← Polska

II AKa 39/23

UZASADNIENIE Formularz UK 2 Sygnatura akt II AKa 39/23 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników: 2 1.CZĘŚĆ WSTĘPNA 0.1.Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji Wyrok Sądu O

§ 1

k.p.k., jeśli w toku postępowania nie wyjdą na jaw nowe okoliczności, których wyjaśnienie wymaga ponownego przesłuchania pokrzywdzonego. Do takich wątpliwości nie można zaliczyć rozbieżności w poszczególnych wydanych w sprawie opiniach psychologicznych, które mogły zostać i zostały usunięte w drodze prawidłowej oceny dowodów z tych opinii w oparciu o reguły i kryteria określone w przepisach art. 7 k.p.k. i art. 201 k.p.k. (wyrok SN z 7.09.2022., II KK 367/22, LEX nr 2087869)”. W istocie, zwłaszcza uwzględniając kontekst omawianej problematyki sygnalizowany przez strony na etapie postępowania apelacyjnego, problem podnoszony w apelacji sprowadza się do kwestionowania weryfikacji oceny zeznań pokrzywdzonej, co jednak pozostaje pod ochroną zasady wyrażonej w art. 7 k.p.k. W tym kontekście trzeba wskazać na rzetelną ocenę zeznań N. S. dokonaną przez Sąd Okręgowy, której aprobata nie wymagała czynienia szerszych rozważań (przedstawionych wcześniej przy analizie zarzutów oskarżyciela publicznego), zwłaszcza w świetle treści zarzutów apelacyjnych dotyczących tej kwestii. Powszechnie bowiem przyjmuje się, że sąd odwoławczy może w pisemnych motywach wyroku odesłać do treści uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji, jeżeli przemawia za tym treść tego orzeczenia oraz poziom argumentacji przedstawionej w apelacji (postanowienie SN z 2.03.2022., II KK 58/22, LEX nr 3405872), a taki zabieg nie stanowi naruszenia art. 457 § 3 k.p.k., a tym bardziej obrazy art. 433 § 2 k.p.k. Podsumowując, wbrew zarzutowi przedstawionemu w uzasadnieniu apelacji, Sąd Okręgowy nie dopuścił się rażącego naruszenia art.

k.p.k., a tym samym nie doszło też do naruszenia art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.). Trzeba przypomnieć, że w czasie rozprawy przed Sądem Okręgowym odtworzono nagranie przesłuchania pokrzywdzonej, a strony obecne na tej rozprawie mogły ustosunkować się do tego dowodu. Trzeba też zauważyć, że zagwarantowane w art. 6 ust. 3 lit. d Konwencji prawo do zadawania pytań „świadkom oskarżenia” nie ma charakteru absolutnego. Nie narusza bowiem prawa do rzetelnego procesu uznanie za dopuszczalny dowodu z zeznań świadka, któremu strony na żadnym etapie procesu nie mogły zadawać pytań, o ile istnieje istotny i usprawiedliwiony powód dla takiego ograniczenia uprawnień oskarżonego (w tym w szczególności związany z koniecznością ochrony świadka), a dowód z zeznań nie stanowił jedynego lub „zasadniczego” dowodu sprawstwa (tzw. „reguła wyłącznego lub decydującego dowodu” stosowana w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: „ETPCz”); por. wyrok Wielkiej Izby Trybunału w sprawie Al-K. i T. p. Zjednoczonemu Królestwu z dnia 15 grudnia 2011 r.; skargi nr 26766/05 i 22228/06, pkt 119; orzeczenie dostępne w bazie orzeczeń ETPCz (...)). Nawet jeżeli jest to dowód decydujący, to użycie go w procesie nie czyni go automatycznie nierzetelnym. Wówczas na sądzie spoczywa obowiązek szczególnie ostrożnej oceny tego dowodu, połączony z koniecznością zastosowania środków procesowych rekompensujących ograniczenia prawa do bezpośredniego udziału oskarżonego w przesłuchaniu świadka. Standard ten jest stosowany w orzecznictwie strasburskim od wydania wspomnianego precedensowego wyroku w sprawie Al-K. i T. p. Zjednoczonemu Królestwu (por. pkt 126 - 147 wyroku). Na skutek zastosowania zaprezentowanej wykładni art. 6 Konwencji i wspomnianej koncepcji oceny „wyłącznego lub decydującego dowodu”, Europejski Trybunał Praw Człowieka w jednym z orzeczeń uznał za niesprzeczne z art. 6 Konwencji postępowanie karne, w którym sąd oddalił wniosek o ponowne przesłuchanie małoletniej powołując się na konieczność ochrony jej zdrowia psychicznego, pomimo że obrońca ustanowiony w sprawie, z naruszeniem art.

