postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W myśl art.
nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Z kolei wedle art. 385 2 k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. W myśl art.
nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z treścią art.
ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje, a więc w niniejszej sprawie na stronie pozwanej. W tym miejscu warto mieć na uwadze, że w uzasadnieniu wyroku nie ma potrzeby ani obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska do wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, o ile nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1998 r. w sprawie II UKN 282/98, Legalis 44600). Dopuszczalne – a w świetle brzmienia art. 327 1 § 2 k.p.c. wręcz konieczne – jest rozprawienie się z poszczególnymi zarzutami niejako en bloc, poprzez zaprezentowanie odmiennego zapatrywania w kwestii faktów lub prawa nie pozostawiające przestrzeni dla racjonalnej obrony pozostałych zarzutów, które – przy uwzględnieniu koncepcji sądu – stają się wówczas bezprzedmiotowe (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2017 r. w sprawie VI ACa 1651/15, Legalis 1733044). OPŁATY W niniejszej sprawie mamy do czynienia ze sztucznym rozdrobnieniem opłat, gdyż niezależnie od wysokości udzielonej kwoty pożyczki, co Sądowi wiadomo z urzędu, stanowią one równowartość całkowitej kwoty kredytu, Na podstawie zaoferowanych dowodów nie można w żaden sposób ustalić, za jakie szczególne czynności powódka zastrzegła dla siebie tak znaczne wynagrodzenie odpowiadające kwocie kapitału pożyczki. Twierdzenia powódki w tym zakresie nie zostały poparte żadnymi wiarygodnymi dowodami, które pozwalałaby ustalić sens przyznania profesjonalnej instytucji finansowej wynagrodzenia w tak znacznej wysokości. W obrocie konsumenckim istnieją liczne podmioty oferujące pożyczki gotówkowe, w tym banki, przy czym wyjątkowo – jak w przypadku powódki, choć nie tylko – zdarza się postanowienie umowne zobowiązującego konsumenta do zapłaty tak znaczących kosztów. Oznacza to, że model biznesowy tego typu działalności, nawet uwzględniając ryzyko w związku z brakiem spłaty, nadal może być opłacalny przy stosowaniu uczciwych klauzul umownych. Zastrzeżenie tak wysokiego wynagrodzenia bez odniesienia do konkretnych, faktycznie poniesionych kosztów nie może zostać uznane za postępowanie uczciwe i zgodne z dobrymi obyczajami. Załącznik do umowy wskazujący na wysokość rzekomo ponoszonych kosztów jest oczywiście sztuczny i dla osoby prezentującej przeciętne możliwości intelektualne jawi się wyłącznie jako próbę upozorowania legalności kontynuowania wieloletniej działalności polegającej na zawyżaniu kosztów pożyczek. Wysokość tych kosztów nie może być kształtowana dowolnie i w oderwaniu od kosztów faktycznie ponoszonych w związku z realizacją konkretnej umowy. Nie udowodniono, aby dla tej konkretnej umowy poniesiono koszty, o których mowa w załączniku. Niedopuszczalnym jest, aby firma zajmująca się udzielaniem pożyczek, wykorzystywała niekorzystne położenie pożyczkobiorcy, generując niezwykle zawyżone koszty. Zastrzeżenie przez ustawodawcę pozaodsetkowych kosztów kredytu nie oznacza, że powódce przysługiwało w każdym przypadku uprawnienie do naliczania kosztów maksymalnych i stosowania przy umowach wzorców umownych kształtujących wzajemne prawa i obowiązki stron w sposób niezgodny z zasadami współżycia społecznego. Zamieszczony w ustawie matematyczny wzór nie może stanowić podstawy i sposobu obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych przez dodawanie do kwot nieuzasadnionych kosztów i nie może korzystać z ochrony prawnej. Zważywszy na znaczną wysokość kosztów w stosunku do kapitału pożyczki, nie budzi wątpliwości, że postanowienia umowne przewidujące obowiązek poniesienia tych kosztów rażąco naruszają interesy konsumenta. Koszty