II AKa 356/21

Sygn. akt II AKa 356/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 lutego 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: SSA – Marzanna A. Piekarska - Drążek (spr.) Sędziowie: SSA – Ewa Jethon SSA – Rafał Kaniok Protokolant Wiktoria Siporska przy udziale prokurator Stanisława Wieśniakowskiego po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2024 r. sprawy z wniosku (...) przeciwko Skarbowi Państwa w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie w sprawie Sądu Okręgowego w Warszawie, sygn. akt XII K 198/17 na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt XVIII Ko 14/20

1. utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;
2. wydatkami za postępowanie odwoławcze obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIE UZASADNIENIE Sygnatura akt II AKa 356/21 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników: 1
3. CZĘŚĆ WSTĘPNA 1.
4. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. XVIII Ko 14/20, oddalający wniosek M. Z. M. przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne tymczasowe aresztowanie. 1.
5. Podmiot wnoszący apelację ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ oskarżyciel posiłkowy ☐ oskarżyciel prywatny ☐ obrońca ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☒ pełnomocnik wnioskodawcy 1.
6. Granice zaskarżenia 1.3.
7. Kierunek i zakres zaskarżenia ☒ na korzyść ☐ na niekorzyść ☒ w całości, tj. co do oddalenia wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie ☐ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.
8. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☐ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☐ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☒ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☒ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 1.
9. Wnioski ☒ uchylenie ☒ zmiana
10. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy 2.
11. Ustalenie faktów 2.1.
12. Fakty uznane za udowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 2.1.
13. Fakty uznane za nieudowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 2.
14. Ocena dowodów 2.2.
15. Dowody będące podstawą ustalenia faktów Lp. faktu z pkt 2.1.1 Dowód Zwięźle o powodach uznania dowodu 2.2.
16. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów) Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2 Dowód Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu . STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków Lp. Zarzuty: 1.zarzut naruszenia prawa procesowego art. 2, 7 , 410 i ar 552 § 4 k.p.k..
17. zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, poprzez nieprawidłowe uznanie, że wnioskodawcy nie przysługuje roszczenie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie w sprawie Sądu Okręgowego w Warszawie, XII K 198/17, w której został prawomocnie uniewinniony. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ zarzuty niezasadne Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny
18. Odnośnie do zarzutu pierwszego apelacji, Sąd Apelacyjny nie stwierdził naruszenia żadnego z przepisów procedury karnej, zwracając przy tym uwagę, że art. 552 § 4 kpk, ma charakter materialnej podstawy dochodzenia roszczeń przeciwko Skarbowi Państwa za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie i zatrzymanie. Przepis ten statuował więc wniosek M. Z. M., który został zatrzymany i tymczasowo aresztowany w śledztwie, pod zarzutem m.in. usiłowania zabójstwa, a po przeprowadzeniu postępowania sądowego, został prawomocnie uniewinniony. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z 17 grudnia 2018 r., sygn. XII K 198/17, orzeczono, że M. Z. M., zadając innej osobie ciosy nożem, działał w obronie koniecznej oraz, że nie dopuścił się przestępstwa z art. 286 § 1 kk. Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 11 października 2019 r., wyrok sądu I instancji został utrzymany w mocy. Te fakty procesowe stały się podstawą do rozważań o słuszności stosowania w stosunku do M. Z. M. tymczasowego aresztowania w w/w sprawie. Zarzut niewątpliwej niesłuszności aresztowania, w rozumieniu art. 552 § 4 kpk, został podniesiony we wniosku jego pełnomocnika o zasądzenie odszkodowania w kwocie 52.500 zł i zadośćuczynienia w kwocie 400.000 zł. Zarówno wniosek, jak i apelacja pełnomocnika wnioskodawcy, polegają na twierdzeniu, że każdy rodzaj pozbawienia wolności w postępowaniu karnym, w którym doszło do prawomocnego uniewinnienia oskarżonego, był oczywiście/niewątpliwie niesłuszny i uprawnia do otrzymania rekompensaty od Skarbu