem-przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zakwalifikowanie strony umowy jako przedsiębiorcy wymaga istnienia bezpośredniego związku miedzy czynnością prawną a działalnością zawodową podmiotu dokonującego czynności. Pozwany traktował powodów jako konsumentów, co jednoznacznie wynika z treści kontraktu, w którym wskazano, iż głównym celem kredytu jest sfinansowanie kosztów budowy domu jednorodzinnego oraz nie wskazano, iżby realizacja tego celu miała w jakimkolwiek zakresie służyć potrzebom działalności gospodarczej powodów. Ocena, czy dane postanowienie wzorca umowy, kształtując prawa i obowiązki konsumenta, „rażąco” narusza interesy konsumenta (art.
k.c.), uzależniona jest od tego, czy wynikająca z tego postanowienia nierównowaga praw i obowiązków stron (nierównowaga kontraktowa) na niekorzyść konsumenta jest istotna, znacząca. Ustalenie, czy klauzula wzorca umowy powoduje taką nierównowagę, dokonane może być w szczególności przez porównanie sytuacji konsumenta w razie zastosowania tej klauzuli z sytuacją, w której byłby konsument, gdyby zastosowane zostały obowiązujące przepisy prawa. Znacząca nierównowaga kontraktowa na niekorzyść konsumenta pozostaje sprzeczna z dobrymi obyczajami, gdy można rozsądnie założyć, że kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy i słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji klauzulę będącą źródłem tej nierównowagi. Dla uznania klauzuli za niedozwoloną, zgodnie z przepisem art.
k.c., poza kształtowaniem praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, musi ona rażąco naruszać jego interesy. Konieczne zatem jest ustalenie nierównomiernego rozkładu praw i obowiązków stron umowy (sprzeczność z dobrymi obyczajami) oraz prawnie relewantnego znaczenia tej nierównowagi (rażące naruszenie interesów konsumenta). Należy uwzględnić nie tylko interesy o wymiarze ekonomicznym, ale i inne, zasługujące na ochronę dobra konsumenta, jak jego zdrowie, czas, dezorganizacja zajęć, prywatność, poczucie godności osobistej czy satysfakcja z zawarcia umowy o określonej treści (por. M. Bednarek (w:) System prawa prywatnego, t. 5, s. 768–769; E. Łętowska, Prawo umów konsumenckich, s. 341). W ocenie Sądu abuzywne w rozumieniu art.
są te postanowienia umowne, które prowadzą przy wypłacie kwoty kredytu do przeliczenia na złote kwoty wyrażonej w walucie zgodnie z kursem kupna CHF opublikowanym w tabeli banku oraz do przeliczenia rat kapitałowo-odsetkowych wyrażonych w CHF na PLN zgodnie z kursem sprzedaży CHF opublikowanym w tabeli banku. Konsument-kredytobiorca nie ma wpływu na sposób ustalania przez bank kursu CHF. Czynniki obiektywne, a zatem sprawdzalne z punktu widzenia konsumenta, jak w szczególności wysokość rynkowych kursów wymiany CHF, tylko częściowo wpływają na sytuację konsumenta-kredytobiorcy. Kurs waluty obcej określony w tabeli kursowej banku zawiera bowiem także marżę kupna lub sprzedaży, która to wartość jest zależna wyłącznie od woli banku. Taka regulacja stanowi o naruszeniu dobrych obyczajów, bowiem daje jednej stronie umowy – bankowi dowolność w zakresie określania sytuacji prawnej i faktycznej drugiej strony – kredytobiorcy. Powodowie zawarli przedmiotową umowę na podstawie wzorca sporządzonego przez pozwany bank, na którego treść nie mieli wpływu. W tych okolicznościach klauzule opierające przeliczenia świadczeń stron na kursie z tabeli banku nie wiążą powodów, skoro zaś, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów powszechnych, Sądu Najwyższego i TSUE, brak jest podstaw do zastąpienia kursu ustalanego przez bank innym kursem, należy przyjąć, że powodów nie wiążą w całości postanowienia umowne dotyczące denominacji kredyt do CHF. Mając na uwadze treść art. 65 k.c., zgodnie z którym oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje, a w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu, a także biorąc pod uwagę fakt, że we wniosku o kredyt powodowie wnioskowali o udzielenie im kredytu w kwocie 406 000 zł i zgodnie z umową miała być im wypłacona kwota kredytu w złotych, przyjąć należało, że zgodny zamiar stron obejmował udzielenie kredytu w PLN, zaś denominacja kredytu w walucie CHF miała na celu jedynie obniżenie kosztów jego obsługi. Umowa kredytu może być wykonywana z pominięciem denominacji, a przy zachowaniu pozostałych postanowień umownych (w tym opierających zmienne oprocentowanie na stawce LIBOR), bowiem kontrakt ten zachowuje istotne warunki umowy kredytu, zgodnie z którymi bank oddaje kredytobiorcy określony kapitał za wynagrodzeniem w postaci odsetek. Wprawdzie w obrocie gospodarczym zasadniczo nie występują umowy o kredyt złotowy oprocentowany w oparciu o stopę bazową ustalaną dla waluty obcej, w tym CHF, jednakże funkcją instytucji prawnej uregulowanej w art.