te były świadczeniem ubocznym. ODSETKI UMOWNE OD SKREDYTOWANYCH KOSZTÓW Nie sposób było uznać, że powódce należą się odsetki umowne za opóźnienie od nienależnie pobranych kosztów. Poza tym powódce nie przysługiwało uprawnienie do pobierania odsetek od skredytowanych kosztów kredytu, a zatem również od kwoty opłaty przygotowawczej. W wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C 377-14 ( (...):EU:C:2016:283), wyjaśniono: „Jako że pojęcie "całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta" zostało zdefiniowane w art. 3 lit. h dyrektywy 2008/48/WE jako "suma całkowitej kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta", wynika z tego, że całkowita kwota kredytu i całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta są pojęciami odrębnymi i, że w związku z tym całkowita kwota kredytu nie może obejmować żadnych kwot należących do całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta. (...) art. 3 lit. I i art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48/WE, a także pkt I załącznika I do rzeczonej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że całkowita kwota kredytu i kwota wypłat określają całość kwot udostępnianych konsumentowi, co wyklucza kwoty powiązane przez kredytodawcę z pokryciem kosztów związanych przez kredytodawcę z udzieleniem odnośnego kredytu, które to kwoty nie są w rzeczywistości wypłacane konsumentowi”. Na taką wykładnię powołał się także Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 stycznia 2019 roku, w sprawie o sygn. akt I NSK 9/18 (LEX nr 2643248). Z kolei w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2017 roku w sprawie o sygn. akt VI ACa 560/16 (LEX nr 2279527) wskazano wprost, że „na tle art. 5 pkt 7 u.k.k. „całkowita kwota kredytu” oznacza środki faktycznie udostępnione konsumentowi”, a to oznacza, że w konsekwencji „konsument jest zobowiązany do uiszczenia odsetek naliczanych tylko od środków faktycznie udostępnionych konsumentowi, a więc od „całkowitej kwoty kredytu”. Brak więc podstaw do obciążania konsumenta odsetkami od kosztów kredytu, nawet w wypadku udzielenia kredytu w celu sfinansowania tych kosztów”. Przy czym powyższe judykaty zachowują aktualność również wobec zmian definicji ustawowych stopy oprocentowania, która pierwotnie odnosiła się do „całkowitego kwoty kredytu”, a obecnie odwołuje do „kwoty wypłaconej”. Reasumując w orzecznictwie (...) oraz sądów krajowych ugruntowany jest pogląd, że całkowita kwota kredytu stanowi wyłącznie środki wypłacone do swobodnej dyspozycji konsumenta („na rękę”), a więc tylko od tej kwoty (o ile wskazana jest w sposób prawidłowy) mogą być naliczane odsetki. Wynika to wprost z legalnej definicji stopy oprocentowania wyrażonej w art. 5 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim: stopa oprocentowania wyrażona jako stałe lub zmienne oprocentowanie stosowane do wypłaconej kwoty na podstawie umowy o kredyt w stosunku rocznym. Bez znaczenia pozostaje powszechność stosowania tej praktyki na rynku finansowym przy znacznej niewiedzy konsumentów o niedozwolonym charakterze pobierania odsetek umownych także od skredytowanych kosztów kredytu/pożyczki. WYSOKOŚĆ ZADŁUŻENIA Po ponownym przeliczeniu wartości należnej powódce należało uznać, że powódka – w czasie trwania umowy – posiadała uprawnienie domagania się zapłaty od pozwanej spłaty kapitału (12.500,00 zł) oraz odsetek umownych liczonych od kwoty faktycznie wypłaconej. Zaktualizowany harmonogram spłaty przy założeniu nominalnego oprocentowania w wysokości 20,47 %, 36-miesięcznego okresu spłaty, równych rat kapitałowo-odsetkowych spłacanych w systemie rat annuitetowych ustalony został według następującej metodologii. Wysokość poszczególnej raty obliczono z rachunku równania zmiennej wartości pieniądza w czasie, która po przekształceniu przedstawia się następująco: R = [S * l ] / [1-(1+l) -n], gdzie R – wysokość raty, S – suma kredytu do spłaty, l – stopa procentowa w skali roku, n – liczba rat. Zatem podstawiając: R = [12.500,00 zł * ((0,2047)/12)] / [1-(1+((0,2047)/12) -36] = 467,54 zł. Z kolei wysokość części odsetkowej wynika z iloczynu sumy kredytu do spłaty oraz oprocentowania w skali roku, czyli stanowi licznik pierwszego wzoru: część odsetkowa = [S * l ]. Podstawiając w przypadku pierwszej raty: część odsetkowa = [25.000,00 zł * ((0,2047)/12] = 213,23 zł. W przypadku kolejnej raty zmianie ulegnie kwota kapitału pozostała do spłaty. Tak ustalony harmonogram przedstawia się następująco: Numer raty Kwota kapitału pozostała do spłaty Rata Część kapitałowa Część odsetkowa 1 12 500,00 zł 467,54 zł 254,31 zł 213,23 zł 2 12 245,69 zł 467,54 zł 258,65 zł 208,89 zł 3 11 987,03 zł 467,54 zł 263,06 zł 204,48 zł 4 11 723,97 zł 467,54 zł 267,55 zł 199,99 zł 5 11 456,42 zł 467,54 zł 272,12 zł 195,43 zł 6 11 184,30 zł 467,54 zł 276,76 zł 190,79 zł 7 10 907,54 zł 467,54 zł 281,48 zł 186,06 zł 8 10 626,06 zł 467,54 zł 286,28 zł 181,26 zł 9 10 339,78 zł 467,54 zł 291,16 zł 176,38 zł 10 10 048,62 zł 467,54 zł 296,13 zł 171,41 zł 11 9 752,49 zł 467,54 zł 301,18 zł 166,36 zł 12 9 451,30 zł 467,54 zł 306,32 zł 161,22 zł 13 9 144,98 zł 467,54 zł 311,55 zł 156,00 zł 14 8 833,44 zł 467,54 zł 316,86 zł 150,68 zł 15 8 516,58 zł 467,54 zł 322,27 zł 145,28 zł 16 8 194,31 zł 467,54 zł 327,76 zł 139,78 zł 17 7 866,55 zł 467,54 zł 333,35 zł 134,19 zł 18 7 533,20 zł 467,54 zł 339,04 zł 128,50 zł 19 7 194,16 zł 467,54 zł 344,82 zł 122,72 zł 20 6 849,33 zł 467,54 zł 350,71 zł 116,84 zł 21 6 498,63 zł 467,54 zł 356,69 zł 110,86 zł 22 6 141,94 zł 467,54 zł 362,77 zł 104,77 zł 23 5 779,17 zł 467,54 zł 368,96 zł 98,58 zł 24 5 410,21 zł 467,54 zł 375,25 zł 92,29 zł 25 5 034,95 zł 467,54 zł 381,66 zł 85,89 zł 26 4 653,30 zł 467,54 zł 388,17 zł 79,38 zł 27 4 265,13 zł 467,54 zł 394,79 zł 72,76 zł 28 3 870,34 zł 467,54 zł 401,52 zł 66,02 zł 29 3 468,82 zł 467,54 zł 408,37 zł 59,17 zł 30 3 060,45 zł 467,54 zł 415,34 zł 52,21 zł 31 2 645,11 zł 467,54 zł 422,42 zł 45,12 zł 32 2 222,69 zł 467,54 zł 429,63 zł 37,92 zł 33 1 793,06 zł 467,54 zł 436,96 zł 30,59 zł 34 1 356,10 zł 467,54 zł 444,41 zł 23,13 zł 35 911,69 zł 467,54 zł 451,99 zł 15,55 zł 36 459,70 zł 467,54 zł 459,70 zł 7,84 zł A zatem do dnia 18 listopada 2023 roku zgodnie z tym harmonogramem (przyjmując odsetki niepomniejszone na skutek wcześniejszych spłat) pozwany winien zapłacić 6.545,56 zł, a zapłacił 6.559,00 zł. Tymczasem umowa została wypowiedziana pismem z dnia 19 lipca 2023 roku, a więc w czasie, gdy pozwany posiadał nadpłatę. Do dnia 18 lipca 2023 roku pozwany winien zapłacić łącznie 4.675,40 zł, a zapłacił 6.559,00 zł, tj. nadwyżka wynosiła 1.883,60 zł. Zatem nie istniały podstawy do wypowiedzenia umowy. ZASADY WSPÓŁŻYCIA SPOŁECZNEGO Niezależnie od powyższego powództwo stanowiło nadużycie prawa, albowiem pozwanemu udzielono kolejnych pożyczek stosując analogiczny mechanizm niezgodnego z prawem zawyżania kosztów pożyczek. Tym samym rolowano zadłużenie pozwanego, wykorzystując jego przymusowe położenie, o czym wystarczająco przekonał w odpowiedzi na pozew. Jest bowiem osobą, która nie jest w stanie spłacać coraz to wyższych rat pożyczek. Dodatkowo walczy z nowotworem. ROZSTRZYGNIĘCIE W związku z powyższym Sąd doszedł do przekonania, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie i dlatego orzeczono jak w punkcie I. wyroku na podstawie na podstawie art. 104 w zw. z art. 28 prawa wekslowego a contrario oddalono powództwo w całości, gdyż nie ziściły się przesłanki do wypełnienia weksla. KOSZTY PROCESU O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie II. wyroku na podstawie art. 98 k.p.c., obciążając nimi powódkę jako przegrywającą proces w całości.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.