Państwa. Odpowiedzialność państwa za błędne działania organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości, skonstruowana jest na zasadzie ryzyka i w przypadkach wskazanych w § 1 art. 552 kpk – wykonanie kary - prawo do odszkodowania i zadośćuczynienia wynika wprost z uniewinnienia osoby oskarżonej lub skazania jej na łagodniejszą karę, bez żadnych dodatkowych warunków. Do przypadków, w których nie doszło do skazania, a stosowane było zatrzymanie lub następujące często po nim tymczasowe aresztowanie, ma zastosowanie art. 552 § 4 kpk, który nakazuje ocenę tych form pozbawienia wolności, nie wyłącznie przez pryzmat następczego orzeczenia o uniewinnieniu czy łagodniejszym ukaraniu osoby oskarżonej, ale poprzez kryterium słuszności. To zaś należy ustalić w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, których częścią składową, nie zaś faktem przesądzającym, jest orzeczenie kończące postępowanie karne (uchwała SN z 23 maja 2006 r., sygn. I KZP 5/06). Wyrok uniewinniający M. Z. M. należy więc traktować jako jedną ze zbioru okoliczności sprawy, istotnych dla oceny czy jego zatrzymanie w celu tymczasowego aresztowania było niesłuszne i to w stopniu wymaganym w art. 552 § 4 kpk, a zatem czy było niewątpliwie niesłuszne. Takiej właśnie oceny dokonał Sąd Okręgowy, badając wnikliwie wszelkie aspekty sprawy, ustalając prawidłowo, wręcz drobiazgowo, kolejne fakty i analizując wykładnię wymienionego przepisu i orzecznictwo sądowe dotyczące podobnych przypadków. Podczas tej analizy sąd I instancji realizował ogólne cele postępowania wskazane w art. 2 kpk, oparł się na całokształcie okoliczności ujawnionych, zgodnie z procedurą, w toku rozprawy głównej, czyniąc zadość przepisowi art. 410 kpk. Sąd, zebrał kompletny materiał dowodowy, który ocenił w sposób obiektywny, zgodnie z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego, jak wymaga tego art. 7 kpk. Zarzut naruszenia tych przepisów jest czysto polemiczny, podobnie jak zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, ponieważ apelujący nie jest w stanie wskazać rzeczowych przykładów nieprawidłowego postępowania sądu, czy to w sferze gromadzenia dowodów i ich ujawniania, dopuszczenia (błąd niepełności i legalności) czy na etapie oceny materiału dowodowego ( dowolności oceny). Zarówno w pierwszym, jak i drugim zarzucie apelacyjnym, skarżący odwołuje się do tego samego, polemicznego, argumentu, iż oskarżony został prawomocnie uniewinniony, co ma być przesądzające dla uznania jego roszczeń odszkodowawczych. Skarżący pomija wszelkie ustalenia dotyczące przyczyn i podstaw tymczasowego aresztowania, które stały się powodem uznania, że zastosowanie tego środka zapobiegawczego w początkowym okresie postępowania, było niezbędne i uzasadnione. O skali oderwania się wnioskodawcy od niepodważalnych faktów, świadczy najdobitniej treść wniosku wszczynającego postępowanie, złożonego przez pełnomocnika, żądania podtrzymywanego w toku niniejszego postępowania, nieskomentowanego i nieprostowanego nawet na etapie postępowania odwoławczego. Zgodnie z wnioskiem pisemnym, strona domagała się rekompensaty finansowej za okres tymczasowego aresztowania trwającego rzekomo od 13 sierpnia 2016 r. do 10 października 2017 r., tj. za okres roku i 2 miesięcy (423 dni), podczas gdy rzeczywista izolacja aresztowa M. Z. M. ograniczyła się do ok. dwóch i pół miesiąca: od zatrzymania w dniu 6 czerwca 2017 r. - do zwolnienia w dniu 22 sierpnia 2017 r. Obliczenia dokonane przez wnioskodawcę, obejmujące czas od chwili zdarzenia, którego dotyczył zarzut usiłowania zabójstwa, do wydania w dniu 10 października 2017 r. postanowienia Sądu Apelacyjnego w Warszawie, utrzymującego postanowienie Sądu Okręgowego z 22 sierpnia 2017 r. o uchyleniu tymczasowego aresztowania, nie znajdują oparcia w żadnym z przepisów obowiązującego prawa. Twierdzenia o tak długim okresie tymczasowego aresztowania wnioskodawcy, są po prostu nieprawdziwe, a więc i podtrzymywanie żądania ,,zgodnie ze złożonym w sprawie wnioskiem”( str. 2 apelacji), świadczy o braku refleksji wnioskodawcy i tkwieniu w przekonaniach nieodpowiadających faktom, ani prawu. Niepotwierdzone też zostały zeznania wnioskodawcy o wielodniowym pobycie we włoskich aresztach, gdyż dokumentacja przekazania M. Z. M. wskazuje, że w dniu 6 czerwca 2017 r. w M., ścigany został wydany z Włoch do Polski i 7 czerwca 2017 r. osadzony w Areszcie Śledczym W.-S.. Apelujący nie przedstawia żadnych argumentów, które podważałyby ocenę sądu o braku podstawy odszkodowawczej z art. 552 § 4 kpk, w postaci niewątpliwej niesłuszności tymczasowego aresztowania M. Z. M. w sprawie XII K 198/