§ 2

k.p.k., nie został w ogóle zawiadomiony o czynności przesłuchania przeprowadzonego w trybie art.

§ 1k.p.k.

(wyrok ETPCz z 24.05.2016., Przydział p. Polsce, skarga nr 15487/08). Rozważając zatem sformułowany w apelacji zarzut naruszenia art.

k.p.k. i stosując standard wykładni postanowień Konwencji przyjęty w orzeczeniach ETPCz, Sąd Apelacyjny stwierdza, że w tej sprawie nie doszło do rażącego naruszenia konwencyjnego prawa do rzetelnego procesu. Jak słusznie podkreślił Sąd Okręgowy, zeznania małoletniej nie stanowiły w tej sprawie wyłącznego dowodu. Sąd ten zwrócił uwagę, że istotnymi dowodami były zeznania osób, które w ramach swoich obowiązków służbowych miały regularną styczność z pokrzywdzoną i jego rodziną. Wszyscy ci świadkowie zostali przesłuchani bezpośrednio na rozprawie, a strony miały możliwość zadawania im pytań, z której skorzystali. Ponadto, w celu zapewnienia stronom możliwości zaobserwowania świadka i zgłoszenia uwag do sposobu przeprowadzenia przesłuchania, zgodnie z wymogami prawa odtworzono w czasie rozprawy nagranie z przesłuchania pokrzywdzonej N. S.. Powyższe rozważania odnoszą się w szczególności do ograniczeń dowodowych wynikających z treści art. 185c k.p.k., których wprowadzenie uzasadnione było potrzebą ochrony osoby pokrzywdzonej przestępstwem przeciwko wolności seksualnej z art. 197 k.k. – art. 199 k.k. Zgodnie z art. 185c § 1a k.p.k., pokrzywdzonego, który w chwili przesłuchania ukończył 15 lat, przesłuchuje się w charakterze świadka tylko wówczas, gdy jego zeznania mogą mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i tylko raz, „chyba że wyjdą na jaw istotne okoliczności, których wyjaśnienie wymaga ponownego przesłuchania”. Przepis ten musi być wykładany zawężająco jako przepis o charakterze wyjątkowym. Należy podkreślić, że ustawodawca wyraźnie zaznaczył, że w przesłuchaniu ma prawo wziąć udział obrońca. Nie ma przeszkód, by pojęcie „obrońcy” w rozumieniu art. 185c rozumieć funkcjonalnie, obejmując nim także pełnomocnika, ustanowionego także z urzędu, na podstawie art. 87 § 2 k.p.k. dla osoby, która nie uzyskała jeszcze formalnie statusu osoby podejrzanej na podstawie art. 71 § 1 k.p.k., a której prawo do obrony wymaga ochrony w postępowaniu. Podobnie gwarancyjnie należy interpretować sposób ujęcia okoliczności, które uzasadniają ponowne przesłuchanie osoby pokrzywdzonej. W szczególności taką okolicznością w oczywisty sposób jest dowód z wyjaśnień oskarżonego, przedstawiającego odmienny przebieg wydarzeń, niż ten wynikający z zeznań osoby pokrzywdzonej. Ograniczenie przeprowadzenia dowodu z zeznań osoby pokrzywdzonej określone w art. 185c k.p.k. i traktowanie tego dowodu na równi z tymi dowodami, które były przeprowadzone na rozprawie, możliwe jest wówczas, gdy spełnione są wszystkie warunki określone w tym przepisie, w tym w szczególności, gdy zagwarantowano obronie obecność w czasie przeprowadzenia tego dowodu. Jeżeli ten warunek nie został spełniony, to brak jest możliwości odwoływania się do tego przepisu, jako przeszkody dla ponownego przesłuchania pokrzywdzonego, chyba że zachodzą inne przyczyny wykluczające takie przesłuchanie. Wniosek o przesłuchanie pokrzywdzonego w charakterze świadka na rozprawie należy w takim wypadku ocenić według standardów określonych w art. 170 k.p.k., jak każdy inny wniosek dowodowy. Wyjaśnienia oskarżonego lub inne dowody, z których wynika wersja zdarzeń odmienna od tej przedstawionej przez osobę pokrzywdzoną, stają się wówczas nowymi okolicznościami wymagającymi wyjaśnienia na rozprawie. Sytuacja ta nie zachodzi w realiach rozpoznawanej sprawy, tym bardziej w przypadku, gdy Sąd Apelacyjny usunął wątpliwości podniesione w apelacji, a związane z przebiegiem zdarzeń opisywanych przez pokrzywdzoną i przeprowadził dowody z uzupełniających opinii biegłej psycholog A. S. i biegłych Instytutu Ekspertyz Sądowych im. Prof. Jana Sehna w Krakowie oraz akt sprawy Sądu Rejonowego w Tarnowie III Nsm 948/