k.c. nie jest przekształcenie umowy zawierającej postanowienia abuzywne w występującą w obrocie gospodarczym umowę pozbawioną tych postanowień, lecz eliminacja postanowień tego typu, co stanowi pewnego rodzaju dolegliwość dla przedsiębiorcy stosującego postanowienia abuzywne. W ocenie Sądu wykładania i zastosowanie instytucji prawnej uregulowanej w art.
w sposób prowadzący do nieważności umowy kredytu nie znajdują uzasadnienia w treści tego przepisu i jego funkcji. Przepis ten jednoznacznie wskazuje na potrzebę utrzymania umowy z pominięciem klauzul abuzywnych, jeżeli umowa oczyszczona z postanowień niedozwolonych nadal zawiera istotne elementy umowy, którą strony zawarły. Jak wcześniej zaznaczono, umowa o kredyt złotowy oprocentowany wg stawki LIBOR nadal odpowiada typowi umowy uregulowanej w art. 69 ustawy – Prawo bankowe, a zatem nie ma przeszkód, aby utrzymać w mocy umowę na takich okrojonych warunkach. Wykładnię postanowień umowy w świetle art.
k.c. w sposób prowadzący do jej nieważności należy ocenić jako prowadzącą do skutków sprzecznych z zasadami współżycia społecznego. Na skutek takiej wykładni doszłoby bowiem do sytuacji, że sytuacja kredytobiorców, którzy zaciągnęli kredyt powiązany z walutą obcą na podstawie umowy, która zostanie uznana za nieważną bez konieczności zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, będzie diametralnie korzystniejsza niż kredytobiorców spłacających w tym samym czasie zwykły kredyt złotowy, przy czym brak jest jakiegokolwiek racjonalnego, ekonomicznego i aksjologicznego uzasadnienia dla wprowadzenia takiej dysproporcji w sytuacji prawnej i ekonomicznej kredytobiorców realizujących podobny cel mieszkaniowy. Mając powyższe na uwadze uznać należało, że nie ma podstaw do ustalenia nieważności przedmiotowej umowy kredytu, tak w świetle art. 58 k.c., jak i art.
k.c., wobec czego Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. Powodowie przegrali sprawę w całości, jednakże Sąd uznał za sprawiedliwe obciążenie ich częściowo kosztami poniesionymi przez pozwanego, a mianowicie wynagrodzeniem pełnomocnika w kwocie 5400 zł i opłatą skarbową od dokumentu pełnomocnictwa, dzieląc te koszty po połowie, tj. 2708,50 zł. Nie obciążając powodów całością wynagrodzenia pełnomocnika pozwanego Sąd zważył, że częściowo zasadna była argumentacja powodów co do abuzywności pewnych postanowień umownych, a ponadto nierówna jest pozycja stron, z których jedna jest konsumentem, a druga przedsiębiorcą o znacznej pozycji finansowej. Wskazać należy również, że pozwany bank prowadzi szereg podobnych spraw dotyczących zobowiązań indeksowanych kursem CHF, a zatem nakład pracy na dostosowanie stanowiska pozwanego do realiów konkretnej sprawy nie jest znaczny.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.