19. Akcentowanie użytych przez sąd I instancji określeń o niesłuszności stosowania takiego środka i zarzucanie sprzeczności tego ustalenia z rozstrzygnięciem, jest nieskuteczne, ponieważ pomija stopień niesłuszności, który jest wymagany do zasadnego dochodzenia roszczeń za tymczasowe aresztowanie, a więc niewątpliwej jego niesłuszności. Skarżący dostrzega logikę oceny sądu, wyrażającą się w stwierdzeniu o konieczności i niezbędności stosowania tymczasowego aresztowania, z uwagi na ucieczkę oskarżonego zaraz po zdarzeniu i ukrywanie się za granicą, aż do przymusowego zatrzymania przez policję włoską, na podstawie noty Interpolu opartej na Europejskim Nakazie Aresztowania wydanym przez sąd polski. Skarżący pomija jednak logikę tych faktów, trzymając się własnej oceny niesłuszności aresztowania, wbrew prawidłowym ustaleniom sądu. Tymże ustaleniom, w istocie niepodważonym, apelujący przeciwstawia wielokrotnie powtarzane stwierdzenia o ,,skrzywdzeniu” wnioskodawcy ,,przez współwięźniów’’, o ,,braku reakcji przełożonych czy wychowawców”, o ,,wykluczeniu środowiskowym” oraz o uniewinnieniu M. Z. M.. Sąd Okręgowy rozważył wszystkie okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, dał nawet wiarę jego twierdzeniom o wykorzystywaniu seksualnym przez więźniów i innych formach dokuczania mu, choć żadne skargi w tym względzie nie wpłynęły do służby więziennej, do prokuratury, sądów czy lekarza lub psychologa w areszcie śledczym. Sąd dał wiarę także i temu, że stan zdrowia psychicznego wnioskodawcy uległ pogorszeniu po pobycie w areszcie, mimo że zapisy w dokumentacji psychologiczno – medycznej osadzonego wskazywały na to, że miał on wyrównany nastrój, nie skarżył się na problemy natury psychologicznej, utrzymywał rzeczowy kontakt słowny (w języku angielskim), a jego stan psychiczny nie budził zastrzeżeń ( konsultacja psychologiczna z 7 czerwca 2017 r., k.149 akt XVIII Ko 14/20 oraz opinia sądowo- psychologiczna k. 188-224). Sąd zwrócił także uwagę, że M. Z. M., przesłuchiwany czterokrotnie w sprawie karnej XII K 198/17, nie sygnalizował jakichkolwiek problemów natury psychicznej, nie zgłaszał skarg na samopoczucie lub złe traktowanie. Wnioskodawca przyznał wówczas, że jakiś czas wcześniej miał problem alkoholowy, który starał się opanować. Nie sygnalizował kłopotów w funkcjonowaniu nawet dwa miesiące po zwolnieniu z aresztu śledczego, kiedy to mógł swobodnie opowiedzieć o pobycie w areszcie, bez żadnych obaw o swoje bezpieczeństwo (wyjaśnienia z 30 października 2017 r.). Wnioskodawca zawarł wtedy nowy związek małżeński z N. L., co było kontynuacją ich związku od 2016 r. Fakt ten świadczy o niezakłóconym kontynuowaniu więzi. Znamienne jest i to, że wnioskodawca, który w postępowaniu odszkodowawczym postanowił podnieść kwestię gwałtów, których miał paść ofiarą, nie zgłosił tego do prokuratury, podobnie jak jego pełnomocnik, przy czym Sąd Okręgowy w tymże postępowaniu zebrał informacje dotyczące obsadzenia cel, w jakich przebywał oskarżony. Wydaje się być niekonsekwentne takie postępowanie wnioskodawcy, w sytuacji gdy tak silnie akcentuje on krzywdę związaną z wykorzystywaniem seksualnym, którego mieli się dopuszczać inni osadzeni. Niemniej jednak ta okoliczność, jak też niekwestionowane korzystanie w znacznie późniejszym okresie z prywatnej opieki psychiatrycznej, nie miały rozstrzygającego znaczenia dla ustalenia podstaw do zadośćuczynienia finansowego w oparciu o art. 552 § 4 kpk. Podobnie zresztą, jak w zakresie żądania odszkodowania za rzekomą utratę zarobków, w której to kwestii sąd szczegółowo przeanalizował wszelkie oświadczenia i wyjaśnienia M. Z. M. składane w sprawie karnej, wyniki wywiadu środowiskowego i dokumenty pobytowe. Wynika z nich jasno, że wnioskodawca nie pracował w Polsce przed zatrzymaniem, nie miał pozwolenia na pracę, utrzymywał się z pomocą rodziny i nie jest w stanie wykazać zarobków, które określił we wniosku pomnożonych przez zwielokrotniony okres rzeczywistego aresztowania ( wniosek mówi o 14 miesiącach, zamiast o ok. 10 tygodniach), a które złożyły się na roszczenie ponad 52 tys. złotych. Nieuprawnione jest więc stwierdzenie skarżącego, jakoby ,, po wyjściu z aresztu wnioskodawca z powrotem poszukiwał zatrudnienia”. Logiczne jest, iż nie można wrócić do zatrudnienia, jeśli się go nie wykonywało, a tak właśnie twierdził M. Z. M. w sprawie karnej, w roku 2017 i 2018, podając się za osobę niepracującą lub wykonującą nieokreślone prace dorywcze (,,na czarno”, k.213). Zeznania J. K.