  1. Wniosek W związku z powyższymi zarzutami pełnomocnik – kurator małoletniej pokrzywdzonej – oskarżycielki posiłkowej wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Wnioski apelacji pełnomocnika – kuratora małoletniej pokrzywdzonej – oskarżycielki posiłkowej okazały się niezasadne. Brak było bowiem skutecznych zarzutów apelacji i okoliczności podlegających uwzględnieniu z urzędu przez sąd odwoławczy. Jednocześnie sąd odwoławczy nie znalazł podstaw do uchylenia wyroku z urzędu i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie w art. 437 § 2 k.p.k. Pełnomocnik nie wykazał bowiem w apelacji, jakie istotne środki dowodowe zostały pominięte przez Sąd Okręgowy, jakich ważnych rozbieżności Sąd Okręgowy nie dostrzegł i od oceny jakich wewnętrznych czy wzajemnych sprzeczności dowodów się uchylił. Innymi słowy, skarżący nie wykazał w apelacji uchybień w ocenie konkretnych dowodów dokonanych w zaskarżonym wyroku prowadzących do wniosku, że dokonana przez Sąd Okręgowy ocena dowodów przekracza granice swobodnej oceny i jest dowolna. Podkreślenia w powyższym kontekście wymaga, że w procesie karnym nie chodzi wszak o to, czy ocena określonych dowodów i dokonane na ich podstawie ustalenia faktyczne są nieprzekonujące dla strony, lecz o to, czy są one przekonujące lub nieprzekonujące dla sądu w kontekście całokształtu materiału dowodowego. Dlatego wobec uznania w całości zarzutów apelacyjnych za niezasadne - także wnioski uznać należało w całości za niezasadne. 1.OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU 4.
  2. nie dotyczy Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności nie dotyczy 1.ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO 0.1.Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji 5.1.
  3. Przedmiot utrzymania w mocy Wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie z 25 listopada 2022 r., sygn. akt II K 60/21 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy Wobec uznania w całości zarzutów apelacyjnych – zarówno oskarżyciela publicznego, jak i pełnomocnika – kuratora małoletniej pokrzywdzonej – oskarżycielki posiłkowej N. S. za niezasadne, to także i wnioski tych apelacji uznać należało w całości za niezasadne. 0.1.Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji 5.2.
  4. Przedmiot i zakres zmiany nie dotyczy Zwięźle o powodach zmiany nie dotyczy 0.1.Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji 0.0.1.Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia 5.3.1.1.
  5. nie dotyczy ☐ art. 439 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia nie dotyczy 5.3.1.2.
  6. Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia nie dotyczy 5.3.1.3.
  7. Konieczność umorzenia postępowania ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia nie dotyczy 5.3.1.4.
  8. nie dotyczy ☐ art. 454 § 1 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia nie dotyczy 0.0.1.Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania nie dotyczy 0.1.Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności nie dotyczy nie dotyczy 1.Koszty Procesu Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności II. i III. Złożone w imieniu pokrzywdzonej oskarżycielki posiłkowej i oskarżonego wnioski o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym zasługiwały na uwzględnienie. W myśl zasady określonej w art. 632 pkt 2 k.p.k., w razie uniewinnienia oskarżonego lub umorzenia postępowania koszty procesu, obejmujące z mocy art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. uzasadnione wydatki strony, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy, ponosi w sprawach z oskarżenia publicznego - Skarb Państwa. Zgodnie zaś z regułą ustaloną w art. 634 k.p.k., powołane normatywy znajdującą odpowiednie zastosowanie w postępowaniu odwoławczym w razie utrzymania w mocy wyroku uniewinniającego - koszty procesu za postępowanie odwoławcze ponosi Skarb Państwa. Oskarżony korzystał w postępowaniu odwoławczym przed Sądem Apelacyjnym z pomocy ustanowionego obrońcy z wyboru reprezentującego go na rozprawach apelacyjnych i poniósł z tego tytułu wydatki. Dlatego zgodnie z wnioskiem złożonym przez adw. K. J. na rozprawie w dniu 3 października 2023 r. na rzecz oskarżonego M. S. zasądzono od Skarbu Państwa kwotę 1680 zł tytułem kosztów obrony z wyboru w postępowaniu odwoławczym. Przy czym podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia stanowi § 11 ust. 2 pkt 5, § 15 ust. 3 i § 17 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015.1800). Na rzecz pełnomocnika z urzędu pokrzywdzonej oskarżycielki posiłkowej adw. R. S. zasądzono od Skarbu Państwa nieopłacone w żadnej części koszty reprezentacji procesowej z urzędu w kwocie 2066,40 zł uwzględniając liczbę dodatkowych dni rozpraw oraz podstawowe stawki taryfowe. Przy czym podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia stanowi § 11 ust. 2 pkt 5 i ust. 7, § 15 ust. 3 i § 17 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015.1800). IV. Stosownie do wyniku postępowania odwoławczego oraz dyspozycji art. 632 pkt 2 k.p.k. w zw. art. 634 k.p.k. kosztami procesu za postępowanie odwoławcze obciążono Skarb Państwa. Wobec zasady wynikającej z treści art. 632 pkt 2 k.p.k., w razie uniewinnienia oskarżonego lub umorzenia postępowania koszty procesu, obejmujące z mocy art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. uzasadnione wydatki strony, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy, ponosi w sprawach z oskarżenia publicznego - Skarb Państwa. Zgodnie zaś z regułą ustaloną w art. 634 k.p.k., do kosztów procesu za postępowanie odwoławcze od orzeczeń kończących postępowanie w sprawie mają odpowiednie zastosowanie przepisy o kosztach za postępowanie przed sądem pierwszej instancji. Oznacza to w razie utrzymania wyroku uniewinniającego w mocy, że koszty procesu za postępowanie odwoławcze ponosi Skarb Państwa. 1.PODPIS SSA Jacek Polański SSA Tomasz Szymański SSO del. Robert Pelewicz 1.
  9. Granice zaskarżenia Kolejny numer załącznika 1 Podmiot wnoszący apelację Prokurator Rejonowy w Tarnowie Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja Wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 25 listopada 2022 roku, sygn. akt II K 60/21 0.1.1.3.
  10. Kierunek i zakres zaskarżenia ☐ na korzyść ☒ na niekorzyść ☒ w całości ☐ w części ☒ co do winy ☐ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 0.1.1.3.
  11. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☒ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☐ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☒ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☒ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 0.1.1.
  12. Wnioski ☒ uchylenie ☐ zmiana 1.
  13. Granice zaskarżenia Kolejny numer załącznika 2 Podmiot wnoszący apelację Pełnomocnik – kurator małoletniej pokrzywdzonej – oskarżycielki posiłkowej Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z 21 czerwca 2023 r., sygn akt III Ko 619/21 0.1.1.3.
  14. Kierunek i zakres zaskarżenia ☐ na korzyść ☒ na niekorzyść ☐ w całości ☒ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☒ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 0.1.1.3.
  15. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☐ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☐ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☒ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☒ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 0.1.1.
  16. Wnioski ☒ uchylenie ☒ zmiana

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.